Қазақстанның кең байтақ даласы ғасырлар бойы егіншілік пен мал шаруашылығының тоғысқан жері болды. Алайда, қазіргі су тапшылығы мен климаттың өзгеруі бізді тағамға деген көзқарасымызды қайта қарауға мәжбүр етуде. Осы орайда, Орталық Азияның құрғақ топырағына төзімді, аз суды қажет ететін нұт (түрік бұршағы) — біздің асханамыздың жаңа қаһарманына айналуда. Нұт ұны тек пайдалы ақуыз көзі ғана емес, ол біз үйренген қамыр тағамдары мен қою сорпаларға жаңа дем беретін әмбебап ингредиент. Неліктен нұт ұны біздің аймақ үшін маңызды? Бидай ұнымен салыстырғанда, нұт ұнының гликемиялық индексі төмен және ақуыз мөлшері екі есе жоғары. Бұл әсіресе қант диабеті мен жүрек-қан тамырлары аурулары жиі кездесетін біздің аймақ үшін өте өзекті. Сонымен қатар, нұт өсіру топырақты азотпен байытып, экологиялық тепе-теңдікті сақтауға көмектеседі. Төменде біз осы «алтын ұнды» күнделікті қазақ асханасына енгізудің он түрлі жолын ұсынамыз. 1. Қоюландырылған сорпалар мен «Кеспе» Дәстүрлі кеспе сорпасына немесе көкөніс сорпаларына нұт ұнын қосу арқылы оның нәрлілігін арттыруға болады. Бірнеше қасық ұнды суға ерітіп, қайнап жатқан сорпаға қоссаңыз, ол жағымды жаңғақ дәмін беріп, сорпаны қоюлатады. Бұл етсіз сорпалардың өзін тойымды етеді. 2. Нұт «Омлеті» (Вегандық таңғы ас) Егер сіз жұмыртқа тұтынуды азайтқыңыз келсе, нұт ұны — ең үздік балама. Ұнды сумен, аздаған тұзбен және қара бұрышпен араластырып, табаға пісіріңіз. Оған пияз, қызанақ және біздің дала шөптерін (аскөк, жусай) қоссаңыз, дәмі кәдімгі омлеттен кем түспейді. Аспаздық айла: Нұт ұнынан жасалған тағамдарға «қара тұз» (Kala Namak) қоссаңыз, оның дәмі жұмыртқаға барынша ұқсас болады. 3. Қуырылған көкөністерге арналған кляр Біздің базарлардағы баклажан, қабақ (цуккини) немесе тәтті бұрыштарды нұт ұнынан жасалған қамырға (клярға) батырып қуыру — керемет жеңіл тағам. Бұл үнді асханасындағы «пакораға» ұқсас, бірақ жергілікті көкөністермен өте үйлесімді. 4. Үй наны мен шелпекке қоспа Әдеттегі бидай ұнына 20-30% мөлшерінде нұт ұнын қосып нан немесе шелпек пісіріңіз. Бұл нанның құрамындағы аминқышқылдарын теңестіріп, оны толыққанды ақуыз көзіне айналдырады. Мұндай нан ұзақ уақыт бойы тоқ жүруге көмектеседі. "Нұт ұны — бұл жай ғана өнім емес, бұл біздің құрғақ даламыздың ресурстарын құрметтей отырып, денсаулығымызды нығайтудың жолы." — Вег.ак редакциясы 5. Котлет пен фрикаделькалар үшін байланыстырушы Көкөніс котлеттерін жасағанда (мысалы, картоп немесе сәбізден), олардың формасын сақтау үшін жұмыртқаның орнына нұт ұнын қолданыңыз. Ол ылғалды жақсы сіңіреді және пісіргенде берік құрылым береді. 6. Тұздықтар (Соустар) жасау Бешамель соусын немесе қарапайым ақ тұздықтарды нұт ұнымен жасап көріңіз. Сары майдың (немесе өсімдік майының) орнына нұт ұнын қуырып, үстіне өсімдік сүтін немесе су құйып араластырсаңыз, глютенсіз әрі пайдалы тұздық шығады. Глютенсіз (целиакиясы бар адамдар үшін қауіпсіз). Төмен гликемиялық индекс (қант деңгейін тұрақтандырады). Темір мен магнийдің жоғары мөлшері. Ұзақ сақтау мерзімі 7. Тәтті пісірмелер (Печенье және кекстер) Нұт ұнынан жасалған тәттілердің дәмі жаңғаққа ұқсайды. Әсіресе шоколадты брауни немесе сұлы печеньесіне қоссаңыз, дәмдік үйлесім өте жоғары болады. Орталық Азияда бұрыннан белгілі «халва» тәрізді тәттілерді де осы ұннан дайындауға болады. 8. Панировка (Қытырлақ қабық) Кез келген өнімді қуырар алдында кептірілген нан ұнтағының орнына нұт ұнына аунатып алыңыз. Бұл тағамға әдемі алтын түс пен ерекше қытырлақ қасиет береді. 9. Қою гарнир: Нұт ботқасы Италияның «фарината» немесе Францияның «сокка» тағамдарына ұқсас, нұт ұнын сумен қайнатып, қою ботқа жасауға болады. Оны суытып, тілімдерге кесіп, майға қуырып жесе, ол ерекше гарнир болады. 10. Бетперде және косметика Бұл аспаздық әдіс болмаса да, біздің аймақтың құрғақ желі мен шаңынан теріні қорғау үшін нұт ұны ежелден қолданылған. Оны аздаған сумен немесе раушан суымен араластырып, бетке жақсаңыз, теріні тазартып, жұмсартады. Сатып алу бойынша кеңес: Нұт ұнын ірі супермаркеттердің «салауатты тағамдар» бөлімінен немесе жергілікті базарлардағы дәмдеуіштер сататын нүктелерден іздеңіз. Сондай-ақ, құрғақ нұтты кофе тартқышпен үйде де ұнға айналдыруға болады. Қорытындылай келе, нұт ұны — бұл тек «сәнді» вегандық өнім емес. Бұл біздің аймақтың экономикалық және экологиялық болашағына жасалған қадам. Ас мәзірімізге осындай өнімдерді қосу арқылы біз денсаулығымызды түзеп қана қоймай, жергілікті фермерлерді қолдап, су ресурстарын үнемдеуге үлес қосамыз. Келесі жолы базарға барғанда, бір пакет нұт ұнын алуды ұмытпаңыз.