Selenium nisqamanta: Castañakuna, pachamamapi kaq mineralsuna, allin kawsayninchikpaqpas

Runapa kurkunqa mana pisi mineralniyuq kawsayta atinchu. Chaykunamanta hukninmi selenio nisqa. Kay mineralqa ñit'isqa hinallataq waqaychasqa kachkan sapa kawsaymucha ukhupi, aswantaqa cuerponchikpa hark'akuyninpi (sistema inmunológico) hinallataq tiroidis nisqa q'itipi. Veganokunapaqqa, selenio tariyqa manam sasachu, ichaqa pachamamapa allpanmanta anchatam dependen. Kay qillqasqapiqa, chay mineralmanta aswan allinta yachasunchik, mana iskayrayaspa imaynatas allin kawsayman chayayta atinchik.

¿Imataq kay selenio nisqa, imapaqtaq allin?

Selenio nisqaqa huk 'micro-mineral' nisqam, chayrayku pisi tantillallatam sapa p'unchay necesitanchik. Anti-oxidante nisqa ruraykunapim llamk'an, cuerponchikta cancer nisqamanta, unquykunallamantapas hark'ananpaq. Chaymantapas, tiroidis nisqa q'itinchikpa rurayninkunatam pusan; mana seleniuyuq kaptinchikqa, chay q'itiqa mana allintachu llamk'anman, metabilismo nisqanchikpas urmanmanmi. Chaymi sapa p'unchay kawsayninchikpiqa kay mineralqa mana faltananpachu.

Imakunamantam seleniota tariyta atinchik

Achka runakunam ninku aychata otaq runtuta mikuptillaykim seleniota tariwaq nispa. Ichaqa, mineral nisqakunaqa mikhuna llikapi (cadena alimentaria) allpamantam qallarin. Sacha-rurukuna, campu-llamkaykunaqa allpamantam minerales nisqata apsunanku. Chayrayku, vegano kaqkunaqa sapa kutinmi mask'ananku maymantas mikhunanku hamun.

Castañakuna (Brazil nuts): Seleniopa qhuya-wasin

Castañakunaqa (Bertholletia excelsa) manam huk sacha-rurullachu; mineralmanta rimaspaqa, huk hatun kallpayuq mikhunam. Huklla castaña mikhuspaykiqa, sapa p'unchay necesitasqaykitaqa lliwtam hunt'arquwaq. Cientificokunaqa ninku, kay castañakunaqa Amasuna allpamanta seleniota sumaqta pichanankupaq chuya kallpayuq kasqankuta. Ichayá, sapa sacha wiñasqan allpaqa manam kaqllachu; wakinkunapiqa aswan achkam, wakinkunapiqa pisillam.

“Iskaylla castañata sapa semana mikhuyqa suficiente kanman cuerpoykipa selenionta waqaychanaykipaq, manam sapa p'unchay mikhunachu.”

¿Achkachu otaq pisillachu allin kanman?

Kaypiqa huk 'peligro' nisqatam qhawarinanchik. Selenioqa aswan pisi mineralmi, ichaqa nisyu achkata mikhuspaqa 'selenosis' nisqawan unquwaqmi. Chay unquyqa chukcha urmayta, sillu p'akikuyta, hinallataq kurku nanaykunatam apamun. Chaymi, vegano kawsaypiqa yachananchikmi 'equilibrio' nisqatamask'ayta. Mana castañallachu kapuwanchik; lliwtam mikhunanchik.

Allpapitaqmi saphikunaqa kachkan

Europa suyupiqa, allpakunapi pisi seleniom kachkan. Chayrayku, chaypi wiñaq sarasara otaq tantakunaqa pisi mineralniyuqmi kanku. Ichaqa, Estados Unidospi otaq Canadapiqa, allpakunapiqa selenioqa kachkanmi, chaypi mikhunakunaqa aswan allinmi kanku mineralmanta rimaspa. Veganokunapaqqa ancha allinmi diversificay, mikhunanchikta tukuy ladomanta mask'ay.

• Sacha-rurukuna (walnuts, almonds): pisi seleniuyuq ichaqa allinmi.
• Lentejas hukkunapas: pisi tantilla selenioyuq, ichaqa allin proteina.
• Avena nisqa: sumaq mikhuna sapa paqarinpaq.
• Arroz integral: allpa allin kaptinqa selenioyuqmi.

Selenio hinaspa unquykuna hark'ay

Cientificokunaqa unayñam qhawachkanku imaynatas selenioqa 'estrés oxidativo' nisqapi yanapakun. Cuerponchikpi 'radicales libres' nisqakuna hunt'aptinqa, selenio kachkan chay cells nisqakunapa qatachankunata (membranas) amachanapaq. Kayqa ancha allinmi sunqu unquykunamanta karunchanapaq hinallataq ñuñu tullpa imakunapas allin kananpaq.

Tukuypaq yuyaymanaykuna

Veganokunapaqqa manam sasachu selenio tarinanpaq, ichaqa 'consistencia' nisqatam necesitanchik. Manam sapa killachu yuyarinanchik, aswanqa sapa semana ima sacha-rurukunatapas mikhunanchik. Castañakunaqa kuraq kachkanku, ichaqa mana p'ititasqa mikhuypichu kawsayninchikqa kachkan, aswanqa lliw imaymana rurukunata mikhuspa.

Kaykunata ruray sapa semana

1. Iskay p'unchaypi huk otaq iskay castañata mikhuy.
2. Sacha-rurukuna ch'aqrusqata ensaladaykiman churay.
3. Huk suyukunamanta hamuq mikhunata mikhuy (allpapi seleniota ch'aqrunaykipaq).
4. Sichus sapa p'unchay pisi llimp'iyuq kanki, medicoykiwan rimay.

Pachamamaqa tukuy imatam quwanchik allin kawsaymanta ruranapaq. Selenioqa chay pisi mineralmi, ichaqa ñiqinchikpaq hatun rurayniyuq. Castaña sachaqa Amazonapim wiñan, chaymanta kawsayta apamun lliw pachaman. Veganokuna hina, aswan sumaqta kawsasunman yachaspa imaynatas chay minerales nisqakuna mikhunanchikpi kachkanku.

Seleniopa yanapaynin yachaypi hinaspa samaypi

Seleniopa allin kayninqa mana cuerponchikpaq chayllachu, yanapallataqmi yachayninchikta allinpi hap'inapaqpas. Kay mineralqa yuyayta allinta hap'iyta yanapan, imaraykuchus antioxidante hinan llamk'an, chaymi kunkaqkunata (free radicals) hark'an, chaykunaqa yuyayta pisiyachiyta atin. Sapa punchaw mikhunanchikpi allin kaq seleniota tarispaqa, yuyayninchikta yachayninchikta allinpi hap'isunman, qhali kayninta pisiyachiyta hark'aspa.

Huk yachaqkunaqa tarirqanku, runakuna mana allinta seleniota tarqanku chayqa, samayninchikpaqpas ancha allin kasqanta. Yuyayninchikta allinpi hap'iyta yanapan, imaraykuchus hinalla kaqta allinpi hap'inapaqmi yanapan. Chayraykuchus, mana allinta tarispaqa, mana allin yuyayninchikpaqmi chayanman, chaytaqmi yuyayta pisiyachiyta qallarichinman.

• Seleniopa yanapaynin yuyayta allinpi hap'iyta yanapan.
• Antioxidante hinan llamk'an, kunkaqkunata hark'aspa.
• Samayninchikta allinpi hap'iyta yanapan, chaytaqmi yuyayta pisiyachiyta hark'an.

Seleniota tarinapaq allin mikhuykuna: Castañakunamanta astawan

Castañakuna (Brazil nuts)qa ancha allinmi seleniota tarinapaq, chayqa yachasqanchikmi. Ichaqa, mana chayllachu allin mikhuykuna. Huk plantakunapi, imaymana tarpuykunapi pawqarimuqkunapi ima, seleniota tariyta atisunman. Kaykunaqa allinmi kanman, imaymana mikhuykunata mikuspa, seleniopa allin kayninta allinta tarispa.

Chayraykuchus, allinmi kanman tukuy laya mikhuykunata mikuy. Huk yachaqkunaqa tarirqanku, allpapi seleniopa kaqninpi hap'ispa, chay mikhuykunapi seleniopa kaqninqa hukniray kasqanta. Chayraykuchus, huk suyukuna, huk allpakunapi kaq mikhuykunaqa, astawanmi seleniota hap'iq kanku.

Seleniopa allin kaynin: Yachaqkuna imataq ninku?

Seleniopa allin kayninqa ancha allinmi, chayqa yachasqanchikmi. Chayqa yanapan hinalla kaqta allinpi hap'inapaq, hinallataqmi yuyayta allinpi hap'iyta yanapan. Chayraykuchus, chay mineralqa ancha allinmi, imaraykuchus hinalla kaqta allinpi hap'inapaq, hinallataqmi yuyayta allinpi hap'iyta yanapan.

Huk yachaqkunaqa tarirqanku, runakuna mana allinta seleniota tarqanku chayqa, hinalla kaqta allinpi hap'iyta pisiyachisqanta. Chaytaqmi yuyayta pisiyachiyta qallarichinman. Hinaspapas, seleniopa allin kayninqa ancha allinmi, imaraykuchus chayqa yanapan hinalla kaqta allinpi hap'inapaq, hinallataqmi yuyayta allinpi hap'iyta yanapan.

“Huk castañata mikuyqa atisunmi punchawpa mikhunanchikta hunt'ayta, chayqa yanapallawanchikmi chay pisi mineralta tarispa.”