Foie gras: Qhapaqkunapa mikhunanmanta wallpakunapa ñak'ariyninkama

Antikuna ukhupi kawsaspaqa, yachanchikmi imaynatam chakra mikhuykunata —papa, kinwa, kañiwa, chullpi sara— sumaqta uywayta. Ñuqanchikpaqqa hallp'apas, uywakunapas 'ayllunchikmi'. Ichaqa, karu suyukunapi, Europa nisqapi hina, huk mikhuy kan 'foie gras' nisqa. Kayqa patupa icha wallpapa 'leche' hina llamp'u k'iwintam ninku. Kay mikhunataqa qhapaq runakunallam rantispa mikhunku, ichaqa chay k'iwuta ruranapaqqa ancha millay ruraykunatam uywakunapi ruranku. Kay qillqasqapiqa, chay industria nisqapa millay rurayninkunatam t'aqwisunchik, hinaspa imaraykum ñuqanchikpa chakra yachayninchikwan tupachispa, kaykunata manapuni chaskinanchikchu.

Gavage: Millay mikhuchiy

Kay 'foie gras' ruranapaqqa, huk ruray kan 'gavage' nisqa. Kayqa patukunata, wallpakunata mana munasqankuta, sinchita mikhuchiy mikhunata kunkankunaman huk k'aspiwan icha tubuwan winaspa. Sapa p'unchaymi iskay, kimsa kutita kayta ruranku. Chay mikhunaqa sarallam, ichaqa mana munasqankuta, aswan achkatam winanku. Kay ruraywanqa patupa k'iwinqa chunka kutitakamam wiñan, onqosqa kanankama.

Uywakunapa ñak'ariynin

Uywakunaqa manam puriyta atinkuchu, k'iwinku llasasqanrayku. Kunkankupas k'irisqam kashan chay tubukunawan winasqankurayku. Kay rurayqa manam ñuqanchikpa 'Ayllu' yachayninchikwanchu tupan. Antipiqa uywataqa respetowanmi qhawanchik, manam mikhuna ruranalla ruruchu. Kay industrial ruraykunapiqa, uywaqa manam kawsaqchu, aswanpas huk 'maquina' hinallam.

“Uywakunaqa manam ruruykunachu, aswanpas kay pachapi kawsaymasinchikkunam.”

Hallp'anchikpaq mana allin

Kay industriaqa ancha achka saratam munan. Chay sarata tarpunapaqqa, hatun pampakunatam, sach'a-sach'akunata waqllichinku. Ñuqanchikpa kinwanchik, kañiwanchikqa manam chaynatachu hallp'ata waqllichin. Foie gras rurayqa unay unaytam unuta mupan, hinaspa sarata tarpunapaq veneno nisqakunata (pesticidas) churanku. Kayqa yakunchikta ch'ichichan.

Mikhuy munasqanchik hinaspa mikhuy kamachikuyninchik

Antipiqa mikhuy kamachikuyninchik (soberanía alimentaria) nisqatam qhawarinanchik. Foie gras nisqaqa huk 'luxury' mikhunam, karu suyukunamanta hamun. Chay qullqiwanqa, wawakunapaq allin mikhuykunata rantikunman. Ichaqa, aswan hatun ch'ampayqa, kay industrial ruraykuna hallp'a kawsayninchikta thunichisqanmi. Kay industrial hatun chakrakunaqa manam ayllu chakrakuna hinachu kanku.

• Uywakunata ñak'arichiyta sayachiy.
• K'itinchikpa mikhunankunata (papa, kinwa, habas) kallpachay.
• Industrial mikhuykunamanta karunchakuy.
• Hallp'anchikta hinaspa yakunchikta amachay.

Allin kawsayman kutisun

Allin kawsay (Sumak Kawsay) nisqaqa manam uywakunata ñak'arichispa mikhunachu. Patu k'iwu wirasapa mikhuyqa manam allinchu. Ñuqanchikpa mikhunanchikqa llimphum, allinmi hinaspa respetowan rurasqam. Kay foie gras industriaqa rikuchiwanchik imaynatam runaqa kawsayta waqllichin qullqiraykulla.

Tukuchaynin

Pachamamaqa tukuy imatam quwanchik allin kawsanapaq. Manam necesitanchikchu foie gras hina mikhuykunata, mayqenkunachus uywakunata, hallp'ata k'irinku. Antipi kawsaspaqa, yachanchikmi sapa mikhuna mikhusqanchikqa huk 'tinkuy' kasqanta. Chayrayku, uywakunapa ñak'ariyninmanta hamuq mikhuykunataqa qhipapi saqinanchik. Kinwanchikwan, papanchikwan, saranchikwan kawsayqa aswan llimphum, aswan chaninniyuqmi.

1. Foie gras rurayqa uywakunapa k'iwinpa onqoyninmi.
2. Gavage nisqaqa millay ñak'arichiymi.
3. Kay industriaqa pachamamata ch'ichichan.
4. Andes kawsaypiqa uywatapas hallp'atapas respetanchikmi.