Muchi tlen ticmatiz: achtopa tlacualli platillos

In achtopa tlacualli platillos quinextiah se hueyi tlamatiliztli tlen macehualtepemeh oquimpixqueh ipan miac tzontli xihuitl ic toquiliztli huan tlanelhuatlacualli. Nican ipan Mexico, achto macehualtlacualli ahmo quinequia nakatl nozo yolcatl ic techmaca chicahualiztli; yeceh, milpanemiliztli oquitemacac cintli, etl, ayohuitli, huauhtli, chilitl huan miac quilitl tlen quicencahuah se cencah cualli tonacayotl. Yancuic tlatemoaliztli tlen Instituto Nacional de Antropología e Historia (INAH) ipan xihuitl 2022 oquipantlani ca achtopa Mexihco macehualtin quicuayah 85% tlanelhuayotl tlen tlalpan quizaya. Inin tlacualli quipia nochi tlen monequi ic cualli tinemizqueh, ahmo quicocoa tlalticpactli huan quimocuitlahuia tochan yoliztli.

Tlen tiquitaz nican ipan inin tlahcuilolli

1. Tlen quitoznequi achtopa tlacualli platillos ipan tonemiliz
2. Quen tequiti in milpayotl huan quen quinamiqui totonacayo
3. Tlahtlamantli macehualtlacualli tlen tictemoz ipan tianquiztli
4. Tlanonotztli: milpatlacualli ihuan yolcatlacualli ipan tlalticpactli
5. Tlen ahmo cualli tlamatiliztli tlen monequi ticpatlazqueh
6. Tlatlaniliztli tlen nochipa tictemohuah ipan tepozamoxtli

Tlen quitoznequi achtopa tlacualli platillos ipan toquizayan

Ihcuac titequitih ica tlahtolli achtopa tlacualli platillos, tiquijtohuah in tlacualli tlen tochichicacolhuan quicuayah achto ca espanoles ohuallaqueh ipan inin tlalli. Ahmo san se tlamantli tlapepecholli; yehica se tecpancayotl tlen quinechicoa tlalpancayotl, xoxohuic tlacualli huan cualli tlatilinaliztli. Macehualtin oquipixqueh se tlamatiliztli canin tlanelhuayotl ocatca teotl huan tonacayo, canin cintli huan etl mocnopilhuiah ic quichihuah cencah cualli proteina completa tlen totonacayo quinequi ic mozcaltiz huan mopalehuiz.

Axcan, miac tlacameh quinequih quimatizqueh quenin tlacuazqueh ica tlanelhuayotl san ic quipalehuizqueh yolcameh huan tlalticpactli. Ipampa inon, achtopa tlacualli quitemaca se yancuic ohtli tlen nelhuayotl quipia ipan toquizayan. Tlacualli quen tamalli tlen etl, tlatloyotl, atolli, huaxmole huan pozolli tlen xoxoctic ahmo quinequih yolcameh ic cencah huelic huan chicahuac yetozqueh. UNAM ipan xihuitl 2023 oquitematilti ca milpatlacualli quixitinia tlaocolli huan cocoliztli tlen axcan techpehpena ipan altepetl.

Quen tequiti: milpayotl huan nextamallotl ipan totonacayo

In milpayotl ahmo san tlaxinayotl; se tlalticpactli tequiyotl canin nochi tlamantli mopalehuia. Cintli tlacati ic tlacpac, etl tleco ipan icuahuitl huan quitemaca nitrógeno ipan tlalli, huan ayohuitli quicueponi iatlapal ic ahmo quiyahuaz tonatiuh tlalticpac huan ic quipiaz xoxohquiyotl. Inin tequiyotl quichihua ma amo monequi tlalticpactli tlacuilocayotl nozo pesticidas. Noihqui, totonacayo quinechicoa inin eyi tlamantli huan quichihua se yolchicahualiztli tlen ahmo quicahua se tlamantli aminocidos ma polihui.

Occeppa, in nextamallotl quitoznequi se cencah hueyi tlamatiliztli tlen tochichicacolhuan oquichiuqueh ica nextli huan tenextli. Ihcuac cintli mopaoa ica tenextli, tlaolli quipatla iyeliz: quitemaca calcio tlen toomiyo quinequi, quixitia niacina (vitamina B3) huan quichihua ma tocuitlaxcol cualli quinamiqui nochi tonacayotl. Organización de las Naciones Unidas para la Alimentación y la Agricultura (FAO) ipan xihuitl 2023 oquihto ca nextamallotl yehhuatl in achtopa biotecnología tlen tlalticpac oquimattic, huan cencah quipalehuia tochicahualiz.

Quelites: in xoxohuic chicahualiztli tlen ahmo quipehpena tomin

Quelites quitoznequi nochi quilitl nozo xihuitl tlen mocua: quintoniles, papaloquilitl, verdolagas, huauhzontli, alaches huan chepiles. Inin xihuitl quipiah miac hierro, ácido fólico huan flavonoides tlen quipalehuiah totonacayo ma ahmo quipia cocoliztli. Cencah tlatlamantli quelites ahmo monequi miac atl ic mozcaltiah; yeceh, nochi tlalli canin quiahui quitemaca inin xoxohquiyotl tlen totechmonequi ic tiyolchicahuizqueh.

Tlahtlamantli macehualtlacualli: tlen ticcuaz axcan

Ipan toaltepehuacan huan ipan tianquiztli tictemoah miac achtopa tlacualli platillos tlen ahmo quipiah nakatl, yolcatlaxcalli nozo mantequilla. Tla tictemohua tlacualli tlen melahuac macehualyotl, monequi tiquitaz quenin moxitinih cintli, chilitl huan tlanelhuameh. Inin tlacualtlamantli quicahua ma tlacatl quimati tlen nelhuayotl tlen tlalpan quizaya huan quenin huelic moxicoa ica tocuezcomatl.

• Tlatloyotl tlen etl huan nopalli: tlaxcalli tlen ihtic quipia tlaoyotl tlen etl, xococualoni huan chipahuac.
• Tamalli tlen ayohxochitl huan quintonil: tamalli tlen nextamalli tlen ahmo quipia chichihualayotl nozo manteca.
• Huaxmole tlen etl huan xantocel: molli tlen huaje, xoxohuic chilitl huan tlanelhuayotl.
• Atolli tlen huauhtli huan tlaolli: atlacualli tlen quipia amanto, xocotl huan quitemaca chicahualiztli ic tlahca.
• Pozolli tlen xoxoctic ica cacahuazintli: pozolli tlen ahmo quipia nakatl, yeceh quipia nopalli, hongos huan epazotl.
• Tlacoyo tlen chivitos nozo alaches: tlaxcalpacholli tlen tictlalilia quelites huan chilmoli.

Nican tiquitah ca tocuapilol ahmo polihui. Ihcuac ticuah nopalli, ticuah se tlanelhuatlacualli tlen quipia miac mucílago, tlen quitemiltia tocuitlaxcol huan quipalehuia toyeztli ma ahmo quipia miac azucacatl. EAT-Lancet Commission ipan xihuitl 2021 oquinexti ca tlacualli tlen tlanelhuameh, quen achtopa macehualtlacualli, yehhuatl in cencah cualli tlatlamatiliztli ic ma amo mococotoma tlalticpac huan ic ma mocalaqui yancuic tlapalehuiliztli ipan tlacatiliztli.

Tlanonotztli: achtopa tlacualli platillos ihuan yolcatlacualli

Miacpa tlacameh quinemiliah ca monequi nakatl ic tichicahuazqueh. Yeceh, ihcuac tictlatemohuah in tlamatiliztli tlen tlalpancayotl, tiquitah ca yolcatlacualli quipia miac tlahtlacolli ipan totlalticpac. Cuacuehqueh huan pitzomeh quinequih miac milli tlen quipopolohuah cuauhtlah, quinequih miac atl, huan quitemacah metano tlen quitotonilia tochan tlalticpac. Nature Food ipan xihuitl 2023 oquipantlani ca tlanelhuayotl tlacualli quixinia 75% achi quipia tlahtlacolli ipan ehecatl quen yolcatlacualli.

“In cintli ihuan etl ahmo san tlacualli; yehhuan totonacayo huan totlalticpac tlamatiliztli tlen techmaca nemiliztli.”

Yolcatlacualli quicahua cocoliztli ipan totlacayo ihcuac miac ticuah. Macehualtlacualli tlen cintli, etl huan xihuitl ahmo quipia colesterol, ahmo quipia grasas saturadas tlen quitzacua toyollo. Tlacualli tlen tlalpan quizaya quitemaca antioxidantes huan fibra tlen quipalehuia totonacayo ma yoli ica pacquilistli. FAO oquicencauhtica ca milpatlacualli yeh in achi cualli nepantla tlen tlalticpac quipia ic quicahuaz yolcameh ma nemican tlacahcahualiztica.

Tlen ahmo cualli tlamatiliztli huan quen ticchipahuazqueh

Axcan miac tianquiztli huan tlanonotzaltin quitemacah tlacualli tlen quihtoah ca 'tradicional' yeceh quipia miac manteca tlen pitzotl, tlen ohualla ica europeos. Monequi ticmatizqueh quenin achtopa macehualtin ahmo quipixqueh manteca; yehhuan oquipaoayah ica atl, ica tlecalli, comalli nozo tlalpan tlaoyotl. Ahmo monequi chichihualayotl nozo manteca ic ticchihuaz cualli tamalli nozo cualli mole.

• Tlahtlacolli: Tlanemiliztli ca tamalli nochipa quinequi pitzomanteca. Chipahualiztli: Achtopa tamalli san ica nextamalli, atl huan xihuitl moxicoaya.
• Tlahtlacolli: Tlanemiliztli ca etl monequi epazote huan nakatl. Chipahualiztli: Epazote, chilli huan ayohxochitl quitemacah cencah cualli ihuiyocayotl.
• Tlahtlacolli: Quicahuah quelites pampa quihtoah san xihuitl. Chipahualiztli: Quelites quipiah miac calcio huan hierro quen nakatl.
• Tlahtlacolli: Tlacohualiztli ipan supermercado canin harina ultraprocesada quitemacah. Chipahualiztli: Ximotemoli masa de nixtamal ipan molino local.

Huauhtli nozo amanto ocatca se tlamantli teocuitlatlacualli tlen tlahtocayotl Mexihca quipixqueh. Ihcuac espanoles ohuallaqueh, oquitlacahualtihqueh pampa ica huauhtli quichihuayah tlaixiptlayomeh tlen teteoh. Axcan huauhtli mocueptoc ic se hueyi tlapalehuiliztli ic totonacayo; quipia lisina, se aminoácido tlen cintli ahmo quipia. Ihcuac ticuah cintli ihuan huauhtli, totonacayo quinechicoa cencah chicahuac tlacualiztli tlen ahmo quinequi niyan se xicalli nakatl.

Tlatlaniliztli tlen cencah tictemohuah (FAQ)

Nican tiquinpehua tlatlaniliztli tlen miac macehualtin huan tlacameh quichihuah ihcuac quinequih quicuazqueh achtopa tlacualli platillos ipan tonemiliz.