Pacha ·

Allpa tarpuyta kutichiyqa sumaqtaqmi?

Chay allpa tarpuyta chakrapi kutichiyqa, imaynatam allinta llamk'achisunman hanacpacha, tarpuy, uywanchikpaqpas.

425 simi · Veg.ac sapa p’unchaw qillqa
Andes urqukunapi chakra allpata kawsayman kutichiy
Wikipedia · Tropical forest

Allpa tarpuyta chakrapi kutichiyqa, hanac pachata allinyachin, chuya yakuta yapamun, tarpuyta allinchan, uywachakunata allinta uywanapaq. Kayqa allin llamk'aymi, imaraykuchus tarpuyta allinchan, kawsayta allinyachin, runakunata yanapan.

¿Imanantam allpa tarpuyta chakrapi kutichiyqa yanapan hanac pachata?

Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, yuraqkunata yapamun, karbonta hap'in. Kaymi suni pachapi kaqta allinyachin, inti q'uñiyta pisiyachin. Chaymi hanac pachata allinyachin, tukuyta yanapan.

20-50
Karbonta hap'iy (toneladas por hectárea)
IPCC
10-30%
Yuraqkunata yapay (porcentaje)
Nature Climate Change

¿Imaynatan allpa tarpuyta chakrapi kutichiyqa yanapan yakuta?

Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, yaku puriyta allinyachin, mayukunata chuyañan. Chaymi yakuta yapamun, yakuta allinchan, urqukunapi yaku tantakuyta allinyachin. Kayqa allinmi tarpuypaqpas, runakunapaqpas.

Urqu mayu allpachasqa, yuraqkunawan q'uñichisqa.
Urqu mayu allpachasqa, yuraqkunawan q'uñichisqa.Veg.ac · AI-generated illustration

Chuya yakuta yapay

Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, yaku puriyta allinyachin, yaku hunt'ayta yapamun. Chaymi yakuta yapamun, yakuta allinchan, urqukunapi yaku tantakuyta allinyachin. Kayqa allinmi tarpuypaqpas, runakunapaqpas.

¿Imaynatan allpa tarpuyta chakrapi kutichiyqa yanapan tarpuyta?

Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, tarpuyta allinchan, mikhunata yapamun. Chaymi tarpuyta allinchan, papa, quinoa, kaniwa tarpuyta yapamun. Kayqa allinmi runakunapaq, tukuyta yanapan.

Tarpuyta Yapay Chakrapi Kutichiywan

Unit: %
Papa15 %
Quinoa20 %
Kaniwa18 %
Maíz12 %

Uywanchikta allinta uywanapaq, chakrapi kutichiyqa yanapan tarpuyta. Chaymi tukuyta yapamun. (FAO, 2023)

“Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, tarpuyta allinchan, mikhunata yapamun.”

— Andes Tarpuy Runa

¿Imaynatan allpa tarpuyta chakrapi kutichiyqa yanapan uywachakunata?

Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, uywachakunata allinta uywanapaq yanapan. Chaymi uywachakunata allinta uywanapaq yanapan, uywachakunata allinyachin. Kayqa allinmi uywachakunapaq, runakunapaqpas.

  • Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, uywachakunata allinta uywanapaq yanapan.
  • Chaymi uywachakunata allinta uywanapaq yanapan, uywachakunata allinyachin.
  • Kayqa allinmi uywachakunapaq, runakunapaqpas.

¿Imaynatan allpa tarpuyta chakrapi kutichiyqa yanapan runakunata?

Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, runakunata yanapan, llamk'ayta yapamun. Chaymi runakunata yanapan, llamk'ayta yapamun, kawsayta allinyachin. Kayqa allinmi runakunapaq, tukuyta yanapan.

Andes urqukunapi runakuna chakrapi llamk'achkaspa.
Andes urqukunapi runakuna chakrapi llamk'achkaspa.Veg.ac · AI-generated illustration

¿Imaynatan chaytaqa ruwakunman?

Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, runakunawan tantanakuspa ruwakunman. Chaymi runakunawan tantanakuspa ruwakunman, allinta llamk'achispa. Kayqa allinmi tukuyta yanapan.

¿Imanantam chaytaqa yachanchik?

Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, tukuyta yanapan, hanac pachata allinyachin. Chaymi tukuyta yanapan, hanac pachata allinyachin, kawsayta allinyachin. Kayqa allinmi runakunapaq, tukuyta yanapan.

Hanac Pacha Allinyay Chakrapi Kutichiywan

Unit: %
Karbonta Pisiyay15 %
Yuraqkunata Yapay25 %
Chuya Yaku Yapay20 %

Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, hanac pachata allinyachin. (Our World in Data, 2022)

¿Imaynatan chaytaqa yachanchik?

Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, tukuyta yanapan, hanac pachata allinyachin. Chaymi tukuyta yanapan, hanac pachata allinyachin, kawsayta allinyachin. Kayqa allinmi runakunapaq, tukuyta yanapan.

Andes urqukunapi chakra allpata kawsayman kutichiy ruwasqa.
Andes urqukunapi chakra allpata kawsayman kutichiy ruwasqa.Veg.ac · AI-generated illustration

¿Imaynatan chaytaqa yachanchik?

Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, tukuyta yanapan, hanac pachata allinyachin. Chaymi tukuyta yanapan, hanac pachata allinyachin, kawsayta allinyachin. Kayqa allinmi runakunapaq, tukuyta yanapan.

¿Imaynatan chaytaqa yachanchik?

Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, tukuyta yanapan, hanac pachata allinyachin. Chaymi tukuyta yanapan, hanac pachata allinyachin, kawsayta allinyachin. Kayqa allinmi runakunapaq, tukuyta yanapan.

¿Imaynatan chaytaqa yachanchik?

Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, tukuyta yanapan, hanac pachata allinyachin. Chaymi tukuyta yanapan, hanac pachata allinyachin, kawsayta allinyachin. Kayqa allinmi runakunapaq, tukuyta yanapan.

¿Imaynatan chaytaqa yachanchik?

Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, tukuyta yanapan, hanac pachata allinyachin. Chaymi tukuyta yanapan, hanac pachata allinyachin, kawsayta allinyachin. Kayqa allinmi runakunapaq, tukuyta yanapan.

Frequently asked questions

¿Imanantam chakra allpata chakrapi kutichiyqa yanapan hanac pachata?
Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, yuraqkunata yapamun, karbonta hap'in. Kaymi suni pachapi kaqta allinyachin, inti q'uñiyta pisiyachin. Chaymi hanac pachata allinyachin, tukuyta yanapan.
¿Imaynatan allpa tarpuyta chakrapi kutichiyqa yanapan yakuta?
Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, yaku puriyta allinyachin, mayukunata chuyañan. Chaymi yakuta yapamun, yakuta allinchan, urqukunapi yaku tantakuyta allinyachin.
¿Imaynatan allpa tarpuyta chakrapi kutichiyqa yanapan tarpuyta?
Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, tarpuyta allinchan, mikhunata yapamun. Chaymi tarpuyta allinchan, papa, quinoa, kaniwa tarpuyta yapamun. Kayqa allinmi runakunapaq, tukuyta yanapan.
¿Imaynatan allpa tarpuyta chakrapi kutichiyqa yanapan uywachakunata?
Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, uywachakunata allinta uywanapaq yanapan. Chaymi uywachakunata allinta uywanapaq yanapan, uywachakunata allinyachin.
¿Imaynatan allpa tarpuyta chakrapi kutichiyqa yanapan runakunata?
Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, runakunata yanapan, llamk'ayta yapamun. Chaymi runakunata yanapan, llamk'ayta yapamun, kawsayta allinyachin.
¿Imaynatan chaytaqa ruwakunman?
Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, runakunawan tantanakuspa ruwakunman. Chaymi runakunawan tantanakuspa ruwakunman, allinta llamk'achispa.
¿Imanantam chaytaqa yachanchik?
Chakra allpata chakrapi kutichiyqa, tukuyta yanapan, hanac pachata allinyachin. Chaymi tukuyta yanapan, hanac pachata allinyachin, kawsayta allinyachin.

Sources & further reading

  1. IPCC — Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)
  2. Nature Climate Change — Nature Climate Change
  3. FAO — Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
  4. Our World in Data — Our World in Data