Unquy hark'aq hampikuna chaymanta llapa-hallp'a unquykuna uywa-chanqapi
Achka unquy hark'aq hampikuna tukuy pachapi uywaman rantiqunku, chaymanta sasa-qinchasqa uywakuna mosoq unquy paqarichiqkuna paqarinapaq allinmi. Kayqa llaqtaq kawsayninpaq sut'inchaymi.
Pisi simikunapi
- Kay pacha suyukunapi llapan antimicrobial qhatuykunaqa uywakunapaqmi aswanqa kachkan; chaykunataqa llamk'achinku unquykunata hampinapaq, hark'anapaq, hinallataq maypichus saqisqa kachkan, wiñariyninkuta kallpachanapaq.
- Unquy hark'aq hampikunaman mana hark'akuq unquykuna wata-watamanta millonninpi wañuykunawan tupachisqa kanku, chaymanta aswan sasachakuyman chayanqa.
- Tawa unquymanta kinsa mosoq unquykuna uywamanta runaman tumpaykuq kanku, chaymanta aswan achka wallpa chaymanta khuchi uywachaqaqa unquykuna aswan mirachinapaq allinmi.
- Sasachakuq unquy wallpa qhasi unquy pachak waranqa pachak waranqa wallpakuna wañuchirqa kay qhipa watakunapi.
Chiqanchasqa yupaykuna
Imarayku uywa-chanqaqa achka unquy hark'aq hampikunata llamk'achin
Achka uywakuna kawsayninpi, huch'uylla unquy hark'aq hampikuna llakiyta, k'iriqta chaymanta unquy mirachiqta pampachan, chaymanta sayaynin huch'uyllata mirachin. Chay sapa kuti huch'uy dosischasqa llamk'ayqa hark'aq unquykunata paqarichinapaqmi, chaykunaqa llamk'aqkunawan, uywa aqnawan, yakunawan chaymanta aychawan pasakunku.
Hark'ayqa mikuy sirk'api tupay atikuqmi
Nacional kamachiy ruraykunaqa sapa kuti hark'aq Salmonella, Campylobacter chaymanta E. coli aycha vendesqapi tarinku, chaymanta colistin-man hark'aq unquy mirachiq geneqa tukuy pachapi chayana ruwakuy qhipata mast'arikurqa. Kamachiykunaqa llamk'anku: Huk Europa mama llaqtakuna uywa unquy hark'aq hampikuna aswan pisicharqanku mana ruruchiy mana pisiptin, chaymanta hark'ay pisiqlla karqa.
- UE unquy hark'aq sayay allinchachiqkunata 2006 watapi hark'arqa; sapa kuti hark'aypaq huñu hampiy aswanraq 2022 watapi hark'asqa karqa.
- Dinamarka mama llaqtaq 'q'illu tarheta' sirk'an khuchi unquy hark'aq hampi llamk'ayta pisicharqan mana ruruchiyta mana pisichaspa.
- Hark'ayqa mana mama llaqta tupaqta respetaqchu — qhatuy chaymanta puriyqa sasachaqta tukuy pachapi mast'arichin.
Llapa-hallp'a unquy sasachaqqa paqarichiq qallariy, mana llakiychu
Qhasi unquy t'ikrayqa allinmi achka genéticamente kaqlla uywakuna achka runa tupanakuywan kawsanpi. Khuchikuna wallpa chaymanta runa unquy mirachiqkuna huñunapaqmi; wallpa wasikuna wallpa qhasi unquyta mirachinku. Qhipa H5N1 unquy uywakunaman, wakakunamanpas, chayaqqa sasachakuqta ima hina utqaylla t'ikrakuqta rikuchin.
Imakuna sasachakuqta pisichan
Qhawapayay, kawsaymanta hark'ay, hampiykuna, hinallataq antimicrobial nisqakunata allinta llamk'achiyqa pisiyachinmi imaymana sasachakuykunata. Aschalla uywakuna kasqaqtinqa, unquykuna mast'arikuy riskupas pisiyanmi, ichaqa chayqa kashan uywa uywaymanta, k'ita uywakunawan tinkuymanta, hinallataq unquy hark'aymantan.
Willaykuna
Pachantinpi bakteria AMR wañuykuna: 2021 yupaykuna hinallataq 2050 ñawpaq rimanakuyninkuna
- Attributable, 20211.14 hunu
- Associated, 20214.71 hunu
- Attributable, 20501.91 hunu · reference forecast
Ukhunpi
Kamachiy ruwaykuna chaymanta tupaqkuna
| Ruway | Maypi | Imayna |
|---|---|---|
| Unquy hark'aq sayay allinchachiqkunata hark'ay | UE, 2006 | Aswan achka llamk'ay pisi; hark'ay pisiyay |
| Q'illu tarheta ruway | Dinamarka | Khuchi unquy hark'aq hampi pisichasqa, ruruchiy mana pisichaspa |
| Uywa hampiqlla kamachiykuna | Achka | Mana hampina llamk'ay pisi |
| Densidad chaymanta allin kawsay kamachiykuna | UE, UK | Pisi unquy sasachaq |
| Munay pisichay | Runaq munasqan | Rikuchiq runa pisi |
Sapa kuti ch'aqwaykuna
RimariyAychata allinta wayk'uspa hark'ayqa mana imapaqchu.
Imataq yachay rikuchinWayk'uyqa chay aychapi unquykunata wañuchin, ichaqa hark'ayqa mana llamk'aqkunawan, uywa aqnawan, yakunawan chaymanta wakman chimpapakuywan mast'arikuyta mana sayachinchu.
RimariyUywa unquy hark'aq hampikunaqa uywa hampinallapaqmi.
Imataq yachay rikuchinAchka huk wataña tukuy huñu hark'aypaq chaymanta sayay allinchaypaqmi karqa, chayta kamachiqkuna sayachirqanku.
RimariyLlapa-hallp'a unquykunaqa sallqa uywakunamanta paqarinku, mana uywa-chanqamanta.
Imataq yachay rikuchinIskayninmi allin. Achka wallpa chaymanta khuchi uywachaqaqa unquykuna mirachinapaq allinmi, chaymanta qhipa H5N1 mast'arikuyqa uywakunapi rikurirqa.
Tapuykuna
- Hayk'a unquy hark'aq hampikuna uywamanta rin?
- Yupaykunaqa sapa kuti kimsa kuraqpa iskayninmanta kimsa tawa kuraqninman tukuy pachapi unquy hark'aq hampi uywa-chanqapi kasqanta nin.
- Unquy hark'aq hampi mana kaq aychata rantiqqa sasachakuqta allinchayta yanapanqachu?
- Chayqa yanapakunmanmi antibiotic nisqakunata pisiyachinapaq, ichaqa sapa kamachikuymi hukniray kashan, chaymanta antibiotic-niyuq mana kaspapas, uywa aychakunapim bacteria nisqakunaqa rikhurillanman.
- Wallpa qhasi unquyqa runapaq sasachakuqchu?
- Runakunaman unquykuna chayamuyqa manan sapa kanchu, wakinqa mana imapas hap'inchu, wakintaq sinchi unqusqa kanku, wakin kutitaqmi wañunku. Viral kawsaykuna hinallataq unqusqa uywakunawan tinkuyqa sapa kutin qhawasqa kananmi.
- Huk mama llaqta llamk'ayta pisichayta atirqanchu?
- Ari — Dinamarka, Holanda chaymanta wak mama llaqtakuna uywa unquy hark'aq hampi llamk'ayta aswan pisicharqanku mana ruruchiy mana pisiptin.
- Yura mikuyqa yanapanqachu?
- Chayqa munayta pisichan chay sirk'akunapaq hark'ayta paqarichiqta chaymanta unquy t'aqaypaq oportunidadta.
Pukyukuna
Kay qillqapi rikhuriqkunaqa tukukuy pukyukunamanta hurqusqa.
- GRAM Project, The Lancet — Global burden of bacterial antimicrobial resistance
- WHO — Antimicrobial resistance fact sheet
- FAO — Antimicrobial resistance in food and agriculture
- CDC — Zoonotic diseases
- WOAH — Avian influenza situation reports
Kay p'anqaq qillqasqanqa CC BY 4.0 lisinsya uraypi, Veg.ac nisqaman chaninchaywan llamk'achikunman.
Ñawpaqman leey
Yachayta huk semana mikhunaman t'ikray
Qanchis p'unchawpaq qallariy planqa tukuy kay willakuyta huk rantiq listaman chaymanta sasa kaq mikhuykunaman t'ikran.