Tlen in vegano vs Nacatlacualiztli

In tlen in vegano quitoznequi ce nemiliztli huan tlacualiztli tlen amo quicua nacatl, chichiualatl, totoltetl, noso occe tlamantli tlen quisa itech yolcameh, tlapialtin noso apantlacameh. Yehuatlin tlatemoliztli amo yancuic tlamantli ipan tolalpan: tocolhuan ipan Anahuac quipiyayah ce tlacualiztli tlen quinextia milpanecayotl huan pahtiliztli canin tlaolli, etl huan huauhtli catcah in tonacayotl. Axcan, miak tlacameh motlahtlaniah tlen yeh ocachi cualli pampa toyollo huan tolalnan: ¿in tlacualiztli tlen xoxohuic noso in nacatlacualiztli tlen huitz itech huehhueyi caltencalhuilli? Tlatemoliztli tlen WHO huan FAO quipiya ipan xihuitl 2023 quinextia ca in tlacualiztli tlen amo quipiya nacatl quipilhuia miak cocoliztli huan quiyocoxcayehyecoa in cemanahuac.

Ipan toMexihco tlalli, in tlacameh quicuayah miak nacatl ipan inin xihuitl pampa in tiyanquiztli otlacat occequin tlamanitiliztli, tel in tlahtolli tlen tlalticpactli axcan technotza maticmocuitlahuican. Tlacualiztli tlen xoxohuic amo quinequi quihtoz tomin miak noso tlacualli tlen huitz huehca; quinequi quihtoz ximocuepa itech in milli, in tianguis, huan in xoxohquicilantli. Yeca monequi ticpohuazqueh huan ticmachiyotizqueh tlen quipiya cehcen ohtli, ipan chicahualiztli, tomin, huan teoyotl tlen tlapialtin.

Tlen in vegano: In cualli ohtli tlen xoxohuic nemiliztli

In cualli tlamantli tlen tlacualiztli vegano pehua ica toyollo huan totonacayo. Tlatemoliztli tlen Instituto Nacional de Salud Pública (INSP) ipan Mexico quinextia ca in tlacualli tlen quipiya miak fibra, xihuitl, etl huan tlaolli quipilhuia in cocoliztli tlen diabetes tipo 2 huan hypertension ipan 30%. Queman ce tlacatl quicua etl, huauhtli, ayotetl, chian huan nopalli, quiceli nochi in aminoácidos tlen monequi pampa chicahuac tonacayo, amo quipiya colesterol huan amo quipiya grasas saturadas tlen quitzacua in toezyohtli. Tel, in chicahualiztli amo yeh nochi: in yolcameh tlatlaocoliztli yeh ce hueyi nelhuayotl tlen inin nemiliztli.

• Chicahualiztli: Amo quipiya colesterol huan quipilhuia cocoliztli tlen toyollo ica 25% segun WHO.
• Milli huan tlalli: Quinequi san 25% tlen tlalli tlen quinequi nacatlacualiztli.
• Atl tlapalewiliztli: Quipilhuia atl tlen monequi pampa tlacualli ipan toaltépeuh.
• Yolcameh yoltlapaltic: Amo quimictia totomeh, cuacuahuehmeh noso pitzomeh pampa titlacuazqueh.
• Tomin tlapalewiliztli: Etl, tlaolli huan huauhtli ocachi yamanic ipan tomin que nacatl ipan tianguis.

Ipan xihuitl 2012, in tlamatinimeh ipan Cambridge University oquichihqueh in Cambridge Declaration on Consciousness, canin oquitozqueh ca nochi yolcameh quipiyah tlamatiliztli, tequipacholiztli huan quimachiliah chichinacatiliztli cenca quen tohuantin. Queman ticmati inin tlamatiliztli, tlacualiztli tlen xoxohuic mocuepa ce tlahtlacoltiyotl tlen tetlaocoliliztli. Nemiliztli amo nacatl quiyocoya ce yancuic tlanonotzalli ihuicpa cemanahuac, canin yolcameh amo tlamantli pampa tiquincuasqueh, tel yehhuantin tochampoyohuan ipan inin tlalticpactli.

In nacatlacualiztli: Tlen tlamantli ipan tolalpan

Itech occe tlacotl, in nacatlacualiztli quipiya miak tlacameh tlen quinequih pampa quihtohuah quipiya vitamina B12, hierro hemo, huan zinc tlen ixtlamatqueh tlacencahuah niman. Miak tlacameh nican Mexico quitoa ca nacatl yeh tlamanitiliztli tlen tlatzotzonaliztli huan ilhuitl, canin moteca barbacoa noso carnitas. Noso quimaniliah ca nacatl quitemaca proteína tlen totocac mocuepa chicahualiztli ipan toomiyo. Tel inin tlamanitiliztli axcan quipiya ce hueyi patio tlen tolalnan huan totonacayo quiixtlahua, pampa in nacatl tlen axcan ticcohuah amo huitz itech milli, huitz itech huehhueyi fábricas canin yolcameh tlatlalpiloqueh.

In tlatlalpilli tlapialtin quicua miak tlaolli huan soya tlen monequi pampa tlacameh quicuazqueh. Ipampa inin tlamantli, IPCC ipan xihuitl 2022 oquipanoc ca tlapialtequiyotl yeh in yacatl tlen quisotlahua in cuauhtlahmeh ipan America Latina. Noihqui, in nacatl tlen quipiya miak totonqui huan grasa saturada quicocoltia in cuitlapantli huan quichihua cocoliztli cancer colorrectal, quen oquihto in IARC tlen WHO ipan xihuitl 2015. Yeca in cualli tlamantli tlen nacatl axcan mocuepa ce hueyi tlatempantli pampa toyollo huan totonacayo.

Queman tiquita in chart, niman timomactiah: nacatl cuacuahueh quichihua 49.9 kg tlen CO2e pampa san 100 gramos de proteína, tel in etl san quichihua 0.6 kg. Yehuatlin quinextia ca in tlacualiztli xoxohuic quipiya 80 veces menos tlatititzaliztli tlen cemanahuac. Tla timotlahtlaniah tlen quicua ce vegano ipan toMexihco, in tanahuatilli caxtilpohualli amo monequi quicohuaz tlamantli tlen huehca huitz. Tochinanco quipiya tlacualli tlen yolxoxohuic: tlaolli, etl, chili, nopalli, quelite, huauhtzontli, ayotetl huan cuetlaxochitl.

Tlatemoliztli tlen ome ohtli: Tlen ocachi tlahtocayotl

Pampa ticmatizqueh tlen yeh in cualli ohtli, monequi tiquitazqueh nauhtetl tlamanitiliztli: pahtiliztli (chicahualiztli), tolalnan (cemanahuac), tomin (panextiliztli), huan teoyotl (tlatlaocoliztli). In etl huan tlaolli chicahualiztli quinextia ca tosenyeliz quipiya nochi queman tlacualiztli mocuepa xoxohuic. Amo san yeh tlen tiquita axcan, noihqui tlen tiquincahuilizqueh topilhuah ipan inin tlalticpactli canin atl tlami huan tlatotoniliztli tlacati.

• Chicahualiztli: Vegano quipilhuia diabetes huan cocoliztli; nacatl quitemaca vitamina B12 tel quicocoltia toezyohtli ica grasas.
• Cemanahuac: Vegano quinequi san 20% tlen tlalli huan atl; nacatlacualiztli quisotlahua cuauhtlahmeh huan quiyocoya metano.
• Tomin: Vegano ipan tianguis (etl, huauhtli, quelite) cenca yamanic; nacatl cenca patiyo ipan nochi Mexico xihuitl 2024.
• Yolcameh: Vegano quintepantilia nochi yolcameh; nacatlacualiztli quimictia miak millones tlen yolcameh cehcen xihuitl.
• Mesoamerica nelhuayotl: Vegano mocnematia ica tocolhuan milpanecayotl; nacatl tlapialtequiyotl ohualah ica caxtiltecatl.

“In milpanecayotl yeh totonacayotl: queman tiquicualtia tlaolli, etl huan huauhtli, timopahtiah tohuantin huan ticpahtiah tolalnan.”

Ce hueyi tlatlahtoliztli tlen miak tlacameh quipiyah yeh in proteína. ¿Quenin quinextiz chicahualiztli ce tlacatl tla amo quicua nacatl? In mononotzalli yamanic: tlaolli huan etl quichihua ce proteína completa pampa in tlaolli quipiya metionina huan in etl quipiya lisina. Queman tiquincua san secan ipan ce tlaxcalli ica etl, motonacayo quiceli cenca quen quicelizquiya nacatl, tel amo quipiya colesterol. Noihqui in huauhtli quipiya 16% proteína huan quipiya nochi aminoácidos esenciales, tlen oquichicahuac toyaoquizcahuan ipan huehhueyitlalli Tenochtitlan.

• Tlaxcalli huan etl: Proteína completa tlen quichicahua toomiyo.
• Huauhtli (alegría): Calcio, hierro, huan proteína amo colesterol.
• Ayotetl (pepitas): Zinc, magnesio, huan grasas cualtin pampa tocuayolmatiliz.
• Nopalli huan quelites: Fibra, vitamina A huan C tlen quipilhuia azúcar ipan toezyohtli.
• Chian: Omega-3 tlen quiyocoxcayehyecoa toyollo huan toixnezca.

In tlatzonquixtiliztli: Tlen yeh ohtli ipan tochantlaco

Queman tlatzontequilia in tlamatiliztli tlen WHO, FAO, IPCC huan INSP, in tlanonotzalli cenca chipahuac: in tlacualiztli vegano quipiya ocachi miak cuallotl pampa tonemiliz huan pampa tolalnan que in nacatlacualiztli. Nacatlacualiztli quipiya ce patio cenca tetzacuilotic tlen amo hueli tiquixtlahuazqueh queman in ameyaltin tlamih huan totonacayo cocoxqui mocuepa. Tlen in vegano amo san yeh ce tlamanitiliztli tlen occe tlalli: yeh tocuepaliz ihuicpa tonacayotl, ihuicpa in milli canin tlaolli, etl, ayotli huan huauhtli otechmaccac chicahualiztli ipan miak centuriaz.

Axcan queman titequiti ipan tochan huan ticochua tlacualli ipan tianguis, ticpiyah in chicahualiztli maticpatlacan tonemiliz. Amo monequi ticcohuaz tlamantli patiyo; san ximocuitlahuica ica tlacualli tlen tlalli quitemaca ica xoxohuic tlamatiliztli. Ica tlaolli, etl huan tlapialtin tlatlaocoliztli, toMexihco hueliz mocuepaz ce tlalli canin nemililistli, pahtiliztli huan yoloxoxouhqui mochihua ce sansecan tequiyotl.