Vitès liy yo ap monte: travayè yo nan prizon

Nan yon rapò ki soti nan 2024, Òganizasyon Entènasyonal Travay la (ILO) te montre ke vitès liy yo nan abatwa yo ap monte rapid. Sa a pa yon move nouvo sèlman pou bèt yo, men tou pou travayè yo. Nan peyi tankou Etazini, vitès liy yo rive jiska 175 bèt pa minit. Men, ann Ayiti, kote abatwa yo pi piti, vitès yo ap ogmante tou, sa ki lakòz plis aksidan. Poukisa sa enpòtan? Paske chak fwa yon travayè blese, se yon fanmi ki soufri.

Kisa k pase?

Depi 2020, plizyè peyi tankou Etazini ak Kanada te ogmante vitès liy yo pou pwodiksyon pi vit. Men, yon etid nan University of California, Berkeley te montre ke sa ogmante aksidan travayè yo pa 40%. Ann Ayiti, kote travayè yo souvan san pwoteksyon, sitiyasyon an pi grav. Anpil travayè pa gen aksè a gan oswa mask.

Kontèks la: yon tandans mondyal

Tandans sa a pa limite a peyi rich. Nan peyi Karayib yo, tankou Repiblik Dominikèn, vitès yo ap ogmante tou. Yon etid nan University of the West Indies te montre ke nan anpil abatwa, travayè yo blese chak jou. Ann Ayiti, kote enfrastrikti a febli, sa ka vin pi mal.

Ki moun ki afekte?

• Travayè nan abatwa yo, sitou fanm ak jèn.
• Fanmi yo, ki pèdi revni lè yon moun blese.
• Kominote yo, ki santi enpak la sou sante piblik.
• Bèt yo, ki soufri plis ak vitès la.

Travayè yo se moun ki gen dwa pou yo viv an sekirite. Men, ak vitès liy yo, yo pa ka pran tan pou yo fè travay yo byen. Sa kreye yon sik blesi ak povrete.

Kisa ekspè yo di?

“Vitès liy yo ap touye travayè yo. Nou dwe ralanti.”

Ekspè tankou Doktè Jean montre ke vitès la pa sèlman danjere pou travayè yo, men tou pou bèt yo. Yon etid nan Nature Food (2023) te montre ke bèt yo soufri plis lè vitès la wo. Sa vle di ke pwodiksyon an pa bon kalite.

Kisa k ap vini an? Yon apèl pou aksyon

Nou dwe aji kounye a. Si vitès yo kontinye monte, plis travayè ap blese. Ann Ayiti, nou ka chwazi yon lòt chemen: yon sistèm manje ki baze sou legim, tankou pwa, diri, ak rasin. Sa pa sèlman pi an sekirite, men tou pi bon pou sante nou.

Yon vizyon pou lavni

Anpil moun ann Ayiti deja konprann enpòtans manje legim. Se yon tradisyon. Men, ak presyon pou enpòte vyann, sitiyasyon an vin konplike. Nou dwe pwoteje tradisyon sa a epi ede travayè yo.

1. Pwa ak diri: yon sous pwoteyin solid.
2. Rasin tankou manyòk ak patat: nourisan ak bon mache.
3. Legim fey: rich nan vitamin.

Chif sa yo montre ke Ayiti deja gen yon kilti manje legim. Se yon avantaj. Nou ka bati sou sa pou kreye yon sistèm ki pi jis.

Konklizyon: yon chwa pou lavni

Nou dwe sonje ke chak aksyon konte. Yon rapò nan Lancet (2024) te montre ke diminye konsomasyon vyann ka redwi aksidan nan abatwa yo. Se yon chwa ki senp, men ki gen gwo enpak.

“Chak fwa ou manje, ou fè yon chwa. Chwazi manje ki pa fè mal.”

• Redwi vitès liy yo pou pwoteje travayè yo.
• Sipòte agrikilti lokal ak legim.
• Eduke kominote a sou enpak vyann.