24 tlatlatlachiyaloni iuan tlatlatlachiyaloni vida-tsikl tlanemiliztli — kexali, tlalli, atl uan protein, ipan se kilogramo tlakuali uan ipan 100 g protein.
Lentils tlamachiua in nitrogen ōmpa symbiotic bacteria ihuan tlapachoa in tlapiyalli. Lentils tlatzoyonilli quipia 9 g tlacualiztli 100 g, cencah tēpitzin in ihuicpa cuacuahuitl tlatzoyonilli; in tlamantli ihuan tlamahuizōlli quipia in ipan.
In Tofu quixohua in feed-conversion tlapēhualiztli in tlācatlacualiztli. In tlapohualiztli, tofu quipia cenca cocoltic climate īhuān tlālli footprint in īhuān beef.
Mochihuah atl tlen xochitl tlen quipia in tlalli ipan yei tlalli tlanextiliztli. Avena yeh huel cenca tlahtlaqualili: amo cenca atl quichihua, tlatlacualiztli ipan tlalli huan amo almendra atl tlatquitiliztli.
Dairy cheese quipia cē huēyi tlaolli ōmpa in totōnqui ōmpa in tlamantli. Cashew-based tlamantli tlapachoa in totōnqui, zan in nut sourcing, oils, ihuan processing mopatla in ipan.
Totōtl quipia cencah tēpitzin ehecatl ōmpa in cuacuahuitl, zan in pulses quipia cencah tēpitzin. Chickpeas tlatzoyonilli quipia tēpitzin tlacualiztli 100 g in ihuicpa totōtl ihuan quipia ahxaxantli.
Tempeh tlamachiua ōmpa in soybeans ihuan quipia tlacualiztli ihuan ahxaxantli. Pitzotl tlamachiua ōmpa in tlacualiztli ihuan manure; in tempeh tlapachoa in ingrediente ihuan processing.
Totoltetl tlatotonililiztli ipan achi xihuitl ipan, yeceh ipan hueyi in cholesterol. Tofu tlatzapinalli ic cozticxihuitl huan tliltic patztli, ce inahuac tlacualli quipiya achi miac tlahuelli huan ahmo cholesterol.
Tla tiquihuehcaltiztehqueh in teōntli īhuān in ōlli tlein ōnticah ōlli, tiquimpehualtiz in LDL cholesterol. In olīvo ōlli tlein ōncah cualli ōlli; īhuān īpan tlein tlahuelīhuīlōlli tlein ōncah īpan tēcpīyōtl īhuān tlamantli.
In ichcatl tlein ōncah īpan cualli īpan tlālli īhuān tlein ōncah īpan tlālli. In etl tlein ōncah cualli protein īhuān fiber; in etl tlein ōncah cualli tlein tlamantli.
In omega-3 tlein ōncah īpan algae īhuān īpan mīmichin. Algae tlein ōncah īpan DHA īhuān EPA; tlein tlamantli īpan product.
Prawn farming tlein ōncah mangroves, īhuān tlein tlamantli. King oyster mushroom tlein ōncah īpan sea, tlein ōncah amo tlamantli.
Honey īhuān maple syrup tlein ōncah sugar. Honey tlein ōncah bees; tlein ōncah sugar.
Leather tlein ōncah livestock īhuān tanning. Plant- īhuān fungal- tlein ōncah durability.
Wool tlein ōncah sheep, methane īhuān tlālli. Cotton, hemp, lyocell īhuān synthetic tlein ōncah tlein ōncah.
Etl īhuān lentil patty tlein ōncah amo beef. ōlli, binders, īhuān tlein ōncah nutrition.
Ceyoc resistance-training tlamanextiliztli quinextia in achi neneuhqui ipan pea huan whey supplements. Pea tlatlamantli quipia achi ahmo leucine in ipan gramo, huan in tlen monextia monemilia ipan in dose, tlacualiztli huan training.
Gelatin tlein ōncah animal collagen, tlein ōncah skin. Agar tlein ōncah seaweed īhuān tlein ōncah gel.
Soy yoghurts tlein ōncah cultures īhuān protein. Protein, ōlli, sugar īhuān calcium tlein ōncah products.
In Seitan tlachīhualli īpampa tlatepozcahquīztli (wheat gluten) īhuān zancepa quicēhuāhuā in āxaxalicayōtl īhuān in tzopelicayōtl. Ahtlein monequi īpampa in tlācah tlen quipiyah in coeliac tōnaliztli ahnozo tlatepozcahquīztli tlacayōtl; in protein īhuān in iztatl tlacayōtl quipiyah neneuhcāyōtl īpan in receta.
In tlīltic cacao huel miacpa quipia huel miac hierro īhuān cacao solids īhuān in leche cacao. In tlamantli in leche īhuān in flavanol tlapohualiztli patla īpampa in tlapēhualiztli īhuān in tequitiliztli, ximotlachieli in etiqueta.
In tlaololli flaxseed quipia ALA, zan in nacatl ahmo tlamani in EPA īhuān DHA. In algae oil nican ca ce vegan tlamantli in omega-3; in monequiliztli īpampa tlapēhualiztli patla.
In fortified soy milk ce yēctli leche tlapatlalcayōtl, quipia protein neneuhcāyōtl in vacaleche. Ximotlachieli in calcio, vitamina D īhuān B12; in yodo ahmo zan cen mocuepa tlapēhualiztli.
In Mycoprotein ce fungal protein tlapēhualiztli īpampa fermentation. In tlanahuatilli tlālticpac patla īpampa tlapēhualiztli, īhuān occequin product-li quipiyah iztāc totolin-ayotl ahnozo leche.
In young green jackfruit motzotzopona īpampa ce nacatl-tetl tlapēhualiztli īhuān quicēhuāhuā in barbecue sauce. Ahmo quipia miac protein, ic xitlacuali cenca etl, lentils ahnozo tofu īpampa ce tlacualiztli tlayēctli.
Huakaxtli, ixcuintli uan ichan michin achi hueyi kexali tlatlawili ipan se kilogramo uan ipan 100 g protein; cheeso uan okseki chichihualatl kitemoliztli. Etiolpan, tlakuali, tofu uan achi xochitl achi tepitzin tlani.
In tlapohualtli hueli ipan Poore & Nemecek 2018 Ciencia meta-analisis tlen ~38,700 ichan tlalpan ipan 119 tlalpan, in achi hueyi vida-tsikl tlanemiliztli tlen kipia, uan in tlatenkaktli tlen kipia ipan se sepa tlatlatlachiyaloni amatl.
Achi tepitzin. Tlatlamanaliztli kemankah ce achi tepitzin tlapohualtli ipan tlakuali tlatlawili, uan tlakuali huakaxtli kemankah achi achi kichiua metano ipan se kilogramo uan kipia achi tlalli kemeh achi hueyi huakaxtli. In tlakuali tlen tiktlani achi hueyi kipia inon tlen tlen tlatlamanaliztli.
Quenin tlamachtilistli mochihua
Tlamachtilistli tlen mochi ica tlen ticmachizque hueli qualli, huan no hueli amo qualli. Inin tlahcuilolli mochi ica se tlamachtilistli, huan tlen ticmachizque mochi tictenehuazque, huan ticmachizque tlen amo ticnequizque.
In tlapohualiztli tlen quineztia quen motlacahua in tlalticpac cenca motlatzquiliah ipan in tlasentililli tlen Poore & Nemecek quichijqueh ipan 2018 ipan Science. Inin quinechico tlatemoliztli ica nochi inemiliz tlachihualiztli tlen hualah ipan nechca 38,700 milpan ipan 119 tlaltin — oc yehhuatl in achi hueyi tlasentililli ica inin tlamantli. Quipohua in emisiones, in tlalli tlen motequihuia, in atli tlen moquixtia ihuan eutrofización, desde milpan hasta campa monamaca. Quema ce tlachihualli amo onca ipan inon tlasentililli, motequihuiah tlapohualiztli ica nochi inemiliz tlachihualiztli tlen ce tlalli, noso LCA de tlachihualli tlen occequintin tlamatinimeh quiyejyecojqueh, ihuan motenehua campa hualah.
Food footprints motlahtoa īpan in producers. Poore īhuān Nemecek motlahtoa in animal products quipiya in emissions, īhuān land use. In pattern ahmo tlanāhuatīlli īpampa in beef producer.
Quen motlapejpenia in unidad funcional achi cenca quipatla quen nesi ce tlanamiquiliztli queh occe tlatlapejpenaliztli. Por kilogramo quichiua ma cualli nesican tlacualli tlen quipiyah miac atl; por caloría quichiua ma cualli nesican chiyahuatl ihuan aceite; por gramo de proteína yehhuatl in achi melahuac unidad para tlacualli tlen cenca mocua ipampa proteína. Campa inin amatlapalli quinamiquiltiah campa huala proteína, proteína yehhuatl in unidad; ihuan campa quinamiquiltiah tlatli, in volumen yehhuatl. Nochi tabla tlen san ichtaca quipatla unidades ipan ireglones monequi amo niman ticneltocazqueh.
Ipan nechca nochi tlacualli, in tlachihualiztli yehhuatl tlen achi miac emisiones quichihua, ihuan in quitlatquitihueh quichihua nechca 6% de nochi emisiones ipan in sistema de tlacualli. Amo ijcon ica tlacualli tlen iciuhca itlacahui ihuan motlatquitia ica tepozpatlani; pero inin san tzocotzin tlamantli. In huacaxnacatl tlen nechca mochihua amo achi tzocotzin quitlacahua tlalticpac queh in legumbres tlen hualah huehca. In tlanemililli ca in huehcahualiztli yehhuatl tlen achi ipatiuh, yehhuatl in achi momati tlatlacolli quema san ijqui monemilia quen tlacualli quitlacahua tlalticpac.
In tlanamiquiliztli ica tlalticpac motlatzquilia ipan tlayehuatlachihualiztli de tlamantli tlen melahuac onca; in tlanamiquiliztli ica paquiliznemiliztli motlatzquilia ipan epidemiología ihuan achi tzocotzin ensayos. Campa inin amatlapalli quijtouah onca tlamantli tlen amo san se ica tonacayopaquiliz, quixexeloah tlen huel moneltoca ipampa quen tequiti tonacayo, tlen monamiqui ipan tlen motlachilia, ihuan tlen monextia ipan ensayos aleatorizados. No quijtouah quema in nepantlapaliztli cenca tzocotzin, ica inon amo san yehhuatl ma quinyacana ce tlatlapejpenaliztli.
Promedios de nochi tlalticpac, desde ipehualiz tlachihualiztli hasta campa monamaca, por kilogramo de tlachihualli tla amo motenehua occe tlamantli. In sesentetl tlachihuani huel quipiya diez veces achi miac noso achi tzocotzin queh occe.
| Food | kg CO₂e cehcen kg | Tlalli m² cehcen kg | Chipahuac atl L cehcen kg |
|---|---|---|---|
| Cuacuahuehnacatl (cuacuahuehtlacololli) | ~60 | ~164 | ~15,400 |
| Lamb | ~24 | ~185 | ~10,400 |
| Cheese | ~21 | ~88 | ~5,600 |
| Farmed prawns | ~12 | ~2 | ~3,500 |
| Pork | ~7 | ~11 | ~6,000 |
| Poultry | ~6 | ~7 | ~4,300 |
| Eggs | ~4.5 | ~6 | ~3,300 |
| Tofu | ~3 | ~2 | ~2,000 |
| Milk (dairy) | ~3 | ~9 | ~630 |
| Legumes | ~0.8 | ~3 | ~1,250 |
| Soy milk | ~1 | ~0.7 | ~28 |
Poore & Nemecek (2018), Science · Water Footprint Network · Our World in Data
Macuilli tlatlaniliztli tlein quinextia machiyotl tlacahcayahuani ahmo aci ce minuto.
¿Por kilogramo, por caloría noso por gramo de proteína — ihuan no san yehhuatl motequihuia ipan nochi renglones?
¿Hasta campa quisa ipan milpan, hasta campa monamaca noso hasta plato? Tla amo mopohua in tlapatlaliztli ihuan in tlatzotzonaliztli ica cecec, cequin tlachihualli cenca achi cualli nesi.
In tlanamacatlapohualiztli momati quitenehua in 10% de in yolcatlachihualiztli tlen achi tzocotzin quitlacahua tlalticpac, ihuan quinamiquiltia ica in promedio de in xihuitl.
In tlatemoliztli ipan nochi inemilizpan se tlamantli (LCA), tlen quintlaxtlahuiah in tlayecchihuani, amo zan ic nesi amo melahuac; zan yehuan quitlaliah campa pehua ihuan campa tlamia in tlatemoliztli, ihuan quen moxexeloa in tlamamalli, tlen miecpa quipalehuia in aquin tlaxtlahua.
Quen moxexeloa in tlamamalli nepantla nacatl, cuetlaxtli, lechi ihuan occequin tlamantli tlen inhuan mochihuah, huel quipatla in hueyi tlapohualiztli: huel quichihua omeppa hueyi noso tlahco.
Ipan cequin tlatamachihualiztli huel quena, quen in nepapan yoliliztli tlen onca ompa ihuan in carbono ipan tlalli tlen ye tlahuelitlacoc. Zan ica tlen momoyahua ipan ehecatl por se kilogramo, quemmanian ocachi amo cuali, pampa yolic moscalia ihuan ic ocachi miec metano momoyahua por se tlatamachihualiztli nacatl; noihqui motequihuia tlahuel ocachi miec tlalli.
Almendras quinequih miec atl por sesen ininxinach, zan por se litro de lechi, in lechi de almendra oc motequihuia tlahuel achi atl que in lechi tlen quitemacah yolcameh. In tlanamiquiliztli tlen momoyahua ipan internet quemmanian quinnamiquiltia tzacutica almendras ihuan se vaso de lechi.
Cani 77% in nochi soya tlen mochihua ipan tlalticpactli quinmaca in yolcameh inic tlacuazqueh. In soya tlen tlacameh melahuac quicuah — tofu, tempeh, lechi de soya — zan achitzin in nochi tlen mochihua, ihuan miecpa motoca huehca in tlalmeh campa yancuic motlapoa tlalli inic milpan mochihuaz.
Ica campa yauh in nepapatlaliztli, quena; ica melahuac tlapohualiztli, amo. In tlapohualiztli ipan sesen tlalnamictli mopatla ica tlen quicuah in yolcameh, ica nepapan chicahualiztli tlen motequihuia ihuan ica quen achto motequihui in tlalli. In quen moxeloah in nepapan tlacualli, tlen achi hasta tlen ocachi tlamamalli quichihuah, mocahua casi ipan nochi tlalmeh campa otlatemoloc.
Monequi cani chicueyi hasta mahtlactli litros de lechi inic mochihuaz se kilogramo de queso chicahuac; ic tlen momoyahuah ipan ehecatl in vacas tlen quitemacah lechi, nochi mosentlalia ipan achitzin tlacualli.
In tlasentlaliliztli tlen ipan motlatzquitia oquicencauhqueh ipan 2018, ihuan zatepan oc quicualtlalijqueh; campa yancuic tlapohualiztli ipan se tlalnamictli tlahuel quipatla se numero, nin tlahcuilolamatl quixnextia.