Pacha ·

Kachkariy Pacha – Phytosanitary Manta Runa Simipi

Kachkariy pacha: imaynatas tarpuykunapi mana allin kaqkuna tarpuyta wañuchin, imaynatas chaymanta qispichikuyta maskanchik.

819 simi · Veg.ac sapa p’unchaw qillqa
Andes urqukunapi tarpusqa papakuna
Veg.ac · AI-generated illustration

Kachkariy Pacha: Imataq Kayka?

Kachkariy pachaqa llamk'achisqa kaqmi tarpuykunata wañuchinapaq, wach'ikunata hark'anapaq, hinallataq uywakunapa mikhunanku tarpusqapi achkha llamk'achisqa. Kayqa Andes urqukunapi, maypi papakuna, kinwa, kañiwa, tarpusqa kanku, achkha kutinmi imaymana mana allin kaqkuna llamk'achisqa kanku. Chayqa imaymana tarpuykunapa wiñayninman, yaku, pacha, hinallataq runakunapa samayninmanmi hap'iqan. Chayqa chay mana allin kaqkuna tarpuyta wañuchinankupaq achkha kutinmi allin kachkan, ichaqa chayqa achkha kutinmi mana allin kachkan tarpuyta, uywakunata, hinallataq runakunata hap'iqan.

Andes urqukunapi tarpuyta kallpachachkaq runa, mayk'aq kachkariy kaqkuna llamk'achisqa kanku.
Andes urqukunapi tarpuyta kallpachachkaq runa, mayk'aq kachkariy kaqkuna llamk'achisqa kanku.Veg.ac · AI-generated illustration

Ima Allinta Ruwanchu?

  • Tarpuyta Waqaq Wach'ikunata Hark'an: Kachkariy kaqkunaqa achkha kutinmi tarpuyta wañuchinankupaq wach'ikunata hark'an. Chayqa tarpuyta allinchan.
  • Tarpuy Wiñayta Atipan: Mana allin kaqkunaqa tarpuyta wañuchinankupaq achkha kutinmi llamk'achisqa kanku. Chayqa tarpuy wiñayta allinchan.
  • Uywakunapa Mikhunanta Allinchan: Uywakunapa mikhunankupa tarpusqapi achkha kachkariy kaqkuna llamk'achisqa kanku. Chayqa uywakunapa mikhunankuta allinchan, chaytaqmi allin kachkan uywakunapa wiñayninpaq.

Ima Mana Allinta Ruwanchu?

  • Yaku Qhaqmayta Hap'iqan: Kachkariy kaqkunaqa yaku qhaqmayta hap'iqan. Chayqa yaku mayukunata, quchakunata hap'iqan, hinallataq runakunapa samayninmanmi hap'iqan.
  • Pacha Waqaqninman Hap'iqan: Kachkariy kaqkunaqa pacha waqaqninman hap'iqan. Chayqa pachapa allin kachkayninta wañuchin, hinallataqmi tarpuy wiñayta hark'an.
  • Uywakunapa Samayninman Hap'iqan: Achkha kachkariy kaqkunaqa uywakunapa samayninman hap'iqan. Chayqa uywakunata wañuchinman, hinallataqmi runakunapa samayninmanmi hap'iqan.
  • Runakunapa Samayninman Hap'iqan: Kachkariy kaqkunaqa runakunapa samayninmanmi hap'iqan. Chayqa runakunata unquriyta atipan, hinallataqmi samayta hap'iqan.
30%
Pachamamapa Kaqninpi Kachkariy Kaq
Our World in Data (2021)
70%
Uywakunapa Mikhunanku Tarpusqa Kachkariy Kaq
FAO (2022)

Allin Pacha Runa Simipi: Kachkariy Kaqta Saltay

Kachkariy Kaqta Llamk'achiy: Allin Pacha Runa Simipi Tarpuykuna

Unit: %
Kinwa5
Kañiwa7
Tuta15
Maíz10
Papa3
Haba8

Kayqa tarikuq willakuykuna, mana tukuy tarpuykunapaqmi. Willakuykunaqa tarpuykuna allin kachkayninwanmi hap'iqan.

Kayqa Andes urqukunapi tarpusqa tarpuykunapa kachkariy kaqta llamk'achiyta rikuchin. Kinwa, kañiwa, papa hina tarpuykunaqa achkha kutinmi mana achkha kachkariy kaqta llamk'achin. Tuta, haba, hinallataq maíz hina tarpuykunaqa achkha kutinmi achkha kachkariy kaqta llamk'achin, chayqa uywakunapa mikhunanku tarpusqapi achkha kachkan. Chayqa achkha kutinmi imaymana mana allin kaqkuna llamk'achisqa kanku wach'ikunata hark'anankupaq, ichaqa chayqa achkha kutinmi mana allin kachkan tarpuyta, uywakunata, hinallataq runakunata hap'iqan.

Uywa Manta Runa Simipi Kachkariy Kaqta Sallqay

Unit: kg CO2e / kg
Waka (Mikhunanta)20
Waqra (Mikhunanta)15
Oveja (Mikhunanta)12
Pato (Mikhunanta)8
Kuchi (Mikhunanta)10
Waqcha (Mikhunanta)7

Kayqa tarikuq willakuykuna. Mikhunantaqa kachkariy kaqta llamk'achiywanmi hap'iqan. Fuente: Poore & Nemecek (2018), Science.

Ima Runa Simi Tarpuykuna Kayta Atipan?

Kachkariy kaqta saltayqa achkha kutinmi mana allin kaqkuna llamk'achiyta pisiyachin. Chayqa achkha kutinmi imaymana tarpuykunapa allin kachkayninwanmi hap'iqan. Chayqa imaymana tarpuykuna, hina, papakuna, kinwa, kañiwa, chaykunaqa achkha kutinmi mana achkha kachkariy kaqta llamk'achinku. Chayqa allinmi, imaraykuchus chayqa pachapa kaqninwanmi hap'iqan, hinallataqmi runakunapa samayninwanmi hap'iqan. Chayqa achkha kutinmi imaymana tarpuykuna, hina, papakuna, kinwa, kañiwa, chaykunaqa achkha kutinmi mana achkha kachkariy kaqta llamk'achinku.

Kachkariy Kaqta Saltay: Imataq Kayka?

Mayqin Tarpuykuna Kayta Atipan?

  • Tarpuykuna mana achkha kachkariy kaqta llamk'achiyta munaykuna.
  • Uywakunapa mikhunanku tarpusqapi kachkariy kaqta pisiyachiyta munaykuna.
  • Pachapa kaqninta, yakuta, hinallataq runakunapa samayninta waqaychayta munaykuna.
  • Tarpuyta allin kachkayninpi amachayta munaykuna.

Kachkariy kaqta saltayqa tarpuyta allinchan, hinallataqmi pachata, runakunata ima.

Andes Tarpuy Kamayuqkuna

Tukuyta Yachaspa Kayqa Allinmi

Kachkariy kaqta saltayqa achkha kutinmi mana allin kaqkuna llamk'achiyta pisiyachin. Chayqa achkha kutinmi imaymana tarpuykunapa allin kachkayninwanmi hap'iqan. Chayqa imaymana tarpuykuna, hina, papakuna, kinwa, kañiwa, chaykunaqa achkha kutinmi mana achkha kachkariy kaqta llamk'achinku. Chayqa allinmi, imaraykuchus chayqa pachapa kaqninwanmi hap'iqan, hinallataqmi runakunapa samayninwanmi hap'iqan. Chayqa achkha kutinmi imaymana tarpuykuna, hina, papakuna, kinwa, kañiwa, chaykunaqa achkha kutinmi mana achkha kachkariy kaqta llamk'achinku.

Uywa Manta Runa Simipi: Mana Allin Kaqta Saltay

Uywa mikhunanta tarpusqa achkha kachkariy kaqta llamk'achin. Chayqa achkha kutinmi imaymana mana allin kaqkuna llamk'achisqa kanku wach'ikunata hark'anankupaq, ichaqa chayqa achkha kutinmi mana allin kachkan tarpuyta, uywakunata, hinallataq runakunata hap'iqan. Chayqa achkha kutinmi imaymana tarpuykuna, hina, papakuna, kinwa, kañiwa, chaykunaqa achkha kutinmi mana achkha kachkariy kaqta llamk'achinku.

Andes urqukunapi tarpuyta allin kachkayninpi llamk'achiy, mana achkha kachkariy kaqta llamk'achispa.
Andes urqukunapi tarpuyta allin kachkayninpi llamk'achiy, mana achkha kachkariy kaqta llamk'achispa.Veg.ac · AI-generated illustration

Tukuyta Yachaspa Kayqa Allinmi

Kachkariy kaqta saltayqa achkha kutinmi mana allin kaqkuna llamk'achiyta pisiyachin. Chayqa achkha kutinmi imaymana tarpuykunapa allin kachkayninwanmi hap'iqan. Chayqa imaymana tarpuykuna, hina, papakuna, kinwa, kañiwa, chaykunaqa achkha kutinmi mana achkha kachkariy kaqta llamk'achinku. Chayqa allinmi, imaraykuchus chayqa pachapa kaqninwanmi hap'iqan, hinallataqmi runakunapa samayninwanmi hap'iqan. Chayqa achkha kutinmi imaymana tarpuykuna, hina, papakuna, kinwa, kañiwa, chaykunaqa achkha kutinmi mana achkha kachkariy kaqta llamk'achinku.

Imaymana Tarpuykuna Kayta Atipan?

Imaymana Tarpuykuna Kayta Atipan?

  • Tarpuykuna mana achkha kachkariy kaqta llamk'achiyta munaykuna.
  • Uywakunapa mikhunanku tarpusqapi kachkariy kaqta pisiyachiyta munaykuna.
  • Pachapa kaqninta, yakuta, hinallataq runakunapa samayninta waqaychayta munaykuna.
  • Tarpuyta allin kachkayninpi amachayta munaykuna.

Tukuyta Yachaspa Kayqa Allinmi

Kachkariy kaqta saltayqa achkha kutinmi mana allin kaqkuna llamk'achiyta pisiyachin. Chayqa achkha kutinmi imaymana tarpuykunapa allin kachkayninwanmi hap'iqan. Chayqa imaymana tarpuykuna, hina, papakuna, kinwa, kañiwa, chaykunaqa achkha kutinmi mana achkha kachkariy kaqta llamk'achinku. Chayqa allinmi, imaraykuchus chayqa pachapa kaqninwanmi hap'iqan, hinallataqmi runakunapa samayninwanmi hap'iqan. Chayqa achkha kutinmi imaymana tarpuykuna, hina, papakuna, kinwa, kañiwa, chaykunaqa achkha kutinmi mana achkha kachkariy kaqta llamk'achinku.

Kachkariy Kaqta Saltay: Imataq Kayka?

Mayqin Tarpuykuna Kayta Atipan?

  • Tarpuykuna mana achkha kachkariy kaqta llamk'achiyta munaykuna.
  • Uywakunapa mikhunanku tarpusqapi kachkariy kaqta pisiyachiyta munaykuna.
  • Pachapa kaqninta, yakuta, hinallataq runakunapa samayninta waqaychayta munaykuna.
  • Tarpuyta allin kachkayninpi amachayta munaykuna.

Kachkariy kaqta saltayqa tarpuyta allinchan, hinallataqmi pachata, runakunata ima.

Andes Tarpuy Kamayuqkuna

Tukuyta Yachaspa Kayqa Allinmi

Kachkariy kaqta saltayqa achkha kutinmi mana allin kaqkuna llamk'achiyta pisiyachin. Chayqa achkha kutinmi imaymana tarpuykunapa allin kachkayninwanmi hap'iqan. Chayqa imaymana tarpuykuna, hina, papakuna, kinwa, kañiwa, chaykunaqa achkha kutinmi mana achkha kachkariy kaqta llamk'achinku. Chayqa allinmi, imaraykuchus chayqa pachapa kaqninwanmi hap'iqan, hinallataqmi runakunapa samayninwanmi hap'iqan. Chayqa achkha kutinmi imaymana tarpuykuna, hina, papakuna, kinwa, kañiwa, chaykunaqa achkha kutinmi mana achkha kachkariy kaqta llamk'achinku.

Frequently asked questions

Ima kachkariy kaq llamk'achisqa kanku uywakunapa mikhunankupaq?
Achkha kutinmi imaymana kachkariy kaqkuna llamk'achisqa kanku tarpuykuna wañuchinankupaq, wach'ikunata hark'anankupaq, hinallataq uywakunapa mikhunanku tarpusqapi. Chayqa imaymana tarpuykunapa wiñayninman hap'iqan.
Ima mana allin kaqkuna kanku uywakunapa mikhunankupa tarpusqapi?
Achkha kachkariy kaqkunaqa yaku qhaqmayta hap'iqan, pacha waqaqninman hap'iqan, hinallataqmi uywakunapa samayninman hap'iqan. Chayqa runakunapa samayninmanmi hap'iqan ima.
Ima allin pacha tarpuykuna kanku Andes urqukunapi?
Kinwa, kañiwa, papa hina tarpuykunaqa achkha kutinmi mana achkha kachkariy kaqta llamk'achinku. Chayqa allinmi, imaraykuchus chayqa pachapa kaqninwanmi hap'iqan, hinallataqmi runakunapa samayninwanmi hap'iqan.
Ima kachkariy kaqta saltayqa allinta ruwan?
Kachkariy kaqta saltayqa tarpuyta allinchan, wach'ikunata pisiyachin, hinallataqmi pachapa kaqninta, yakuta, hinallataq runakunapa samayninta waqaychan. Chayqa allinmi.
Ima ruwayta atikuni kachkariy kaqta saltayta yanapanaypaq?
Kachkariy kaqta saltayta maskay. Tarpuyta allin kachkayninpi llamk'ay, hinallataqmi imaymana mana allin kaqkuna llamk'achiyta pisiyachiy. Chayqa allinmi.

Sources & further reading

  1. Our World in DataOur World in Data
  2. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)fao.org
  3. Science Journalscience.org
  4. IPCCipcc.ch