Tlanaui, amo ueyi. Achitok se semana.
Tlatzictli eztli (hypertension) achi ueyi miakpa kipia mikiliztli ika yolotli itech altepetl uan kuali kipatla se tlen kualtia. Xiuhtlacualiztli — achi DASH uan tlen tlacualiztli tlen amo tlatlakolilli — kipia tlasenkaualiztli akin kemi tlen achikualti pilmextli itech miak tlen kachi kuali ipan tlamantli, amo akin kipia teyolpakiliztli.
Se 2014 meta-análisis itech JAMA Internal Medicine ipan 39 tlamantli (~21,000 tlamanilia) kinmittoa tlen xiuhtlacualiztli kipatla systolic aztli tlatzictli ipan 4.8 mmHg uan diastolic ipan 2.2 mmHg ipan nochi — uan tlen vegan tlacualiztli kachi kipatla. EPIC-Oxford kinmittoa tlen vegan kipia tlen kachi tlanaui aztli tlatzictli itech nochi tlen kualtia. Se 4–5 mmHg tlanaui achi tlajtlakoli; ipan altepetl kaxiltia yolotli kokolistli ipan 14% uan yolotli kokolistli ipan 9%.
Xiuhtlakualiztli kachi kipia potasio, magnesio, fibra, nitratos (achi akatlatl uan tlen chakuitl) uan polifenoles, uan achi tlaniuhtli sodio uan tlatlapanchichiktli. Tlen DASH tlacualiztli, tlen kichijchiujki US National Heart Institute, achi se tlen kachi xiuhtli akin kipatla aztli tlatzictli ipan ome semana; tlen amo tlatlakolilli xiuhtlacualiztli kachi uejka.
Tiktlalia tonal tlacualiztli itech akatlatl (kale, espinaca, rocket, chard), chakuitl, xocotl, oat, etl, lentil, nochi tlaxkali, ueuetl (achi nueces uan almendras), aayotli. Tikkuatia xiuhtlacualiztli uan xiuhtlacualiztli ipan iztatl. Garlic, hibisco tlaoli uan chakuitl atl nochi kipia achi tlanaui eztli tlatzictli ipan tlamantli.
"Se 4–5 mmHg tlanaui achi tlajtlakoli. Ipan nochi itech altepetl kaxiltia yolotli kokolistli ipan 14%."
Iztatli achi toktli tlen kachi tekuani. Miak tlaltikpak iztatli ualua ipan tlatlakolilli tlaltikpak, amo ipan iztatl tlaixkomoli — tlaxkali, keso, tlatlakolilli nakatl, tlamantli tlaltikpak, kualtli, tlatlajtlantli tlaltikpak. Tlen xiuhtli kaxiltia iztatl achi nochi ika kitlasojtla tlatlatlacolilli nakatl uan keso, ome tlen kachi kipia iztatl tlacualiztli.
Oats ika xocotl, nueces, uan pltano. Tliltsaktli kafeh, uan amo xokolatl tlaoli.
Ueyi tlatlakolilli xiuhtli sala ika garbanzo, tlatlaxkali chapuli, aayotli, tahini-limón tlaochpanaliztli.
Lentil dahl ika kuautli arroz, tlatlaxkali espinaca ika ajo, tlaxkali pepino.
Achi almendras, se mansana, uan hummus ika tlatlaxkali xiuhtli.
Hibisco tlaoli, atl, xoxo tlaoli. Tikaxiltia xokolatl atli uan tikaxiltia yolmikiliztli.
EPIC-Oxford tlasenkaualiztli. Kachi tlanaui kachi kuali.
Appleby et al., Public Health Nutrition 2002; updates 2013
Tlapoualtiliztli tlanaui systolic BP ipan nochi.
| Tlacualiztli | Tlanauitli | Keniuh kichiua |
|---|---|---|
| Chakuitl (250ml/tonal) | −4 to −10 mmHg | Dietary nitrato → nitrico óxido |
| Hibisco tlaoli (3 kukuitl/tonal) | −7 mmHg | Polifenoles, achi ACE inhibitor |
| Ajo (2 tlakualtli/tonal) | −5 to −8 mmHg | Alicina |
| Tlapachtli linaza (30g/tonal) | −7/−5 mmHg | Lignanes, ALA, fibra |
| Tliltsaktli xokolatl (>70%) | −2 to −3 mmHg | Flavanoles |
| Nochi tlacualiztli | −7 to −12 mmHg | Nochi |
Aztli tlatzictli kaxiltia kachi kuali ipan tlacualiztli akin kachi nochi tlen kachi kuali. Tlen DASH tlamantli (1997) kitlatlalia systolic BP tlanaui 11 mmHg ipan 2 semanas ipan tlacualiztli akin kachi kipia xocotl, xiuhtli uan tlanaui tlacualiztli. Tlen PREMIER tlamantli nochi kichiujki. Xiuhtlacualiztli miakpa kaxiltia akin kachi ueyi tlasenkaualiztli, ika tlaxokolatl akin nochi tlacualiztli nochi kaxiltia LDL uan kachi kuali insulina tlen kichiua.
Sodio tlajtlakoli, akin potasio kachi tlajtlakoli — uan tlen modern tlaltikpak kaxiltia potasio. Platanos, kamotl, etl, espinaca uan tomatl kachi kipia potasio; se xiuhtlacualiztli miakpa kixiltia 4,500–6,000 mg/tonal akin 2,500 mg achi. Tlen sodio-potasio tlachializtli kachi kuali kipia tlajtlakoli tlen yolotli kokolistli akin sodio san.
Tikualtis tonal: 1 kukuitl xocotl, 1 ueyi akatlatl, 1 kukuitl etl uan lentil, 30g tlatlaxkali nueces (achi nueces uan pistachios), 2 tlaxkali tlapechtli linaza, 1 tlakualtli ajo ipan tlacualiztli, 250ml chakuitl atl (kipia plasma nitrato ipan 90 minutos; kipatla BP ipan 24 horas). Tikaxiltia: iztatli, tlatlakolilli nakatl (se tlen kachi kipia sodio), uan miakpa keso.
Adventist Health Study-2; tlasenkaualli ipan xiuitl, tlaltikpak, BMI, tlamantli.
Source: Pettersen et al., Public Health Nutrition 2012.
Yancuic quenqueh hipertensión tlamantli quenqueh tlapanoliztli tlen amo tlatztica huan ihtiyo cococatzin.
Ce tlacualiztli tlen miac quipia xoxocoyotl, xocotl, etl huan tlahuelilacatzin temana eztli tequipanoliztli kenqueh yancuic tlapalnemiliztli.
Vegetariano tlacualiztli quipia tlaixihmachiliztli ica systolico tlatemanaliztli tlen ~7 mmHg — tlamatiliztli ipan tlacualiztli tlen tlamanextia ipan tlacuacualiztli.
Tlacualiztli tlen tlaxilti tlacualiztli quinyacana ipan hipertensión tlacuitlahuiliztli huan tlachihualiztli.
Nochi tlen tlatzoyonilli iztatl quiza ipan tlaxcalolli tlamantli, amo ipan iztatl tlapitzaloni. Cemihcac tlacualchiuhcayotl quichihua miac.
Cuilcatl, etl, xoxocoyotl, camotli huan xocotl quipochihua potasio, tlen ica quitemana eztli tequipanoliztli.
Caxtolli oncaxtolli minutos tlen ce tlaxicahualli nemiliztli, macuilpa ipan ce semana, quitemana in tlakayo ehecatl tlen ixtli tlatemaniani quenqueh ma ce tlapalnemiliztli.
Ome tlalnemiliztli ipan ce cemilhuitl quipochihua eztli tequipanoliztli. Tlatlacoctli cehqui tlen quiyacana.
San ika motlayekanani tlayekanatiliztli. Xiuhtlacualiztli miakpa kaxiltis tlanauitaliztli, uan miakpa kitlasojtla, akin kaxiltia yolpakiliztli kuak tlakemana.
Miakpa kitlatlalia ipan 2–4 semanas tlen nochi xiuhtlacualiztli, uan kachi kuali ipan 3–6 metztli.
Tikaxiltia 5 g/tonal. Xiuhtlacualtli kaxiltia iztatl achi nochi ika kitlasojtla tlatlakolilli nakatl, keso uan miakpa kuali tlaltikpak, tlen kachi ueyi iztatli.
San tlajtlakoli tlajtlakolilli xilakayo kokolistli, akin motlayekanani tlayekanatia. Ipan nochi, kachi potasio ipan nochi xiuhtli, kachi kuali ipan aztli tlatzictli.
Miakpa, kuali — akin amo akin motlayekanani. Miakpa tlen tlayekanalia ipan xiuhtlacualiztli kaxiltia tlanauitaliztli, akin kachi tlanauitaliztli ipan 4–8 semanas. Tikatlalia itech chaj uan tikitilia motlayekanani; amo akin kaxiltia motlanauitaliztli.
Kafeh kipatla BP achi achi mmHg, akin nochi tlen kuali amo kitlatlalia akin nochi tlamantli. Tikaxiltia kafeh ipan achi tonal akin BP; akin amo, achi tlatlakoli kuali.
Uels kichiua. Vegan tlatlaxkali, tlaixkomoli keso uan tlamantli tlaltikpak miakpa kipia iztatl akin nochi tlaltikpak. Tiktlaitlalia amatl: tikaxiltia 1.5g iztatl ipan 100g ipan nochi tlamantli.
Kuali. Nochi tonal tlen kichiua kipatla 1 mmHg systolic. Tlen kachi tlanaui BP amo akin kichiua. Tlaj tiktlalia, achi tlanaui uan achi ika tlacualiztli.
In hueliztepanyohcocoliztli yehuatl in ahmo hueliztlatiuhqui tlalihqui tlacocoliztli in tlalticpactli caquiztinemi, huan in tlacualli quipoloa achi tlen quiyelhuia.
In 2014 tlahcuilolli quipohuaztinemini itech JAMA Internal Medicine, quipoyahuiztinemini 39 tlahcuilolli (n>21,000) quimahxiltiztinemini in tlacaquilli tlaihuanimeh quimehueltiztinemini achi 6.9/4.7 mmHg tlahueliztli ihuan in occequin tlacualli atlani — quemeh ceh tlapanqui teixpatianimeh.[1]
In yecauhqui DASH tlahcuilolli (NEJM, 1997) quitlahueliztinemini iyolotl yoliztli 11.4/5.5 mmHg itech in hueliztepanyohcocoliztli tlacaquilli, huan in tlani tlahcuilolli quipohuaztinemini inin teixpanaliztli quiyehualhuiztinemini in xochitl, xihuitl, etl huan tlahtlapechtli — ahmo ceh icel tlamantli.[2]
In 2014 itecauhqui tlahcuilolli (Hypertension Research) quimahxiltiztinemini in tlacaqui cuauhxilotl ipan etl ipan 8 metztli quitlahueliztinemini iyolotl yoliztli 4 mmHg nencah in tlaxihuiti.[3]
Tlaj tiktlalia se aztli tlatzictli itech mochaj, tikitilis tlen kichijchiuja. Miakpa tlen tlaltikpak kitlatlalia se tlen tlanaui ipan achi metztli.
Tlen yancuic tlacualli quichihua.
Nochi tlamanitli tlen quipiya nahuatilli huan tlahticpac tlacualli ic quitemactia.
In tlamaniliztli tlen tlatlalihui iyollo hueliliztli.