global-cuisines ·

¿Saberás de papa, quinua y k'awchi?

Pruébate con estas preguntas sobre la alimentación andina y el impacto de la ganadería en nuestra tierra.

494 simi · Veg.ac sapa p’unchaw qillqa
Andes ladera urqukunapi papakuna tarpusqa, llamakuna pakuchkasqa.
Veg.ac · AI-generated illustration

¿Imaynatá yachanki hanan patsa suyumanta mikhunata? Kay quizqa yanapasonki yachayta imaynatachá papakuna, kinuwakuna, kañiwakuna, tarpuykuna, uywakunapa ima rurayninkunapas allinta hap'in pachata. Chayqa yanapawanchik allinta mikhunapaq, pacha allinta hap'iq.

1. ¿Imaynataq papakuna, kinuwakunapas allinta hap'inku pachata?

Askha runakunaqa yuyanku papakuna, kinuwakunapas askha yakuwan tarpusqa kasqanta, hinallataq askha uchuta hap'iqta.

Hanan patsa suyumanta tarpuykuna, astawanqa papakuna, kinuwakunapas, mana askha yakuwan tarpusqakuna. Chaykunataqa mana askha uchuta hap'iqchu, astawanqa uywakunata wachaywanqa mana hayk'aqpas hayk'ayta hap'inqachu. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa uywakunata wachaywanqa mana hayk'aqpas hayk'ayta hap'inqachu. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa uywakunata wachaywanqa mana hayk'aqpas hayk'ayta hap'inqachu.

Andes ladera urqukunapi papakuna tarpusqa, warmikuna pakuchkasqa.
Andes ladera urqukunapi papakuna tarpusqa, warmikuna pakuchkasqa.Veg.ac · AI-generated illustration
50-100
Yaku mikhunapaq (litros por kilo)
Our World in Data (2021)
1,500-15,000
Yaku uywakunapaq (litros por kilo)
Our World in Data (2021)

2. ¿Imaynataq uywakunata wachayqa allinta hap'in pachata?

Askha runakunaqa yuyanku uywakunata wachayqa allinta hap'isqanta pachata, astawanqa kawsay materialkunata allinta hap'isqanta.

Uywakunata wachayqa allinta hap'in pachata, astawanqa kawsay materialkunata allinta hap'isqanta. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa kawsay materialkunata allinta hap'isqanta. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa kawsay materialkunata allinta hap'isqanta. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa kawsay materialkunata allinta hap'isqanta. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa kawsay materialkunata allinta hap'isqanta.

Taraqnin pachata mikhunata hap'isqan (CO2e per kg)

Unit: kg CO2e
Queso23.8 kg CO2e
Carne de res60 kg CO2e
Papa0.4 kg CO2e
Quinua1.1 kg CO2e

Fuente: Our World in Data (2021)

3. ¿Ima llamk'aytaq allin kachkan hanan patsa suyuman?

Askha runakunaqa yuyanku llamk'ayqa allin kachqanta tukuykunapaq, astawanqa uywakunata wachayqa allin kachqanta tukuykunapaq.

Allin llamk'ayqa allinta hap'in pachata, astawanqa uywakunata wachaywanqa mana hayk'aqpas hayk'ayta hap'inqachu. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa uywakunata wachaywanqa mana hayk'aqpas hayk'ayta hap'inqachu. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa uywakunata wachaywanqa mana hayk'aqpas hayk'ayta hap'inqachu.

  • Tarpuykuna allinta hap'iq pachata.
  • Mana askha uywakunata wachay.
  • Tukuyta mikhunata allinta hap'iq.
  • Pachata allinta hap'iq llamk'aykuna.

4. ¿Imaynataq mikhunanchikqa allinta hap'in pachata?

Askha runakunaqa yuyanku mikhunanchikqa mana askha hap'isqanta pachata, astawanqa mikhunanchikqa mana askha hap'isqanta pachata.

Mikhunanchikqa allinta hap'in pachata, astawanqa mikhunanchikqa allinta hap'isqanta pachata. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa mikhunanchikqa allinta hap'isqanta pachata. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa mikhunanchikqa allinta hap'isqanta pachata.

Taraqnin pachata mikhunata hap'isqan (CO2e per capita per year)

Unit: kg CO2e
Mundo5.6 toneladas
Países desarrollados7.2 toneladas

Fuente: Our World in Data (2021)

5. ¿Imaynataq allinta yachaspa mikhunanchikqa yanapawanchik?

Askha runakunaqa yuyanku allinta yachaspa mikhunanchikqa mana askha yanapasqanta, astawanqa allinta yachaspa mikhunanchikqa mana askha yanapasqanta.

Allinta yachaspa mikhunanchikqa tukuyta yanapan, astawanqa allinta yachaspa mikhunanchikqa tukuyta yanapasqanta. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa mikhunanchikqa tukuyta yanapasqanta. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa mikhunanchikqa tukuyta yanapasqanta.

“Ñuqanchikpa mikhunanchikqa pacha allinta hap'in. Allinta yachaspa mikhunanchikqa tukuyta yanapan.”

— Veg.ac

Imaynataq qanqa?

  1. 5/5: ¡Hatun yachaq! Tukuyta allinta yachanki.
  2. 3-4/5: Allinta yachanki. Astawan yachayta atinki.
  3. 1-2/5: Mana askha yachanki. Yachayta qallariy.
  4. 0/5: Yachayta qallariy. Astawan yachayta atinki.

Frequently asked questions

¿Imaynataq papakuna allinta hap'inku pachata?
Papakunaqa mana askha yakuwan, mana askha uchuta hap'iqchu. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa uywakunata wachaywanqa mana hayk'aqpas hayk'ayta hap'inqachu.
¿Imaynataq kinuwakunapas allinta hap'inku pachata?
Kinuwakunapas mana askha yakuwan, mana askha uchuta hap'iqchu. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa uywakunata wachaywanqa mana hayk'aqpas hayk'ayta hap'inqachu.
¿Imaynataq uywakunata wachayqa allinta hap'in pachata?
Uywakunata wachayqa allinta hap'in pachata, astawanqa kawsay materialkunata allinta hap'isqanta. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa kawsay materialkunata allinta hap'isqanta.
¿Imaynataq mikhunanchikqa allinta hap'in pachata?
Mikhunanchikqa allinta hap'in pachata, astawanqa mikhunanchikqa allinta hap'isqanta pachata. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa mikhunanchikqa allinta hap'isqanta pachata.
¿Imaynataq allinta yachaspa mikhunanchikqa yanapawanchik?
Allinta yachaspa mikhunanchikqa tukuyta yanapan, astawanqa allinta yachaspa mikhunanchikqa tukuyta yanapasqanta. Chayqa allinta hap'in pachata, astawanqa mikhunanchikqa tukuyta yanapasqanta.

Sources & further reading

  1. Our World in Data — Our World in Data (ourworldindata.org)
  2. FAO - Food and Agriculture Organization of the United Nations — FAO (fao.org)
  3. IPCC - Intergovernmental Panel on Climate Change — IPCC (ipcc.ch)
  4. Nature Food — Nature Food (nature.com/natfood)
  5. EAT-Lancet Commission — EAT-Lancet Commission (eatforum.org/eat-lancet-commission)