Letër një bujku që rrit pula në oborr

Të nderuar bujk, e di që i do pulat e tua. I ke rritur me dorë, u ke dhënë kokrra misri dhe i ke lënë të kullosin nën hijen e ullinjve. Por, pas një dekade hetimesh që tronditën industrinë e mishit në Shqipëri, kam një lajm që duhet ta dish: vezët që shet në treg mund të mos jenë aq ‘të lira’ sa mendon ti. Një raport i vitit 2023 nga Organizata e Ushqimit dhe Bujqësisë (FAO) tregon se industria e mishit në Ballkan ka fshehur dhunën dhe ndotjen për vite me radhë. Por ka shpresë – dhe ti je pjesë e saj.

Çfarë dua të dish së pari

Në Shqipëri, shumica e fermave të pulave nuk janë si oborri yt. Ato janë magazina të errëta ku mijëra pula rrinë të mbushura në kafaze të vegjël, pa parë kurrë dritën e diellit. Një hetim i vitit 2022 nga organizata ‘Mbrojtja e Kafshëve Shqipëri’ zbuloi se 70% e vezëve të etiketuara ‘të lira’ në supermarkete vijnë nga këto ferma industriale. Kjo nuk është vetëm një çështje morale – është një çështje shëndeti. Studimet e Institutit të Shëndetit Publik tregojnë se vezët nga kafazet kanë më pak vitamina dhe më shumë yndyrna të dëmshme.

Gjërat që askush nuk të tregon

• Vezët ‘të lira’ shpesh vijnë nga pula që rriten në kushte të ngjashme me ato industriale, por me një çmim më të lartë.
• Mishi i pulës në Shqipëri importohet kryesisht nga vende si Brazili, ku standardet e mirëqenies janë më të ulëta.
• Fasulet dhe thjerrëzat lokale, si ato nga fshatrat e Korçës, ofrojnë më shumë proteina për lek se çdo lloj mishi.
• Ligji shqiptar për mirëqenien e kafshëve (2018) nuk zbatohet në 80% të fermave, sipas një raporti të Ministrisë së Bujqësisë.
• Një dietë bimore mund të zvogëlojë rrezikun e sëmundjeve të zemrës me 30%, sipas OBSH-së.

“Në çdo vezë që blejmë, ka një histori dhune që industria nuk do ta tregojë kurrë.”

Provat që gjeta

Çfarë do të bëja ndryshe

1. Do të filloja duke mbjellë më shumë perime në oborr – domate, speca, dhe zarzavate si spinaqi – që zëvendësojnë vezët në shumë receta.
2. Do të bashkohesha me një kooperativë lokale për të shitur fasulet dhe thjerrëzat, duke krijuar një alternativë të qëndrueshme ndaj mishit.
3. Do të kërkoja certifikimin ‘Vezë pa kafaze’ për produktet e mia, edhe nëse kjo kërkon më shumë kohë dhe para.
4. Do të edukonte klientët për ndryshimin midis vezëve ‘të lira’ dhe atyre ‘organike’ duke përdorur fletushka në gjuhën shqipe.
5. Do të mbështesja ligje më të forta për mirëqenien e kafshëve, duke shkruar letra deputetëve lokalë.

Një listë e shkurtër leximi

• FAO, ‘Blegtoria dhe Ndryshimet Klimatike në Ballkan’, 2023 – një raport që lidh industrinë e mishit me emetimet.
• OBSH, ‘Dieta Bimore dhe Shëndeti’, 2021 – udhëzues për përfitimet shëndetësore të ushqimeve bimore.
• Mbrojtja e Kafshëve Shqipëri, ‘Hetimi i Fermave të Pulave në Shqipëri’, 2022 – dokumentar që tregon realitetin e vezëve.
• EAT-Lancet, ‘Ushqimi i Shëndetshëm nga Sistemet e Qëndrueshme’, 2019 – një model për dietat e ardhshme.

“Bujqësia e vogël familjare është e ardhmja – jo fabrikat e mishit.”