24 huklla kawsay pacha willaykunawan tupachiykuna — q'uñi wayra pacha, allpa, yaku chaymanta proteína, sapa kilo mikhunapaq utaq sapa 100 g proteinapaq.
Lantehaskunaqa t'inkiq k'allampakunawanmi k'allampata allpaman hap'ichin hinallataq uywa mikuyninta manam necesitanchu. Yanusqa lantehaskunaqa 9 g proteinata 100 g-pi qun, yanusqa wakapitaqa pisillam; ch'itiy hinallataq yanuyqa ancha chaniyuqmi.
Tofuqa manam uywa uywayta necesitanchu. Tukuypa yachasqanchikman hinaqa, tofuqa waka aychamantaqa aswan pisi allpata hinallataq pachata llakichin.
Sapa qura lichiqa lichi uywata llapa kinsa pachamamapaq allinmi. Avena lichiqa aswan allinmi: pisilla yaku gastay, q'uñi k'itikunapi wiñay, mana almendra hinachu yakuta necesita.
Lichi k'esuqa hatun k'iriyniyoqmi lichi ruray ancha imaymana necesitayusqanrayku. Kashu k'esu rantikunaqa manam lichiyoqchu, ichaqa rurukuna huñuy, yapasqa wirakuna hinallataq rurayqa k'iriyta hinallataq mikuy kallpata hukniraychan.
Wira-wira uywaqa wakapaqqa pisillataraqmi pachamamata k'irin, ichaqa purutukunaqa astawanpis pisillataraqmi. Yanusqa chikispakunaqa 100 g-pi pisillata proteinayoq wira-wira uywamanta hinallataq fiberutapis qun.
Tempehqa soyata k'akuchispa rurasqam, chaypi proteinata hinallataq fiberuta hap'in. Kuchi uywayqa mikuynin rurayta hinallataq ismuyta kamachiyta necesitana; tempeh ruraypa k'iriyqa imayna rurasqanmanta k'itillanmanta ima kachkan.
Runtukunaqa q'uñichiykunapi chawpi patapi tiyan, ichataq mikhuna q'umir ch'uñunrayku tukuyta chimpapurin. Tufu turmankunawanwan yana kachiwan sankuchasqaqa huknin p'akiyniyuq mikhunata qun, aswan prutinawan mana q'umir ch'uñuyuqtawan.
Saturated fats nisqakunata, ahinataq mantekillata, unsaturated aceiteswan tikrayqa LDL colesterolta pisiyachinmi. Aceite de olivaqa aswanta monounsaturated fatniyuqmi; paypa kawsay pacha qillqanqa chakrayaymantawan llamk'aymantam kachkan.
Uwiha aychaqa hatun kawsay pacha qillqayuqmi, hinallataq aswan hatun allpa llamk'achiyniyuqmi mayqinchus sitasqa willakuypi kachkan. Ch'aki murukunaqa proteinatawan fibratam qun; ch'aki murukunaqa sapa kutim mana hatun qullqiyuq mikhuykuna.
Marine omega-3 nisqakunaqa aswanta microalgae nisqapi paqarin, hinallataq yaku kawsay webs nisqapi purin. Algal suplesiokunaqa DHA nisqatam, wakin kutitaq EPA nisqatapas, qillqalla qunman; imaynachus kasqanqa productomanta kachkan.
Wakin k'aspi challwa uywayqa manglar nisqakunatam tikrarqan, chayraykum waqaychasqa carbon nisqata kachaykurqan. Seared king oyster mushroom tullukunaqa challwa hina t'uqsiyta qun, ichaqa manam nutrimentopiqa challwawanqa kuskachu.
Honey hinallataq maple syrup nisqakunaqa k'askasqa asukarkunam. Honey nisqataqa abispakunam ruranku mikhuy waqaychanankupaq; wakin abispuykuqkunam chayta pallanku hinallataq yapasqa asukar mikhuyta qunku.
Leather llamk'ayqa animalkunata hinallataq curtiymantapas kachkan, imaynachus allin kasqanqa imayna llamk'asqamantam kachkan. Plant-based hinallataq fungal-based altirnativakunaqa anchata hukniraymi coatings nisqapi, durabilidad nisqapi, hinallataq fossil-plastic nisqapipas.
Wool llamk'ayqa uwihakunata, methane kachaykunata hinallataq allpa llamk'achiyta llamk'achin. Cotton, hemp, lyocell hinallataq synthetic insulation nisqakunaqa altirnativakunatam qun, ichaqa q'uñiy, durabilidad hinallataq kawsay pacha imayna kasqanqa rurasqa p'achamantam kachkan.
Bean patta utaq lentil patta nisqaqa waqay aychamanta aswan pisi kawsay pacha qillqayuqmi kanman. Yapasqa aceitekuna, binders, mikhuy t'aqa hinallataq yanuyqa chaypa nutrisyonninta hinallataq kawsay pacha imayna kasqantam ch'aqchuykun.
Wakin huch'uy kallpachakuy entrenamientopi yachaykunam rikuchin p'uytukupa hinaspa whey suplementokunapa kikin wiñaynin kasqanta. P'uytukuqa sapa gramonpi aswan pisi leucinam kachan, chaymi ruwaykunaqa dose, mikhuy hinaspa entrenamiento nisqamanta kachkan.
Gelatin nisqaqa animal collagen nisqamantam hamun, aswanta khuchi qaramanta utaq waka qaramanta. Agar nisqaqa puka challwamantam qichusqa hinallataq aswan sinchi gel nisqatam ruran aswan hatun q'uñiypi; iskayninkupas hukniraytam llamk'anku yanuykunapi.
Soy yoghurts nisqakunaqa kawsaykuna hinallataq proteinayuqmi kanman. Proteina, saturated fat, yapasqa asukar hinallataq calcio nisqakunaqa anchata hukniraymi produkto nisqakunapi.
Seitanqa triyu gluteinmantam ruwakun, chaymi kachichakunatawan marinar nisqakunata utqaylla chhapukun. Manam allinchu kachkan celiaco unquywan utaq triyuman allirqayuq runakunapaq; proteinanwan kachinqa imaynatachus ruwakusqanmantam kachkan.
Yuraq chukulatiqa aswan yawar kallpanchayyuqtam, cacao solidokunatapas lichi chukulatimantaqa charin. Lichi ruwanakuna hinallataq flavanol nishqakunaqa imaynatachus ruwasqanman hinam kachkan, chaymi etiketa qhaway.
Allpanchasqa lino (flaxseed) ALA nisqatam qun, ichaqa cuerponchikqa pisillatam EPA hinallataq DHA nisqaman tikran. Algas mantikapaqa vegano kachkanmi, chaymanta sapa runapa imayna necesitayninqa hukniraymi.
Fortificado soya lichiqa allinmi, waka lichiman chaniyuq proteinayuq. Cálcio, vitamina D hinallataq B12 nisqakunata qhaway; yodo nisqatam manaraq sapa kutichu churan.
Mycoprotein nisqaqa hongosmanta fermentacionwan ruwasqa proteinam. Ima nishuta sasachasqanqa imaynatachus ruwasqanmantam kachkan, wakinqa kachkanmi ranti utaq lichiwanpas.
Waylla jackfruit nisqaqa aycha hina raqra-raqra kan, chaymi salsa de barbecuewan allin kachkan. Pisi proteinayuq kasqanrayku, habas, lentejas utaq tofuwan churay mikunaykipaq.
Waka aycha, llanqa aycha, chaymanta chukcha langostaqa aswan hatun q'uñi wayra pacha emisiones tiyan sapa kilogramo chaymanta sapa 100 g proteinapaq; queso chaymanta wakin rumiant lichiqa qhipan. Frejoles, granokuna, tofu chaymanta aswan qura-qurakunaqa huk niray hatun kayta uraypi tiyan.
Numerokunaqa Poore & Nemecekpa 2018 Science meta-análisis nisqamanta paqarin, ~38,700 chakrakuna 119 suyukunapi, aswan llapa kawsay pacha willaykuna tiyan, chaymanta sapa tupachiy p'anqapi nisqa paqariy.
Pisi. Transportaqa sapa kutim pisilla mikhuna emisionespa huk t'aqa, chaymanta pasto waka aychaqa sapa kutim aswan metano q'uñi wayra pacha q'ipichan sapa kilogramo chaymanta aswan allpata munan allin uywasqa waka aychamanta. Mikhuna akllasqaykiqa aswan hatunmi, manam maymanchus puririsqa kasqanmantaqa.
Imaynatam comparacionkuna ruwakun
Comparacion paginakuna allinmi, ichataq mana allinpaqpas apaykachay atikunmi. Kay numerokuna huk metodologiawan ruwasqa kanku, chaymantataq supuestosninkuna sut'ichasqa kanku, chayrayku mana allin kaqta sut'ichayta atikunki mana pantaspa.
Ambiente numerokunaqa aswanta Poore & Nemecek (2018) Science revistapi publicasqan sintesismantam hamun, chaymi 119 nacionmanta 38,700 granjakunapi vida ciclo evaluacionta huñurqan — kay clasepi aswan hatun data setmi. Chayqa emisiones, tierra uso, agua dulce extraccion, eutrofizacion farmamanta venta kanankama. Imaymana productota mana chay datasetpi tarispaqa, nacional vida ciclo inventarios o peer-reviewed producto LCAkunamantam apakun, chayta sut'ichaspa.
Poore and Nemecek nisqanman hinaqa, animalkunamanta hamuq mikuykunaqa yurakunamanta aswan ashlum, allpa ch'uñuyta, wayra q'atawta ima qawaptinchik. Chayqa lliwpaqmi, manam sapankallapaqchu.
Funcional unidad akllayqa comparacion aparienciata t'ikran aswan huk decisionmanta. Kilogramo nisqapi yakuyoq mikuykunata allinchan; caloría nisqapi grasakunata aceitekunata; proteina gramo nisqapi aswan justo unidadmi mikuykunapaq aswan proteina mikhuq. Kay paginakuna proteina fuente comparaspaqa, proteina unidadmi; upyana comparaspaqa, volumen. Imaymana tabla mana sut'ita unidadta cambiaspa filakunapiqa, sospechoso kanan.
Aswan mikuykunapaq, produccion predominan, transporte 6% alrededor total sistema alimentario emisionesmanta. Excepcionqa aire-freighted perecederos, chayqa angosto categoria. Local producido vaca mana aswan bajo impacto importado legumbresmanta; distancia aswan variable kasqan yuyayqa aswan comun error casual comida huella razonamientopi.
Ambiente comparaciones fisica medicionpi sayan; salud comparaciones epidemiologiapi sayan mas pisi ensayoswan. Kay paginakuna salud diferencia nispaqa, mecanismo plausibilidad, observacional asociacion, randomizado evidencia nisqapi t'aqan — chaymanta nota nispa efecto tamaño aswan pisi kasqanta mana sapallan decisionta apaykachanapaq.
Global promedios, cuna-manta-venta-kama, kilogramo producto nisqapi mana huk nispa. Individual productores orden magnitud nisqapi variakun.
| Mikuy | kg CO₂e por kg | Tierra m² por kg | Agua dulce L por kg |
|---|---|---|---|
| Vaca (vaca rebaño) | ~60 | ~164 | ~15,400 |
| Oveja | ~24 | ~185 | ~10,400 |
| Queso | ~21 | ~88 | ~5,600 |
| Criado camarones | ~12 | ~2 | ~3,500 |
| Cuchi | ~7 | ~11 | ~6,000 |
| Wallpa | ~6 | ~7 | ~4,300 |
| Runtu | ~4.5 | ~6 | ~3,300 |
| Tofu | ~3 | ~2 | ~2,000 |
| Leche (vaca) | ~3 | ~9 | ~630 |
| Legumbres | ~0.8 | ~3 | ~1,250 |
| Soy leche | ~1 | ~0.7 | ~28 |
Poore & Nemecek (2018), Science · Water Footprint Network · Our World in Data
Pisqa tapuykunam aswan engañoso graficos revelan huk minuto ukhupi.
Kilogramo nisqapi, caloría nisqapi o proteina gramo nisqapi — chaymanta consistentechu sapa filapi?
Farma puerta, venta o plato? Procesamiento refrigeracion mana yapaspaqa huk productokunata allinchan sustancialmente.
Marketing frecuentemente cita aswan bajo impacto decil animal produccionmanta contra promedio plantakunapaq.
Productor financiado LCAkuna mana automaticamente pantasqachu, ichataq limites asignaciones akllanku patrocinador allinchanapaq.
Asignacion aycha, qara, leche, subproductos nisqapi huk titular numerota factor dos nisqapi t'ikrayta atin.
Huk medicionespi, hina local biodiversidad tierra carbono degradado tierra nisqapi, kanmi. Emisiones kilogramo nisqapi aswan mana allinmi, porque lento crecimiento aswan metano unidad aycha nisqapi, chaymanta aswan tierra usan.
Almendrakuna agua-intensivo por nuez, ichataq litro leche nisqapi almendra aswan pisi agua usan vaca lechemanta. Internetpi circula comparacionqa normalmente almendra enterakuna vidrio lechewan comparan.
Alrededor 77% global soy animalkunaman mikhuchin. Soy directo humano consumo — tofu, tempeh, soy leche — aswan pisi minoria produccionmanta, chaymanta frecuentemente frontera regiones hawapi wiñan.
Direccionalmente, arí; precisamente, mana. Nacional figuras variakun alimento, energia mix, tierra historia nisqawan. Mikuy categorias ranking estable casi cada region estudiadapi.
Aproximadamente ocho a diez litros leche necesitan huk kilogramo queso duro ruwanapaq, chayrayku vaca rebaño emisiones concentran huk pisi masa producto nisqapi.
Subyacente sintesis 2018manta, chaymanta refinamientos; mayqin nuevo nacional inventarios figura materialmente t'ikrachispaqa, pagina nota nispa.