92B
Sapa wata wañuchisqa uywa pacha
Hinallataq 99% paykunamanta kawsayninkunata fábrica granjaspi pasachinku — tariparisqallanpi runakuna historianpi aswan hatun, aswan pakasqa llakiy sistema.
FAO, 2023
Pachamamamchikta sanoyachispa,
huk platu platu.
Plantasllata mikhuq kawsaypa global tikrakuynin justiciapaq, allin kawsaypaq, noqanchispa paykunawan kawsayninkupaqmi kachkan. Simiykipi, llaqtaykipaq, tariparikun.
"Veganismo manan occidentalmanta hamuqchu — noqanchispa sapinchikman kutipunmi."
Moussa D., Movimiento Kamachiq
Noqanchispa Chayninchik
Justiciapa Ch'aqwasqan
Industrial animal agriculturan pisipaq llaqtakunata aswanta llakichikunmi clima inestabilidadwan, ima ima tukuchispa. Plantaskunata akllay resistenciap ruwayninmi.
01.
Pachapaq
Yakuta waqaychaspa, allpap diversidadninta qhawaspa, clima krisispi aswan llakisqa regionkunapi.
02.
Animalkunapaq
Explotaciónpa muyu muyuninta tukukhispa, kay pachap kawsaq llapan uywakunawan familiantin kasqallanchikta riqsispa.
03.
Runakunapaq
Mikhunapaq soberaníata taririspa, global industrial mikhuq sistemankunamanta noqanchispa tradición plantasllata mikhuq kawsayninkuta kutichispa.
Kay tupuy
Ima munasqaykiman hina qhawariy.
Uywakunapaq, Pachamamapaq, qhalilla kawsayniykipaqpas.
1–2.8T
Sapa wata wañuchisqa qocha animalkuna
Askha mana animal agricultura estadísticaspiqa yupayuqchu. Barco tablaspi, redespi, chayraq industrial tanqikunapi uquchispa wañunku.
fishcount.org.uk
15,000 L
1 kg vacuno aycharaq yaku
Animal agriculturan pachaqa kay mundo yakuq kimsan partinta mikhuchikunmi — askha regiones yaku tukusqapi.
Water Footprint Network
80%
Amazon deforestaciónpa vacuno causa
Vacuno ganadería Amazon selva chinkachiypa aswan hatun causanmi — alimento cosechas llapan huqninmi.
Yale E360 / WRI
77%
Chacra allpa animalkuna mikhuchinapaq
Chaywanpis ganadoqa mundo caloríaspa 18% llantataq proteínasp 37% llanmi qun. Cuentaqa manan paykuchuchu — manapunitaq.
Poore & Nemecek, 2018
37%
Animal agriculturamanta metano
Metanoqa CO₂manta 20 watakunapi 80× aswan q'oñiyaqmi. Ganado pisiyachiyqa ñawpaq tiempo calentamientopi aswan usqay instrumentonmi.
IPCC AR6
80%
Granja animalkunaman qosqa antibióticos
Ch'uya granjaspi antibióticos ruwatiy antimicrobial resistenciapa aswan hatun causanmi — 2050 watakamam sapa wata 10 millones runata wañuchinan yuyarisqa.
WHO
60%
Mikhuymanta biodiversidad chinkachiy
Animal agriculturan allpapi hinallataq qochakunapi especie extinciónpa aswan hatun causanmi.
WWF
1.04B t
Sapa wata ganado mikhuchinapaq trigo
Kay tukuy pacha yaykuypa askha kutis tukukhinanpaq aychan. Chaywanpis 730 millones aswan runakuna yarqasqa puñunku.
FAO / WFP
75%
Chacra allpa naturalezaman kutiy atikun
Global planta mikhuyman tikrakuyqa Estados Unidos, China hinallataq Unión Europea hukllasqa hatunasqa área libertachichikun — sachapaq, salvaje animalkunapaq, yakupaq.
Our World in Data
8M
2050 watakaman sapa wata salvado kawsaykuna
Global planta mikhuyman tikrakuyta modelachiyqa sapa wata hasta 8 millones prehasta wañuy evitasqa rikuchinkun — hinallataq $1.5T salud ahorro.
Springmann et al.
200
Sapa wata huk runa salvachiq animalkuna
Kaytan huk ordinario runa, mana hinallachu mikhuspan, huk wata ukhupi sistemamanta mast'arikun. Llaqtawan huñuy. Chaymanta suyu.
Counting Animals
Uywakuna
Pikunachus paykuna kanku →Pipas paykuna kasqanta qhawariy.
Gallinas
Llapan huqnin uywa pacha huñusqanmantam aswan ashkha gallinas wañuchikunki.
Vacas
Lechería manan vacuno aychapaq tranquilo alternativochu — mama vacunomi.
Khuchikuna
Kiman wata wawa yachayninpi comparable. Huk unidad hina qhawasqa.
Challwakuna
Granjapi animalkuna aswan hatun, aswan pisita yupasqa, aswan pisita protegisqa grupo.
Ovejakuna & Chiwaskuna
Vivo exportación — camion hinallataq barcowan — paykunap kurkunkunapi wiñan.
Salvaje challwakuna & mariscos
Qocha usqayta tukuchispa, huqnintin kunqanmi pakasqa.
Ruraykuna
Tawa hatun ruraykuna, ch'ulla kawsayta p'akiy.
Aycha industria
Limpio supermercado etiqueta wasanpi kay pachap aswan hatun, aswan pakasqa animal llakiy sistema tiyakun.
Astawan ñawiriy →Lechería industria
Leche mamíferopa lechenmi. Industrial escalapin produciyqa forzado reproducción hinallataq familia separación sistemata mañakun.
Astawan ñawiriy →Huevo industria
'Free-range' hinallataq 'cage-free' huevokuna pisi ruwatiy wañuchinapaq sistemapi hamuqkunam.
Astawan ñawiriy →Pesca industria
Mikhuq sistemap qunqasqa animalkunan — kay pachap aswan hatun animal wañuy fuenten.
Astawan ñawiriy →Kay webk'iti imarayku kananpaq
Aswan rimaqkuna runakunata mana haywankuchu.
Qhasiwan sacha mikhuymanta rimaqkunamanta aswan uyarikuqkunaqa inlis simipi rimanku, kikin Qhapah suyu suyukunapi qillqanku, chaymanta chay rimaqkunamanqa ñawpaqmantaña tofuwan reqsinankupaq yuyanku. Chayrayku, chay qillqasqakunaqa aswantaña puriq runakunaman chayanku — ichaqa manaran kawsaykuna mikhuyninkuta sutiyanchu, chaymanta waranqa-waranqa runakunañataq sacha mikhuyniyuq kanku; chaymanta waranqa-waranqa runakunaqa kawsaykuna mikhuyninkuta chayta yachaspa sacha mikhuyman tukunkuman manan chayta yachasqasanchu.
Veg.ac kaqqa chay pisi kaqta hunt'ananpaqmi. Chayllataq wakpiyachisqa yachaykunata llamk'achispa runaq siminpi, sallqa mikhuyninkunapi chaymanta kawsayninkunapi qillqanchik. Manaqa sasa t'ikraypaqchu. Manaqa sut'inchayta munan, kay pachapi nacesqayki chaymanta imayna rimayta yachasqaykiqa mana kawsaymanta, uywakuna ancha chaymanta pachapi sut'i yachayta atinaykipaqchu atinana.
Imatachus kaypi tarinki
Webk'itimanta qhawa.
Sacha mikhuypaq
Tawa hawisqa kawsaykuna — uywakuna, pachaq pacha, kawsayninchik, chiqay — mana sasa rimaywan sut'ichasqa, chaymanta qhawanaykipaq ruwasqa.
Uywakuna
Sapa uywa imayna kasqanmanta chaymanta imatachus paykunawan ruwasqa kawsay industriapi. Mana t'aqana rikch'aykuna; sut'i rimay.
Pacha
Uywa chakra ruwaymanta pachaq rurayninkuna — allpa llamk'ay, yakumanta, q'añu wayra, kawsaymanta chinkay — yachay qillqakunamanta sut'i yupaykunaman t'ikrasqa.
Kawsay
Imatachus yachaykunapaq willakun sacha mikhuymanta hatun runakunapaq, wawakunapaq, pukllaqkuna ancha, chaymanta unquqkuna ancha.
Qallariy 7 p'unchawpaq
Llaqtaykipi kawsay mikhuyninkunapi tiyasqa qallariypaq sasa mana ruwasqa llamk'ana.
Mikhuymanta qillqakuna
Kay pacha pachamanta sacha-achka mikhuyninkuna: Etiopía, Senegal, Japón, México, Líbano, Indonesia, chaymanta achka aswan.
Sut'i tapukuna
Imakuna runakuna tapukuqku qhipanta manaraq imata ñawpaqta leenkuchu.
Kaykunaqa willaykunapi, mikhuyna p'ampapi, chaymanta rimay qillqakunapi rikhuriq tapukunan. Sapa tapukuyta manaraq imata ruwasqa kuyayllapa rimayllapa allin masintinchikman hina.
7 Punchaw Tikrakuy
Sapa punchaw mikhuna planninkunan, rantinapaq listankuna, llaqtaykip yachayninkuna simiykipi.
Bengali Sapinkuna
Chana masala hinallataq baingan bharta. Ancha chantasqa especiaswan, paykunam qhatiykitapi kachkanku.
Caribe Sonqon
Haitian mayi moulin puka porotos imawan. Wira, satiykachaq, llapan plantasmanta.
Swahili Mitmanta
Maharagwe ya nazi. Kenya hinallataq Tanzania llaqtakunamanta coconut lechepi wathiyasqa porotos.
Aswan munankichu?
Seis simikunapi nutrición explicacionesniyuq, llapan 20 paginayuq guíata urquy.