Plantasllata mikhuq kawsaypa global tikrakuynin justiciapaq, allin kawsaypaq, noqanchispa paykunawan kawsayninkupaqmi kachkan. Simiykipi, llaqtaykipaq, tariparikun.
Kimsa k'askichasqa mana allinkuna huk ruruchiymanta hamun. Kimsa k'askichasqa allinkuna sapa p'unchaw akllasqanchikmanta hamun.
Uywa mirachiyqa runap rurasqan q'uñichiq waksikunamanta kimsa rakimantan hukninmi, chunka rakimanta yaqa llapan Amazon sach'a-sach'a chinkan, hinallataq llapan misk'i unu qhellichakuy. Yura mikhuyman tikrayqa huk runap hatun palancanmi kay clima nisqapaq, hinallataq kawsaqkunap chinkananpaq.
Pusaq chunka waranqa waranqamanta aswan pampa uywakuna —hinallataq waranqa waranqanpi challwakuna— sapa wata wañuchisqa kanku mikhunapaq, yaqa llapankun ventana mana yuq wasikuna ukupi. Nanayta sientinku, kuyanakuy waskharikunata ruwanku, uñankunatapas reqsinku. Yurakunata akllayqa sapa p'unchaw khuyapayakuypaq aswan atiyniyuq ruwaymi.
Puraq yuramanta mikhuykunaqa sonqo onqoy, iskay kaq tipo diabetes, hinallataq askha cancer onqoykunamanta hark'akun. Nak'ana wasikunapi llank'aqkunaqa ima ruruchiypipas aswan hatun k'iriyuq hinallataq llakiy trauma nisqayuq kanku. Yuramanta mikhuyqa climamanta chanin kayninmi, ñawpaqta qhellichakuymantawan onqoykunamanta ñak'ariq llaqtakunapaq.
Twelve numbers the food industry would rather you didn't see. Every figure is sourced — hover or scroll to verify.
Animal agriculture consumes roughly a third of all freshwater on Earth.
Water Footprint Network
Cattle ranching is the single largest driver behind the destruction of the world's largest rainforest.
Yale E360 · IPAM
Yet livestock provide only 18% of humanity's calories and 37% of its protein.
Poore & Nemecek, Science 2018
And 99% of them endure life inside a factory farm.
FAOSTAT 2022
Most are not even counted in animal-agriculture statistics.
fishcount.org.uk
Driving the rise of antibiotic-resistant superbugs in human medicine.
WHO · CDC
From animal agriculture — a gas 80× more potent than CO₂ over 20 years.
UNEP · IPCC AR6
Linked to food production, with animal agriculture the leading driver.
WWF Living Planet 2022
If the world shifted to plant-based diets — an area the size of the US, China, and the EU combined.
Our World in Data
Enough calories to end global hunger several times over.
FAO
Plus thousands of fish and shellfish — every plant-based meal counts.
PETA · Counting Animals
Come from the global food system — and animal products are the lion's share.
Nature Food 2021
Industrial animal agriculturan pisipaq llaqtakunata aswanta llakichikunmi clima inestabilidadwan, ima ima tukuchispa. Plantaskunata akllay resistenciap ruwayninmi.
Yakuta waqaychaspa, allpap diversidadninta qhawaspa, clima krisispi aswan llakisqa regionkunapi.
Explotaciónpa muyu muyuninta tukukhispa, kay pachap kawsaq llapan uywakunawan familiantin kasqallanchikta riqsispa.
Mikhunapaq soberaníata taririspa, global industrial mikhuq sistemankunamanta noqanchispa tradición plantasllata mikhuq kawsayninkuta kutichispa.
Uywakunapaq, Pachamamapaq, qhalilla kawsayniykipaqpas.
Hinallataq 99% paykunamanta kawsayninkunata fábrica granjaspi pasachinku — tariparisqallanpi runakuna historianpi aswan hatun, aswan pakasqa llakiy sistema.
FAO, 2023
Askha mana animal agricultura estadísticaspiqa yupayuqchu. Barco tablaspi, redespi, chayraq industrial tanqikunapi uquchispa wañunku.
fishcount.org.uk
Animal agriculturan pachaqa kay mundo yakuq kimsan partinta mikhuchikunmi — askha regiones yaku tukusqapi.
Water Footprint Network
Vacuno ganadería Amazon selva chinkachiypa aswan hatun causanmi — alimento cosechas llapan huqninmi.
Yale E360 / WRI
Chaywanpis ganadoqa mundo caloríaspa 18% llantataq proteínasp 37% llanmi qun. Cuentaqa manan paykuchuchu — manapunitaq.
Poore & Nemecek, 2018
Metanoqa CO₂manta 20 watakunapi 80× aswan q'oñiyaqmi. Ganado pisiyachiyqa ñawpaq tiempo calentamientopi aswan usqay instrumentonmi.
IPCC AR6
Ch'uya granjaspi antibióticos ruwatiy antimicrobial resistenciapa aswan hatun causanmi — 2050 watakamam sapa wata 10 millones runata wañuchinan yuyarisqa.
WHO
Animal agriculturan allpapi hinallataq qochakunapi especie extinciónpa aswan hatun causanmi.
WWF
Kay tukuy pacha yaykuypa askha kutis tukukhinanpaq aychan. Chaywanpis 730 millones aswan runakuna yarqasqa puñunku.
FAO / WFP
Global planta mikhuyman tikrakuyqa Estados Unidos, China hinallataq Unión Europea hukllasqa hatunasqa área libertachichikun — sachapaq, salvaje animalkunapaq, yakupaq.
Our World in Data
Global planta mikhuyman tikrakuyta modelachiyqa sapa wata hasta 8 millones prehasta wañuy evitasqa rikuchinkun — hinallataq $1.5T salud ahorro.
Springmann et al.
Kaytan huk ordinario runa, mana hinallachu mikhuspan, huk wata ukhupi sistemamanta mast'arikun. Llaqtawan huñuy. Chaymanta suyu.
Counting Animals
Llapan huqnin uywa pacha huñusqanmantam aswan ashkha gallinas wañuchikunki.
Lechería manan vacuno aychapaq tranquilo alternativochu — mama vacunomi.
Kiman wata wawa yachayninpi comparable. Huk unidad hina qhawasqa.
Granjapi animalkuna aswan hatun, aswan pisita yupasqa, aswan pisita protegisqa grupo.
Vivo exportación — camion hinallataq barcowan — paykunap kurkunkunapi wiñan.
Qocha usqayta tukuchispa, huqnintin kunqanmi pakasqa.
Limpio supermercado etiqueta wasanpi kay pachap aswan hatun, aswan pakasqa animal llakiy sistema tiyakun.
Astawan ñawiriy →Leche mamíferopa lechenmi. Industrial escalapin produciyqa forzado reproducción hinallataq familia separación sistemata mañakun.
Astawan ñawiriy →'Free-range' hinallataq 'cage-free' huevokuna pisi ruwatiy wañuchinapaq sistemapi hamuqkunam.
Astawan ñawiriy →Mikhuq sistemap qunqasqa animalkunan — kay pachap aswan hatun animal wañuy fuenten.
Astawan ñawiriy →Pachantinpi uywasqa uywakunamanta 90% más kawsanku hinallataq wañunku industrial wisq'ana sistemakunapi — celdakuna, cajakuna, wasikuna, hinallataq usqhaylla wañuchina líneas nisqakuna, manan kawsaypaqchu rurasqa. Chay kikin máquina sach'a-sach'akunata ch'usaqyachin, mayukunata qhellichan, onqoykunata kallpanchan, hinallataq llank'achiqnin runakunatapas ñak'arichin.
Manan kayta p'achanchikchu. Qelqanchik, sutinchanchik, hinallataq lloqsina ñanta qunchik — huk mikhuy, huk yachakuy, huk rantikuymanta.
Imaynatam ñak'arinku, qhaway.
Qhasiwan sacha mikhuymanta rimaqkunamanta aswan uyarikuqkunaqa inlis simipi rimanku, kikin Qhapah suyu suyukunapi qillqanku, chaymanta chay rimaqkunamanqa ñawpaqmantaña tofuwan reqsinankupaq yuyanku. Chayrayku, chay qillqasqakunaqa aswantaña puriq runakunaman chayanku — ichaqa manaran kawsaykuna mikhuyninkuta sutiyanchu, chaymanta waranqa-waranqa runakunañataq sacha mikhuyniyuq kanku; chaymanta waranqa-waranqa runakunaqa kawsaykuna mikhuyninkuta chayta yachaspa sacha mikhuyman tukunkuman manan chayta yachasqasanchu.
Veg.ac kaqqa chay pisi kaqta hunt'ananpaqmi. Chayllataq wakpiyachisqa yachaykunata llamk'achispa runaq siminpi, sallqa mikhuyninkunapi chaymanta kawsayninkunapi qillqanchik. Manaqa sasa t'ikraypaqchu. Manaqa sut'inchayta munan, kay pachapi nacesqayki chaymanta imayna rimayta yachasqaykiqa mana kawsaymanta, uywakuna ancha chaymanta pachapi sut'i yachayta atinaykipaqchu atinana.
Yuramanta mikhuypas mana imayuq kaychu — aswanmi runakunaq ñawpaqmanta pacha aswan sumaq, aswan kapuqniyuq, aswan llimp'iyuq mikhusqanku. Addispi rurukunamanta platoskuna, Lahorepi lenteja lawakama, kapuqniyuq kayqa menupin kashanña.
Tawa hawisqa kawsaykuna — uywakuna, pachaq pacha, kawsayninchik, chiqay — mana sasa rimaywan sut'ichasqa, chaymanta qhawanaykipaq ruwasqa.
Sapa uywa imayna kasqanmanta chaymanta imatachus paykunawan ruwasqa kawsay industriapi. Mana t'aqana rikch'aykuna; sut'i rimay.
Uywa chakra ruwaymanta pachaq rurayninkuna — allpa llamk'ay, yakumanta, q'añu wayra, kawsaymanta chinkay — yachay qillqakunamanta sut'i yupaykunaman t'ikrasqa.
Imatachus yachaykunapaq willakun sacha mikhuymanta hatun runakunapaq, wawakunapaq, pukllaqkuna ancha, chaymanta unquqkuna ancha.
Llaqtaykipi kawsay mikhuyninkunapi tiyasqa qallariypaq sasa mana ruwasqa llamk'ana.
Kay pacha pachamanta sacha-achka mikhuyninkuna: Etiopía, Senegal, Japón, México, Líbano, Indonesia, chaymanta achka aswan.
Kaykunaqa willaykunapi, mikhuyna p'ampapi, chaymanta rimay qillqakunapi rikhuriq tapukunan. Sapa tapukuyta manaraq imata ruwasqa kuyayllapa rimayllapa allin masintinchikman hina.
Manan perfecto kanaykichu. Qallarinaykin. Akllay huk mikhuyllata, huk t'ikrayllata, huk p'unchawllata kay semanapi — hinaspa qatiqnin hamuchun.
