Kupunguza uzito: Je, unajua ukweli kuhusu lishe ya mimea?

Kupunguza uzito kupitia lishe ya mimea ni mada inayozidi kupata umaarufu barani Afrika, huku watu wengi wakitafuta njia mbadala za kuboresha afya zao. Je, unajua ukweli kuhusu jinsi vyakula vya mimea vinavyoweza kukusaidia kufikia uzito unaolengwa? Katika makala haya, tutachunguza dhana potofu na ukweli wa kisayansi kupitia maswali kumi muhimu kuhusu lishe ya mimea na safari yako ya afya.

1. Je, lishe ya mimea inatosha kukupa protini ya kutosha kwa ajili ya kupunguza uzito?

Watu wengi wanaamini kuwa bila kula nyama, ni vigumu kupata protini ya kutosha ili kujenga misuli na kudumisha kimetaboliki wakati wa kupunguza uzito. Wanaamini kuwa protini ya wanyama pekee ndiyo inayoweza kusaidia mwili kuchoma mafuta kwa ufanisi.

Utafiti wa mwaka 2019 uliochapishwa katika Nature Food unaonyesha kuwa protini inayotokana na mimea ina faida kubwa kwa afya ya moyo na udhibiti wa uzito. Kwa kutumia vyakula vya asili kama maharagwe ya kijani au kunde za kienyeji, unapata protini pamoja na virutubisho ambavyo havipatikani kwenye nyama.

2. Je, kula wanga kama ugali wa dona kunazuia kupunguza uzito?

Wengi wanaamini kuwa ili kupunguza uzito lazima uache kabisa kula wanga, ikiwemo ugali wa dona au nafaka nzima. Watu wengi husema kuwa wanga ndiyo sababu kuu ya kuongezeka uzito na wanashauri kuiondoa kabisa kwenye sahani.

Kulingana na WHO, nafaka nzima ni sehemu muhimu ya lishe bora. Badala ya kuondoa wanga, ni bora kuchagua nafaka nzima kama dona au ulezi badala ya unga mweupe uliosafishwa. Nafaka hizi husaidia kudhibiti sukari mwilini, jambo ambalo ni muhimu katika juhudi za kupunguza uzito.

3. Je, mafuta ya mboga ni bora kuliko mafuta ya wanyama kwa kupunguza uzito?

Watu wengi wanadhani kuwa mafuta yoyote ya mimea ni salama na hayana madhara wakati wa kupunguza uzito. Wanasema kuwa kwa sababu yanatoka kwenye mmea, unaweza kutumia kiasi chochote unachotaka bila kuathiri uzito wako.

Ingawa mafuta ya alizeti au ufuta ni bora kuliko mafuta ya wanyama (kama siagi) kwa sababu hayana kolesteroli nyingi, bado ni mazito kwa kalori. Mbinu bora ni kutumia kiasi kidogo na kupendelea kupika kwa mvuke au kuchemsha vyakula kama mboga za majani.

4. Je, matunda yana sukari nyingi sana kwa mtu anayetaka kupunguza uzito?

Watu wengi wanaamini kuwa matunda yana sukari nyingi sana na hivyo yanapaswa kuepukwa kabisa wakati wa kupunguza uzito. Wanaamini kuwa sukari ya matunda ni sawa na sukari inayoongezwa kwenye vinywaji.

Utafiti wa FAO unaonyesha kuwa matunda ya asili kama mapera, machungwa, na parachichi yana virutubisho vinavyosaidia mwili kufanya kazi vizuri. Badala ya kunywa juisi iliyosindikwa, kula tunda zima kunakusaidia kushiba na kupunguza hamu ya kula vyakula vya sukari nyingi.

• Chagua matunda ya msimu yanayopatikana sokoni.
• Kula tunda zima badala ya kukamua juisi.
• Tumia matunda kama vitafunio badala ya biskuti.
• Epuka matunda yaliyokaushwa yenye sukari iliyoongezwa.

5. Je, lishe ya mimea ni ghali sana kwa familia za kawaida?

Wengi wanaamini kuwa lishe ya mimea inahitaji vyakula vya gharama kubwa kutoka maduka makubwa. Wanaamini kuwa kupunguza uzito kwa njia hii ni kwa ajili ya watu wenye uwezo mkubwa wa kifedha pekee.

Kulingana na ripoti za EAT-Lancet, lishe inayotegemea mimea ni rafiki kwa uchumi na mazingira. Katika masoko ya Kenya, Tanzania, na Uganda, vyakula kama kunde, viazi vitamu, na mboga za kienyeji kama mchicha vinapatikana kwa bei nafuu kuliko bidhaa za wanyama.

“Lishe ya mimea ndiyo njia ya uhakika zaidi ya kulinda afya ya binadamu na sayari kwa wakati mmoja.”

6. Je, ni lazima kula vyakula vibichi pekee ili kupunguza uzito?

Watu wengine wanaamini kuwa kupika vyakula kunaharibu virutubisho na kuzuia kupunguza uzito. Wanaamini kuwa lishe ya 'raw food' ndiyo njia pekee ya kufanikiwa.

Mboga kama karoti na nyanya zina virutubisho ambavyo hufyonzwa vizuri zaidi baada ya kupikwa kidogo. Muhimu ni kuepuka kukaanga kwa mafuta mengi ambayo huongeza kalori bila kuongeza virutubisho.

• Chemsha mboga kwa muda mfupi ili kuhifadhi vitamini.
• Tumia mvuke kupika vyakula kama viazi vitamu.
• Epuka kukaanga vyakula kwa mafuta mengi.
• Tumia viungo asilia kama tangawizi na kitunguu saumu.

7. Je, lishe ya mimea inatosha kwa wanariadha?

Wengi wanaamini kuwa wanariadha hawawezi kupata nguvu ya kutosha kutoka kwa mimea pekee. Wanaamini kuwa bila nyama, misuli itadhoofika na utendaji utashuka.

Utafiti wa kisayansi unaonyesha kuwa lishe ya mimea inasaidia kupona haraka baada ya mazoezi kwa sababu ya kiwango kikubwa cha antioxidants. Kwa kutumia nafaka nzima na kunde, wanariadha wanapata nishati ya kudumu.

8. Je, unahitaji virutubisho vya ziada (supplements) ili kupunguza uzito?

Watu wengi wanaamini kuwa lishe ya mimea haina virutubisho vyote na hivyo lazima ununue vidonge vya gharama kubwa. Wanaamini kuwa bila virutubisho hivi, utapata upungufu wa damu au udhaifu.

Ni muhimu kuzingatia vyakula vyenye madini ya chuma kama mboga za kijani na kunde. Kwa kufuata lishe bora ya asili, mwili hupata kila kitu unachohitaji bila kuhitaji virutubisho vya ziada vya gharama.

9. Je, kupunguza uzito kunahitaji kuhesabu kila kalori unayokula?

Watu wengi wanaamini kuwa lazima uwe na programu ya simu ya kuhesabu kila kalori ili kupunguza uzito. Wanaamini kuwa bila kufanya hivi, huwezi kupata matokeo.

Badala ya kuhesabu kalori, zingatia kula hadi ushibe kwa kutumia vyakula vyenye nyuzi lishe nyingi kama maharagwe na mboga. Hii inasaidia mwili kudhibiti hamu ya kula kwa njia ya asili.

10. Je, lishe ya mimea inafaa kwa kila mtu?

Watu wengine wanaamini kuwa lishe ya mimea ni hatari kwa watoto au wazee. Wanaamini kuwa ni kwa ajili ya vijana pekee wanaotaka kupunguza uzito.

Kila hatua ya maisha inahitaji uwiano tofauti wa vyakula. Muhimu ni kuhakikisha kuwa unapata mchanganyiko wa nafaka, kunde, mboga, na matunda kila siku ili kupata virutubisho vyote muhimu.

Matokeo ya Jaribio Lako

• 0-3 sahihi: Unahitaji kujifunza zaidi kuhusu vyakula vya mimea. Anza kwa kusoma zaidi kuhusu kunde na nafaka.
• 4-7 sahihi: Una uelewa mzuri, lakini bado kuna nafasi ya kuboresha maarifa yako ya lishe.
• 8-10 sahihi: Hongera! Wewe ni mtaalamu wa lishe ya mimea na unajua jinsi ya kupunguza uzito kwa afya.