Yurakuna-sapata kawsay
Sapa p'unchaw yanuq, rantiq, chaymanta animal imakunata mana llamk'anapaq tiyanakuna.
Yurakuna-sapata kawsayqa veganismop llamk'aq, sapa p'unchaw kaqninmi: imaynata huk despensata hunt'ana, sapaq mikhunakunata yanuna, runtuta chaymanta laktikukunata tikrana, hawa tiyanakunapi mikhuna, chaymanta purina — sarayuq, ch'uñuyuq, q'uñuyuq, ruruyuq, intipa rurunpi chaymanta murukunapi sayasqa.
Tupaq imakuna
Qhipa qillqakuna
- Chikchipaq mikhuykuna: Mana qaspichu
Andespa mikhuykunawan kusikuy, qaspita mana maskaspa. Runa Simi simikunawan yachay.
Animalkunapa derechonkuna
Runata rikchaq animalkunata huk imaynata mana chimpachiypaq moral kaq.
Animalkunapa derechonkunaqa mana runa animalkunapa —aswanta rikchaq vertebradokunapa— moralmanta sapaq intereskunayuq kasqankuta rimaqmi, manam ñak'arina nitaq wañuchina kasqankutaq kachkan, chaykuna aswan allinyay kamachiymanta aswan leqalkunata chaymanta etikakunata allichanapaq.
Qhipa qillqakuna
- Imaynalla Avelarqanapaq Mana Tukuyta Ruwanapaq
Avelarqanapaq mana tukuyta ruwanapaq imayna wakichikunata mask'aykuna, llamk'achisqanchikta allinchanapaq.
- Tinkuykuna Runa Qhawana: Mana Waqaychay Atiqkuna
Runa qhawana mana waqaychay atiqkunata maskhaspa, allin yachaykunata tariy. Q'uñi kawsayta allichay.
- ¿Imanallam llamk'achkan wiñaykawsaypaq?
Maskaykunapi tukuy imaymanata rikuy, uywakuna mana muchunankupaq. Kaypi yachasun imaynata yanapakusqanta.
Fabrikakuna qichuypi ukhu uywakuna saphuchay
Runapaq uywa chaninman aswan 90% lluqsiq industrial saphuchay sistemakuna.
Fabrikakuna qichuypi ukhu uywakuna saphuchay (intensiva uywakuna chaninchay / CAFOs)qa runapaq uywa mikhunata wiñachinapaq aswan llamk'ana industrial sistemami: aswan askha animal, sapa kuti antibiotikukuna, aswan allin uywakuna lluqsiyta qhawana, chaymanta wañuchiyqa natural kawsayninpa pisi pachanpi.
Tupaq imakuna
Qhipa qillqakuna
- 200,000,000 hatun llamk'aykuna: imaynatam llamk'ay wasikuna...
Kamachiykuna qhawarisqanku llamk'ay wasikunapa wiñaynin, imaynatam kawsaykuna, chakra llamk'aypas kachkan maynin allin kawsaypaq.
- Mishkipa kawsaynin: Rumi tarpuyta yachay
Rumi tarpuyta tukuyta yachay: imaynatachus kawsanku, imata mikhunku, imata ruwanku punchaw p'unchay.
- Waqcha Waka: Imaynallataq Kawsanku", Chayta Qhawarisun
Mana waqcha wakaqa mana kawsayninpas allinchu. Kawsayninpi imayna tarikun chayta yachasun, may chhika suyuspi imaynatas harkanku chayta riqsiyusunchis.
- Foie gras: Qhapaqkunapa mikhunanmanta wallpakunapa ñak'ariyninkama
Huk hatun llaqtakunapi 'foie gras' nisqata mikhunku, ichaqa chay mikhuna ruranapaqqa patukunatam, wallpakunatam sinchita ñak'arichinku. Kay qillqasqapi qhawarisunchik imaynatam kay ruraykuna hallp'anchikta hinaspa uywakunata k'irin.
Pacha
Animal chaninpa klima, allpa, yaku chaymanta biodiversidadpi imayna kaynin.
Animal chaninqa sapaq 14.5–20% global pachaq wayra llimphiyuq gasninpa huchanmi, ~77% allpa llamk'aypa llamk'achikuyninmi, chaymanta Amazonpa sach'a-sach'a chinkayninpa aswan hatun kamachiqninkunaqa waka qichuypi chaymanta quwi mikhunapaq.
Tupaq imakuna
Qhipa qillqakuna
- Quyllur Pacha Mitanmanta: 7 P'unchaw Ch'uqlla Runa Mikuy
Runa mikuyta pacha allinllamanta pampachayta yachay. A 7-p'unchaw mikuy planqa yanapasunki.
- Allpa tarpuyta kutichiyqa sumaqtaqmi?
Chay allpa tarpuyta chakrapi kutichiyqa, imaynatam allinta llamk'achisunman hanacpacha, tarpuy, uywanchikpaqpas.
Sallqa kawsay
Wiñay kawsaypa kawsayninpi yurakuna-sapata mikhunapa yuyaychaqnin.
Aswan hatun mikhuy yachay huñunakuykuna (Academy of Nutrition and Dietetics, British Dietetic Association, Dietitians of Canada) allin ruwasqa vegano mikhuykuna sapa kawsay etapapaq allin kasqanta kutichinku, chaymanta mana allin sunqu unquy, iskay pacha diabetes, ancha yawarniyuq kay unquy chaymanta wakin cancerkunawan pisiyaywan tupaq.
Tupaq imakuna
Qhipa qillqakuna
- ¿Kawsaypaqmi llamk'achkanku ancha k'ita niraq yuyus?
Yuyuspa kawsayman allin kaqninmanta, chaymanta llamk'achiyta allinta yachaspa, qanpa allinta kawsaykiman yanapasuyki. Runa Simipi yachay.
- Allqu Chawpi: Runa Simipi Kawsaypa Allin Kaqnin
Chawpi kawsaypi kaq mana allin kaqta rikuy, allin mikhuyta maskaspa.
- Selenium nisqamanta: Castañakuna, pachamamapi kaq mineralsuna, allin kawsayninchikpaqpas
Chay pisi mineralmi cuerponchikpaq ancha chaninniyuq. Kay qillqasqapi qhawarisunchik imaynatas plantakunallata mikuspa selenio nisqata tarisunman, aswantaqa castañakuna (Brazil nuts) nisqamanta.
Kultura chaymanta imayna kasqa
Suyukunapa chaymanta pachakunapa churakusqa yurakuna-sapata kawsay costumbrekuna chaymanta kuyuykuna.
Aswan mikhuykunaqa atiyniyuq yurakuna-sapata kawsay costumbrekunayuqmi — Etiopia ayunapaq, India Saatvik yanuq, Hapon shojin ryori, Anti Afrika huk-ollpi p'uchukuna, Mesoamerica sara-waylla-zapallo — industrial animal chaninmanta aswan ñawpaqta kaytawan aswan unayta kawsaspa.
Qhipa qillqakuna
- Pachamama Munaynin: Allin Kawsaypaq Runa Simiwan
Imaynatas ñawpaq yachayninchejta, munayninchejtapas allin kawsaypaq rikuspa, llamk'achisun.
Ciencia chaymanta ética
Moral yachay chaymanta empirika mask'ariy vegano saphincheqpaq.
Benthampa tapuyninmanta 'Ñak'ariykuchu?' kunan pacha llamk'ayman rikchaqman, margen kaqmanta argumentata, chaymanta kawsay atiyniyuq eticaman, filosofokuna utilitariomanta, deontológikomanta, virtudmanta, yuyaymanta chaymanta llapan saphikunamanta industrial animal llamk'ayman mana atiyniyuq hark'aykunaman tupanku.
Tupaq imakuna
Qhipa qillqakuna
- Rumi Runa Simi: Mana Avelanapaq Pataq Kichka
Imaynatam yanapawasun yachay kawsayta, mikhuyta, llamk'ayta ima, mana ima uywata wañuchispa.
- Qañiwa: Runa Simi Chawpinpi Kawsayta Qhawariy
Runa Simi kawsaypi qañiwa imaynatas uywaman qara kasqanmanta, pachamamata qispichisqanmanta, allinta kawsayta tarisqanmanta yachariy.
- Mana allin kaqkunata harkay: Yakuwan mikuykuna
Yakuqa mikhuna ruranapaq ancha allin, ichaqa mana allinta llamkaptinchikqa, imaymana allinmanta kachkanchik. Kaypi yachasun imaynataq allinta llamkasun.
- Allpa mikhuykuna: Runa simipi mikhuykunata allwiy
Pachamamaq munayninwan, runakunaq yachaynintaqmi, allin mikhuykunata wiñachispa, allpata, kawsayta waqaychasun.