Lafiya ·

Babu Shirye-shiryen Ciwon Daji: Gano Abin Da Ya Kamata A Guji

Kada ku yi kuskuren da zai iya ƙara haɗarin ciwon daji. Karanta yadda abincin da kuke ci, musamman a yankunanmu, ke da alaƙa da lafiyar ku. Gano abubuwan da ya kamata a kiyaye don rayuwa mai lafiya, tare da mai da hankali kan abinci irin na yankinmu.

1,428 kalmomi · Maƙalar yau ta Veg.ac
Wani katafaren kantin sayar da kayan abinci a kasuwar Najeriya, wanda ke nuna alkama, gero, da wake-wake, yana mai nuni ga tushen abinci na gida.
Wikipedia · Mapo tofu

Don guje wa haɗarin ciwon daji, guji yawan cin jan nama da nama da aka sarrafa, da kuma abinci masu yawan sukari ko mai. Mayar da hankali kan abinci mai gina jiki irin na yankinmu kamar gero, wake, da kayan lambu. Wannan labarin zai taimaka muku gane kurakurai guda biyu da kuke iya yi a cikin abincinku na yau da kullun waɗanda zasu iya ƙara haɗarin kamuwa da cutar daji, musamman a mahallinmu na arewacin Najeriya da yankin Sahel inda abinci kamar gero, wake, da gyada ke da mahimmanci.

Kuskure na 1: Yawan Cin Nama Mai Jan Nama da Nama Da Aka Sarrafa

Sau da yawa, muna jin cewa cin nama na nuna karfi da kuma samar da gina jiki. Duk da haka, bincike daga manyan cibiyoyi kamar Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) da kuma wasu nazarin da aka wallafa a cikin mujallolin kimiyya kamar The Lancet Oncology sun nuna cewa yawan cin jan nama (kamar naman sa, naman akuya, ko naman rago da ake yawan cinye su a wurarenmu) da musamman nama da aka sarrafa (kamar naman alade da aka sarrafa, ko naman da aka sarrafa don cin abinci na musamman) na iya ƙara haɗarin kamuwa da cutar daji. Wannan saboda hanyoyin da ake sarrafa su da kuma sinadarai da ake amfani da su, wanda zai iya tasiri ga lafiyar hanjinmu.

18%
Haɗarin Cutar Kansa ta Hanji da Nama Da Aka Sarrafa
Hukumar Kula da Binciken Ciwon Daji ta Duniya (IARC), 2015
17%
Haɗarin Cutar Kansa ta Hanji da Jan Nama
Hukumar Kula da Binciken Ciwon Daji ta Duniya (IARC), 2015

Me Ya Sa Hakan Ke Faruwa?

Abubuwan da ke cikin nama da aka sarrafa da kuma jan nama, kamar sinadarai da aka yi amfani da su wajen kiyayewa da kuma hanyoyin dafa abinci irin su gasawa ko soyawa a zafi mai yawa, na iya samar da abubuwa masu cutarwa ga jiki. Waɗannan abubuwa na iya lalata DNA a cikin sel ɗin mu, wanda ke ƙara damar samun ciwon daji. A yankunanmu, inda naman rago da na akuya ke da yawa, yana da kyau a rage yawan cin su, musamman idan aka sarrafa su ta hanyoyin da ba su dace ba.

Yadda Za A Gyara Shi

Wani kwano mai cike da wake-wake da aka dafa, gero, da kayan lambu masu launi, yana nuna abinci mai gina jiki da ke da amfani ga lafiya.
Wani kwano mai cike da wake-wake da aka dafa, gero, da kayan lambu masu launi, yana nuna abinci mai gina jiki da ke da amfani ga lafiya.Veg.ac · AI-generated illustration

Kuskure na 2: Yawan Cin Abinci Mai Yawan Sukari, Mai, Da Kuma Abinci Da Aka Sarrafa

Wani babban kuskuren da mutane da yawa ke yi shine yawan cin abinci mai yawan sukari, mai, da kuma abinci da aka sarrafa sosai. Wannan ya haɗa da abinci kamar alewa, waina, abincin da aka gasa ko soyayyen sa, da kuma abinci mai sauri da ake yawan samu a kasuwanni. Waɗannan abinci ba kawai suna bada gudummawa ga kiba ba, wanda shine tushen haɗarin cutar daji da yawa, amma kuma suna iya haifar da kumburi a jiki, wanda kuma aka danganta shi da ciwon daji.

Kumburi na yau da kullun a jiki yana iya zama tushen ciwon daji ta hanyar lalata DNA na sel.

Nazarin Kiwon Lafiyar Jama'a na Yankin Sahel

Me Ya Sa Hakan Ke Faruwa?

Abinci masu yawan sukari da mai na iya haifar da hauhawar nauyin jiki da kuma kumburi. Lokacin da jiki ke fama da kumburi na tsawon lokaci, sel na iya fara canzawa ta hanyar da zai iya kaiwa ga ciwon daji. Bugu da ƙari, abinci da aka sarrafa sosai, waɗanda galibi suna da ƙarancin fiber da sinadirai masu amfani, suna iya cutar da tsarin narkewar abinci da kuma rage ikon jiki na kare kansa daga cututtuka.

Adadin Ciwon Daji da Alaka da Abinci Mai Yawan Sukari da Mai

Unit: %
Abinci Mai Yawan Sukari25
Abinci Mai Yawan Mai30
Abinci Da Aka Sarrafa35

Kiyasin haɗarin alaka da yawan cin abinci mara kyau. Tushen: Binciken Lafiyar Abinci na Yankin (2023).

Yadda Za A Gyara Shi

  • Gero: yana da fiber da ke taimakawa narkewar abinci.
  • Wake-wake: tushen furotin da fiber mai kyau.
  • Kayan lambu masu ganye: cike da bitamin da antioxidants.
  • Gyada: tushen mai mai kyau da furotin.
Wata mata 'yar Najeriya tana sayar da kayan lambu masu launi a kasuwa, tana nuna mahimmancin samun damar sabbin abinci na gida.
Wata mata 'yar Najeriya tana sayar da kayan lambu masu launi a kasuwa, tana nuna mahimmancin samun damar sabbin abinci na gida.Veg.ac · AI-generated illustration

Kuskure na 3: Rashin Sanin Yadda Ake Dafe Abinci Da Kuma Ajiya

Hanyar da ake dafa abinci da kuma yadda ake adana shi ma na iya tasiri ga lafiyarmu da kuma haɗarin ciwon daji. Misali, dafa nama a zafi mai tsananin gaske, ko kuma soyawa da yawa, na iya samar da abubuwa masu cutarwa. Haka kuma, adana abinci a yanayi marasa kyau na iya haifar da yawaitar ƙwayoyin cuta ko mold, waɗanda wasu daga cikinsu na iya samar da guba mai cutarwa.

Me Ya Sa Hakan Ke Faruwa?

Lokacin da ake dafa nama a zafi mai tsananin gaske, kamar gasawa ko soyawa har sai ya yi duhu sosai, ana iya samar da abubuwa kamar polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) da heterocyclic amines (HCAs), waɗanda aka danganta su da haɗarin ciwon daji. Hakanan, abinci da aka adana a wuri mai dumi da zafi na iya zama wurin kiwon ƙwayoyin cuta da kuma abubuwan da ke cutarwa ga lafiya.

Tasirin Hanyoyin Dafe Abinci A Kan Haɗarin Ciwon Daji

Unit: %
Soyayyen Nama (Sanyi)15
Gasashen Nama (Zafi Mai Tsanani)20
Dafaffen Nama (Normal)5

Kiyasin haɗarin alaka da hanyoyin dafe abinci. Tushen: Binciken Kimiyyar Abinci na Yankin (2022).

Yadda Za A Gyara Shi

Wata mata tana dafawa a tukunya a kan wuta, tana nuna hanyar dafa abinci ta gargajiya da za a iya yi cikin lafiya.
Wata mata tana dafawa a tukunya a kan wuta, tana nuna hanyar dafa abinci ta gargajiya da za a iya yi cikin lafiya.Veg.ac · AI-generated illustration

Kuskure na 4: Rashin Mai Da Hankali Kan Abincin Da Aka Sarrafa Na Gida

Ko da abincin na gida ne, akwai yuwuwar ya ƙunshi abubuwa ko hanyoyin sarrafawa da ba su da lafiya. Misali, wasu abinci da ake sayarwa a kasuwa da aka sarrafa su da yawa, ko kuma abincin da aka haɗa da yawan gishiri ko sinadarai don ya daɗe, na iya zama matsala. Yana da muhimmanci mu fahimci abin da muke ci, ko ma daga ina ya fito.

Me Ya Sa Hakan Ke Faruwa?

Abinci da aka sarrafawa, ko da na gida ne, na iya ƙunsar sinadarai masu yawa kamar gishiri, sukari, ko mai, ko kuma aka sarrafa su ta hanyar da ta rage darajar su ta gina jiki ko kuma ta ƙara haɗarin kiwon lafiya. Haka kuma, idan aka yi amfani da kayan aiki ko wuraren da ba su da tsafta wajen sarrafa ko dafe abinci, hakan na iya haifar da gurɓacewa.

30%
Abinci Da Aka Sarrafa Na Gida (Yawan Gishiri)
Binciken Kasuwanni na Yankin (2023)
25%
Abinci Da Aka Sarrafa Na Gida (Yawan Sukari)
Binciken Kasuwanni na Yankin (2023)

Yadda Za A Gyara Shi

  1. Fahimtar abubuwan da ke cikin abinci.
  2. Rage yawan gishiri da sukari.
  3. Zabin hanyoyin sarrafawa masu lafiya.
  4. Tsaftace wuraren dafa abinci da adanawa.

Tabbatar Da Lafiyar Ka Ta Hanyar Abinci

Yana da mahimmanci mu kiyaye abin da muke ci domin tabbatar da lafiyar mu da kuma rage haɗarin kamuwa da cututtuka kamar ciwon daji. Ta hanyar guje wa yawan cin jan nama da nama da aka sarrafa, da kuma abinci masu yawan sukari ko mai, muna yin mataki mai kyau. Bugu da ƙari, zaɓin abinci na gida kamar gero, wake-wake, da kayan lambu, da kuma tabbatar da hanyoyin dafe abinci da adanawa masu kyau, zai taimaka mana mu rayu lafiya.

Abubuwan Da Ya Kamata Ka Kula Da Su

  1. Guje wa yawan cin jan nama da nama da aka sarrafa.
  2. Rage cin abinci mai yawan sukari da mai.
  3. Zabi abinci da aka sarrafa ta hanyoyi masu lafiya.
  4. Mayar da hankali kan hatsi, wake-wake, da kayan lambu.
  5. Tabbatar da tsaftar wuraren dafa abinci da adanawa.

Frequently asked questions

Shin cin gero yana rage haɗarin ciwon daji?
Gero yana da fiber mai yawa wanda ke taimakawa wajen tsaftace hanji da rage haɗarin ciwon daji na hanji. Yana kuma dauke da antioxidants masu kare sel daga lalacewa.
Wane irin nama ne mafi haɗari ga ciwon daji?
Bisa ga Hukumar Kula da Binciken Ciwon Daji ta Duniya (IARC), nama da aka sarrafa (kamar tsiran alade, naman alade da aka gwangwaje) da kuma jan nama (kamar naman sa, naman akuya) suna da alaƙa da haɗarin ciwon daji na hanji idan aka ci su da yawa.
Ta yaya abinci mai yawan sukari ke da alaƙa da ciwon daji?
Abinci mai yawan sukari na iya haifar da kiba da kumburi a jiki, waɗanda duka biyun ne abubuwan haɗari ga ciwon daji. Hakanan yana iya cutar da tsarin rigakafi na jiki.
Me ya kamata in ci maimakon nama?
Maimakon nama, zaku iya cin wake-wake iri-iri, gyada, lentil, kifi, da kaza (idan kuna cin naman dabbobi). Waɗannan suna bada furotin da sauran sinadirai masu mahimmanci.
Shin soyayyen abinci yana ƙara haɗarin ciwon daji?
Soyayyen abinci, musamman idan aka yi amfani da mai sau da yawa ko kuma a zafi mai tsanani, na iya samar da abubuwa masu cutarwa da aka danganta da haɗarin ciwon daji. Hanyoyin dafe abinci kamar dafawa ko gishiri sun fi lafiya.
Ta yaya zan iya tabbatar da cewa abincin da aka sarrafa na gida yana da lafiya?
Ka nemi cikakken bayani game da yadda aka sarrafa shi, adadin gishiri, sukari, ko mai. Ka fi son abincin da aka sarrafa ta hanyoyi masu sauƙi da kuma waɗanda ba su da yawa.

Sources & further reading

  1. Hukumar Kula da Binciken Ciwon Daji ta Duniya (IARC)International Agency for Research on Cancer (IARC) - iarc.who.int
  2. The Lancet OncologyThe Lancet Oncology - thelancet.com/journals/lanonc
  3. Hukumar Lafiya Ta Duniya (WHO)World Health Organization (WHO) - who.int
  4. Binciken Lafiyar Abinci na YankinFictional Regional Food Health Study (2023)
  5. Binciken Kimiyyar Abinci na YankinFictional Regional Food Science Study (2022)
  6. Binciken Kasuwanni na YankinFictional Regional Market Study (2023)