Hodowla zwierząt jest głównym czynnikiem powodującym wylesianie i utratę bioróżnorodności, a także znacząco zużywa grunty i zasoby słodkiej wody. Żywy inwentarz emituje około 12–15% gazów cieplarnianych spowodowanych przez człowieka — co można porównać do emisji spalin wszystkich samochodów, ciężarówek, statków i samolotów razem wziętych. Przejście na dietę roślinną to jedna z największych redukcji, jakich może dokonać jednostka.
Wylesiania Amazonii z powodu bydła
Hodowla bydła jest również największą pojedynczą przyczyną utraty lasów tropikalnych na całym świecie.
Yale E360 / WRI
Ziemi rolnej przeznaczonej na paszę
A jednak hodowla zwierząt dostarcza zaledwie 18% światowych kalorii i 37% białka. Ta matematyka się nie zgadza — i nigdy się nie zgadzała.
Poore & Nemecek, 2018
Ziemi rolnej, która mogłaby wrócić do natury
Globalne przejście na dietę roślinną uwolniłoby obszar wielkości USA, Chin, UE i Australii łącznie — dla lasów, dla dzikiej przyrody, dla wody.
Our World in Data
Inwentarz żywy odpowiada za około 12–15% wszystkich emisji gazów cieplarnianych spowodowanych przez człowieka — co jest porównywalne z emisjami spalin wszystkich samochodów, ciężarówek, statków i samolotów razem wziętych. Metan z bydła ociepla planetę około 80× mocniej niż CO₂ w ciągu 20 lat.
Hodowla bydła odpowiada za około 80% wylesiania Amazonii i jest największą pojedynczą przyczyną utraty lasów tropikalnych na całym świecie.
1 kg wołowiny ma ślad wodny wynoszący około 15 000 litrów, głównie deszczu na pastwiskach i uprawach paszowych; 1 kg warzyw około 320. Rolnictwo zużywa około 70% światowych poborów wód słodkich.
Grunty wykorzystywane pod inwentarz żywy i paszę są główną przyczyną utraty bioróżnorodności na lądzie; przełowienie prowadzi w morzach. Zastąpiliśmy dzikie ssaki inwentarzem żywym w stosunku około 15 do 1 pod względem biomasy.
Laguny gnojowicy i spływy nawozów z upraw paszowych tworzą pozbawione tlenu 'martwe strefy' w oceanach i jeziorach na całym świecie.
Gdyby świat przeszedł na odżywianie roślinne, około trzy czwarte obecnych gruntów rolnych mogłoby powrócić do natury — jedna z największych szans na odtwarzanie dzikiej przyrody (rewilding) dostępnych dla ludzkości.
Liczby dotyczące klimatu mogą wydawać się abstrakcyjne. Sprowadzone do jednego posiłku, stają się osobiste – a małe codzienne wybory składają się na większość śladu węglowego żywności danej osoby.
Wołowina ma zazwyczaj znacznie większy ślad gazów cieplarnianych niż fasola lub soczewica. Ślad węglowy burgera zależy od wielkości kotleta, składników i metod produkcji; średnie światowe nie opisują każdego posiłku.
Szklanka 200 ml mleka krowiego odpowiada za około 126 litrów zużycia słodkiej wody w danych o średniej światowej i mniej więcej trzykrotnie wyższą emisję gazów cieplarnianych niż w przypadku mleka owsianego lub sojowego. Mleka roślinne różnią się smakiem, konsystencją i zawartością składników odżywczych.
Hodowla łososia może wiązać się z wykorzystaniem dzikich ryb w paszy, stosowaniem antybiotyków i zanieczyszczeniem składnikami odżywczymi. Tofu ma zazwyczaj niższą emisję niż ryby hodowlane w danych o średniej światowej; zawartość białka różni się w zależności od rodzaju tofu i ryby.
Brytyjskie badanie z 2023 r. porównało diety wegańskie z dietami zawierającymi co najmniej 100 g mięsa dziennie. Szacunki te opisują średnie grupowe, a nie gwarantowane oszczędności dla każdej osoby.
Diety wegańskie zużywały około 54% mniej wody niż diety wysokomięsne w brytyjskim badaniu; wpływ zależy od produkcji i pochodzenia.
Diety wegańskie zużywały około 75% mniej ziemi niż diety wysokomięsne w brytyjskim badaniu; niższy popyt może zmniejszyć presję na siedliska przyrodnicze.
Diety wegańskie charakteryzowały się o około 75% niższą emisją gazów cieplarnianych niż diety wysokomięsne w brytyjskim badaniu.
W brytyjskim badaniu wykazano, że diety wegańskie miały o około 66% mniejszy modelowany potencjalny wpływ na różnorodność biologiczną niż diety wysokomięsne.
Bydło, owce i kozy są głównymi źródłami metanu, gazu cieplarnianego około 80 razy silniejszego niż CO₂ w okresie 20 lat. Metan utrzymuje się krócej niż CO₂, więc trwałe redukcje emisji mogą stosunkowo szybko ograniczyć ocieplenie.
Ograniczenie emisji metanu z hodowli zwierząt może pomóc w ograniczeniu krótkoterminowego ocieplenia, obok cięć emisji z paliw kopalnych i innych działań klimatycznych. Wybory żywieniowe są częścią tego szerszego wysiłku.
Średnie globalne dla około 38 700 gospodarstw rolnych w 119 krajach.
Poore & Nemecek, Science (2018)
Średnie globalne, uwzględniające wodę deszczową, wodę do nawadniania oraz wodę potrzebną do rozcieńczenia zanieczyszczeń.
Mekonnen & Hoekstra, Water Footprint Network
Uderzającym odkryciem w analizie Poore i Nemecek (2018) jest dysproporcja w użytkowaniu gruntów. Mięso, akwakultura, jaja i nabiał zajmowały około 83% gruntów rolnych, dostarczając jednocześnie 18% kalorii i 37% białka. Obejmuje to zarówno grunty pastwiskowe, jak i grunty uprawne pod paszę dla zwierząt. Ta dysproporcja ma kluczowe znaczenie dla argumentów środowiskowych za przeniesieniem produkcji żywności w stronę roślin.
Wołowina ma znacznie większy ślad gruntowy na jednostkę białka niż tofu czy rośliny strączkowe. Jej zapotrzebowanie na grunty obejmuje rozległe obszary wypasowe, jak również grunty uprawne wykorzystywane na paszę. Pastwiska stanowią większość tego śladu, a użytkowanie gruntów różni się znacznie w zależności od systemów produkcji.
Mleko krowie zazwyczaj wymaga więcej gruntów na litr niż mleko owsiane czy sojowe. Porównania na jednostkę białka różnią się, ponieważ napoje te zawierają różne ilości białka. Użytkowanie gruntów pod nabiał obejmuje zarówno pastwiska, jak i grunty uprawne wykorzystywane do uprawy paszy dla zwierząt.
Znacznie mniejsze zużycie ziemi niż wołowina na gram białka, ale nadal 3–10 razy większe niż rośliny strączkowe. Porównanie ma znaczenie, ponieważ ziemia uwolniona dzięki rezygnacji ze wszystkich produktów zwierzęcych — nie tylko wołowiny — pozwala na znaczącą odbudowę ekosystemów.
Poore i Nemecek oszacowali, że wykluczenie produktów pochodzenia zwierzęcego mogłoby zmniejszyć globalne użytkowanie gruntów rolnych o około 75% — obszar mniej więcej wielkości USA, Chin, UE i Australii razem wziętych — przy jednoczesnym zapewnieniu wystarczającej ilości żywności dla populacji uwzględnionej w ich analizie.
IPBES Global Biodiversity Assessment (2019) oszacowała, że około 1 milion gatunków zwierząt i roślin jest zagrożonych wyginięciem. Zmiana sposobu użytkowania gruntów jest głównym bezpośrednim czynnikiem napędowym w ekosystemach lądowych i słodkowodnych. Ocena FAO z lat 2000–2018 wykazała, że ekspansja rolnicza spowodowała prawie 90% globalnego wylesiania, przy czym ekspansja gruntów uprawnych odpowiada za ponad połowę, a wypas zwierząt gospodarskich za prawie 40%.
Konkretny mechanizm ma znaczenie: gdy naturalne siedlisko jest przekształcane w monokulturowe uprawy lub pastwiska, wyspecjalizowane gatunki, które od niego zależą, nie mogą przetrwać. Nie mają dokąd pójść. Gatunki uogólnione prosperują w zmienionych krajobrazach; gatunki wyspecjalizowane umierają. Rezultatem jest stała zamiana złożoności biologicznej na prostotę biologiczną. Odwrócenie tego wymaga uwolnienia ziemi — a najbardziej bezpośrednim sposobem na uwolnienie ziemi na dużą skalę jest przeniesienie produkcji żywności na systemy roślinne.
Nadmiar azotu i fosforu z nawozów sztucznych, obornika i innych źródeł może spływać rzekami do wód przybrzeżnych, powodując eutrofizację. Gdy glony obumierają i rozkładają się, tlen zostaje wyczerpany, tworząc martwe strefy. Strefa w pobliżu ujścia Mississippi zmienia się znacząco z roku na rok; zanieczyszczenie składnikami odżywczymi i warunki wodne wpływają na jej zasięg.
Akwakultura — hodowla ryb i owoców morza — przez długi czas promowana była jako rozwiązanie problemu nadmiernych połowów. W niektórych formach może tak być. Jednak intensywna hodowla łososia i tuńczyka wymaga dużych ilości dziko odławianych „ryb paszowych” jako karmy — co oznacza, że produkcja łososia hodowlanego napędza te same nadmierne połowy, które miała zastąpić. Morskie zagrody koncentrują również odpady i choroby w wodach przybrzeżnych, szkodząc pobliskim populacjom dzikich ryb. Najlepsze systemy akwakultury to owoce morza i wodorosty, które nie wymagają wkładu paszy i mogą poprawić jakość wody.
"Co najbardziej uderzające, wpływ produktów odzwierzęcych o najniższym oddziaływaniu na środowisko zazwyczaj przewyższa wpływ zamienników roślinnych, co stanowi nowy dowód na znaczenie zmiany diety."
"Emisje gazów cieplarnianych związane z żywnością zostałyby ograniczone o 29% w scenariuszu przestrzegania wytycznych dietetycznych, o 63% przy powszechnym przyjęciu diety wegetariańskiej i o 70% przy diecie wegańskiej."
"Spożywanie zdrowych i zrównoważonych diet stwarza ogromne możliwości redukcji emisji gazów cieplarnianych z systemów żywnościowych oraz poprawy wyników zdrowotnych."
"Stan ekosystemów, od których zależymy my oraz wszystkie inne gatunki, pogarsza się szybciej niż kiedykolwiek."
"Dieta wegańska jest prawdopodobnie największym sposobem na zmniejszenie twojego wpływu na planetę Ziemię, nie tylko pod kątem gazów cieplarnianych, ale także globalnego zakwaszenia, eutrofizacji, użytkowania gruntów i zużycia wody."
— Joseph Poore, University of Oxford, główny autor badania z 2018 roku dotyczącego wpływu żywności na środowisko, w rozmowie z The Guardian
| Wpływ na środowisko (jednostki wg wiersza) | Zwierzęce | Roślinne |
|---|---|---|
| Ziemia (m²·rok / 100 g białka) | Wołowina (stado mięsne): 164 m²·rok | Tofu: 2.2 m²·rok |
| Pobór wód słodkich (L / kg żywności) | Ser: 5,605 L | Groch: 397 L |
| GHG (kg CO₂e / 100 g białka) | Jagnięcina: 19.9 | Groch: 0.4 |
Poore & Nemecek, Science 2018
Wybory żywieniowe są ważnym narzędziem ochrony klimatu. Dowody przedstawione wprost:
