Mikhunamanta aswan allin kutichisqa unancha.
LDL cholesterol — atherosclerotic nisqapi ch'antikuq — mikhuy cambiokunawanmi pisiyan. 2015 meta-analysis nisqapiqa vegetarian mikhuy 0.34 mmol/L LDL pisiyachirqan. Plant-based mikhuykunaqa manam statin nisqa hinachu.
Saturated fat hinallataq dietary cholesterol LDL hatunyachinmi. Saturated fatqa tullu aycha, full-fat dairy, coconut, hinallataq palm oiltam hap'in. Genetics, unquy hinallataq hampikuna LDL nisqapi yanapakun.
Dr David Jenkins, University of Toronto-manta, Portfolio Diet ruwarqan soy protein, k'akchu, viscous fibre, hinallataq plant sterols nisqawan. 2011 yachaypi, LDL 13.8% hinallataq 13.1% pisiyarqan.
Caldwell Esselstyn plant-based mikhuykuna hampiywan kuskacharqan. Dean Ornish-pa Lifestyle Heart Trial nisqanpiqa vegetarian mikhuywan, kuyuymanta, hinallataq stress-manta allinyay qhawasqa karqan.
"Huk tawa simana yachaypi, Portfolio Diet nisqa 29% LDL pisiyachirqan, lovastatin-qa 31% pisiyachirqan. Chayqa manam statin nisqata saqinanpaqchu."
Sapa p'unchaw: avena utaq cebada, soya lichi utaq tofu, huk maki wantasqa nuyukuna (aswanta almendras chaymanta nogales), purutukuna utaq lentejakuna, yuyu quranakuna (aswanta berenjena chaymanta okra pachanpi kaspa), berry nisqakuna, haqt'asqa lino utaq chia. Kallpachasqa mikhuykunata utaq huk sterol yapata yapay LDL nisqayki hatun kaptin chaymanta aswan hatun urmayta munanki chayqa.
Kutichasqa avena soya lichiyuq, haqt'asqa lino, nogales, berry nisqakuna.
Hummuswan kankasqa yuyu qurakunawan k'uyuy, ch'aqrusqa raphiwan; huk manzana.
Tofuwan berenjenawan ch'aqruspa kankasqa, chumpi arroswan, yuyu ququrawanpas.
Almendrakuna, soya yogurt chiawan, rurukunawan, yuyu kuchusqakuna hummuswan.
Control mikhuykunawan kikinchaqpi yaqa diferenciyakuna hap’inallapi rimasqa ruwaykunapi. Negativo = pisiyay. Triglyceride tikrayqa manam ancha valeqchu karqan, hinallataq pisiyashaq HDLqa manam allinchu.
mmol/L diferencia
Wang et al., J. Am. Heart Assoc. 2015
Jenkins et al. ruwasqan; lovastatin hina LDL pisiyachiy kikin kachkan huk tawa simana yachaypi.
| Yapay | Sapa p'unchaw chayana | Imarayku |
|---|---|---|
| Yura esterolkuna | 2 g | Colesterol ch'unqayta hark'an |
| Lluska fibra | 10–25 g | Avena, cebada, psyllium, purutu → bilis watay |
| Soya proteína | 50 g | LDL pisiyachiy atiy. |
| Nuyukuna | 30 g | Hukllapaq chaymanta achka mana p’unkusqa wirakuna p’unkusqata t’ikranku |
| Llapan yura mikhunakuna (platu puchun) | — | Huñusqa allin kay |
Portfolio Diet nisqamanta hap'isqa; kay t'usukunaqa manam Jenkins et al., JAMA 2003 yachaypi hina kanchu.
LDL cholesterolqa ancha allinmi, ichaqa ESC/EAS nisqanman hina 55 mg/dL (1.4 mmol/L) pisiyachiy kachkan. Diet labels nisqakunaqa manam runapa LDL nisqanta qhawaykunchu.
LDL pisiyachinapaqqa: dietary cholesterol pisiyachiy, saturated fat cambiay, hinallataq viscous soluble fibre mirachiy. Portfolio Diet nisqa lovastatin hina LDL pisiyachirqan.
Esselstyn-pa yachayninkuna manam qhawachinchu imachus mikhuylla ruwasqanta. Ornish-pa yachayninpiqa, 48 runakunam kachkarqanku, 35 runakunam tawa simanata tukurqanku: coronaria chiruy 3.1 % pisiyarqan, control nisqapitaq 11.8 % hatunyarqan.
Whole-food plant-based grupota wata hunt’a qatiy. Runakuna tupusqaqa sapa watukuykunapi hukniraymi.
mmol/L
Wright et al., Nutrition & Diabetes 2017, Table 2
Askha cholesterol pisiyachiq mikhuykunata t’inkinayqa LDL nisqata pisiyachinmi, standard low-saturated-fat yuyaychaymanta aswan allinta soqta killapi.
Wang hinallataq masinkuna tarinku aswan pisi total, LDL, hinallataq non-HDL cholesterol nisqata vegetarian mikhuykunapi control mikhuykunamanta.
LDL urmanmi plant-based programa grupopi qatiypi, ichaqa total-cholesterol diferenciakuna soqta killapi manam ancha valeqchu karqan.
Portfolio ñanqa t’inkinmi aquta, soy protein, viscous fibre (hinallataq avena, cebada), hinallataq plant sterols nisqakunata.
Huk rimanakuyhay imaykama tustayta kutichinayki, hinallataq hampikuytachu necesitanki. Mikhuy tikrayqa manam rasonchu qowasqayki hampikuyta saqiyta.
Sapa p'unchay kinsa g oat beta-glucan nisqaqa LDL nisqata pisiyachinmanmi. Mana sapa kutichu huk t'usu oatmell nisqa kay achka kayniyuq, chayrayku p'itita yanuyta qhawariy.
Sapa p'unchay huk t'usu pulses mikhuyqa 5% LDL nisqata pisiyachinmi. Chakrayu k'akchu mikhuykunaqa saqra k'akchukunam, ichaqa wiksaykipaq mana allinchu kanman.
Sapa p'unchaw huk ch'ila almendra icha nuez mikhuyqa achka yachaykunapi LLQ-ta 3–7%-paq chinkachiywan t'inkisqa kashan.
Soy protein nisqaqa LDL nisqata pisiyachinmanmi. Achka yachaykunaqa 25 g sapa p'unchaymi llamk'achinku; tofu otaq soya lichi nisqapiqa achka rikch'ayniyuqmi, chayrayku etiketakunata qhawariy.
Allichusqa yura aceitekuna, nueces, wan semillaspi tarikun; allichasqa untakunaqa sapa p'unchaw 2 g-ta qunman, chaytaq LLQ-ta ~10%-ta chinkachinapaq rikuchikun.
Arí. Wira p’unkuqa LDL nisqata wicharichin uywamanta utaq yuramanta hamuptinpas. Coca aceitetawan palma aceitetawan pisiyachiy vegan mikhunapiña kaspapas.
Runtu ukhuqa achka cholesterolniyuqmi, chaymi wakin runakunapi LDL nisqata hatunyachinman. Saturated fat nisqata pisiyachiyqa ancha allinmi.
Ichaqa. Statin nisqamanta yuyaykuyqa qampa cardiovascular risk nisqaykimantam kachkan, manam mikhuyllamantachu. Cardiovascular unqusqakunaqa hampitapas munankumanmi. Ama statin nisqata saqiychu hampiqniyki mana kamachiptinqa.
Aswanqa mana p’unkusqachu, chayman hinan yachay taripaykunaqa nuyukuna LDL nisqata uraykusqanta calorías nisqayuqña kaspanpas yachan. Sapa p'unchaw 30 g maki wantasqaqa yachay taripaykunapi rikuchisqa hunt'ayninmi.
Runtu ukhuqa achka cholesterolniyuqmi, ichaqa cardiovascular unquywan kuskachayqa manam allinchu. 2019 JAMA yachayqa nirqam sapa k'uychi runtu 6% cardiovascular unquy hatunyachisqanta, manam wañuytachu.
Coco aceiteqa ~85% wira p’unqumi — mantequillamanta utaq wiramanta aswan hatun. LDL nisqata anchatam wicharichin. Chay ‘allin qampaq’ nisqa rimayqa rantikuy artefactollam, manam tarisqachu.
Hampiqniykiwan rimay. Mikhuy cambiokunaqa statin nisqawan kuskachasqam, LDL pisiyayllawanqa manam hampi saqiychu kachkan. Chayqa ancha allinmi sunqu unquy qhepaman.
Hatun LDL pisiyachiyqa atherosclerotic cardiovascular risk nisqata pisiyachinmi. LDL nisqayki nishuta pisiyaptinqa hampiqniykiwan rimay.
LDL cholesterolqa mikhuy t’ukuchaykunapi aswan sapsi kawsay t’ukuchiq ruruchinaraqmi, hinaspataq yuramanta llanthuyqan hatunmi.
2015 watapi 11 hap’inallapi rimasqa ruwaykunata t’aqwiyqa tarirqanmi vegetarian mikhuykuna LDL cholesterol nisqata 0.34 mmol/L (yaqa 13 mg/dL) pisiyachisqanta control mikhuykunawan kikinchaqtiqa, 95% confianzayoq intervalo 0.11 - 0.57 mmol/L kashaqtin.[1]
Jenkins hinallataq masinkuna (2011) 351 kurak runakunata hap’inallapi akllarqanku, paykunaqa hatun cholesterolniyoqmi karqanku. LDLqa 13.8% urmaq, Portfolio yuyaychaywan, 13.1% imayna kashasqanman hina yuyaychaywan, hinallataq 3.0% standard low-saturated-fat yuyaychaywan. Kay mikhuyqa t’inkinmi: aquta, soy protein, viscous fibre, hinallataq plant sterols nisqakunata.[2]
2015 watapi t’aqwiyqa tarirqanmi total cholesterol nisqapi 0.36 mmol/L pisiyayta, hinallataq 0.30 mmol/L non-HDL cholesterol nisqapi. HDL pisillata urmaq, triglycerides nisqataq manapuni ancha tikrakurqanchu. Mikhuyqa hampikuywan hunt’achiyta atin; hampiqniykiwan rimay imakunatachus aypayta munanki hinallataq imayna hampikuytapas.[1]
Huk qallariy yawar t'aqwiyta ruwachikuy, Portfolio hina mikhuyta 12 semanata mikhuy, hukmanta t'aqwichikuy. Aswan achka ñawiriqkunaqa LDL ancha uraykusqanta rikunku.