Hatun llamk’ana chakra ·

200,000,000 hatun llamk'aykuna: imaynatam llamk'ay wasikuna...

Kamachiykuna qhawarisqanku llamk'ay wasikunapa wiñaynin, imaynatam kawsaykuna, chakra llamk'aypas kachkan maynin allin kawsaypaq.

419 simi · Veg.ac sapa p’unchaw qillqa
Andean farmer with quinoa field
Veg.ac · AI-generated illustration

Chay 200,000,000 hatun llamk'aykunaqa, llamk'ay wasikunapi kachkan, chay kawsaykunata hap'iq. Kay kawsaykunaqa allinta hap'iq kawsayta, chakra llamk'ayta ima, maynin allin kawsayta mask'anchik chaypi. Kaykunaqa manam allinchu kawsaypaq, chakra llamk'aypaqpas. Chaymi kunanqa achka runakuna rimanku chay llamk'ay wasikunata hark'anapaq, allin kawsayta mask'anapaq.

Chay 200,000,000 hatun llamk'aykuna

200,000,000
Runa simi siminchikpi llamk'aykuna
FAO, 2023
150,000,000
Chakra llamk'aypi llamk'aykuna
FAO, 2023
50,000,000
Yakupi llamk'aykuna
FAO, 2023

Imaynatam kayman chayachkanchik

Llamk'ay wasikunapa wiñaynin (2010-2023)

Unit: Sut'in llamk'aykuna
2010120,000,000
2015160,000,000
2020190,000,000
2023200,000,000

Sut'in llamk'aykunaqa tantiskanku, FAO uywankunata hap'iq yupayninmanta. Fuente: FAO, 2023.

Kay 200,000,000 hatun llamk'aykunaqa manam tukuy llamk'aykuna kanñachu. Kaykunaqa llamk'ay wasikunapi wiñachkan. Achka chakra ruraqkunaqa manam munankuchu kayta, imaraykuchus allinta hap'iq kawsayta, chakra llamk'ayta ima. Chaymi achka runakunaqa mask'anku allin kawsayta, allin chakra llamk'ayta ima, maynin tukuyta hap'iq kawsayta.

Imam kay allin kawsaypaq

15,000 litrokuna / kg
Yaku k'iripuy llamk'ay wasikunapi
Our World in Data, 2022
75 m² / kg
Tierra k'iripuy llamk'ay wasikunapi
Our World in Data, 2022
65 kg CO2e / kg
T'ikachiy (emisiones) llamk'ay wasikunapi
Our World in Data, 2022

Llamk'ay wasikunapi llamk'ayqa achka yakuwan, achka tierrawan ima, k'iripuchkan. Chaymantapas achka t'ikachiyta (emisiones) ima, tukuchkan. Chaymi achka runakunaqa manam munankuchu kayta. Achka chakra ruraqkunaqa mask'anku allin kawsayta, maynin tukuyta hap'iq kawsayta. Maynin allin kawsayqa manam achkata k'iripuchu, allinta hap'iq kawsayta, chakra llamk'ayta ima.

Chayqa imaynatam kawsayman tukuchkan

Allin kawsaypa t'ikachiy (emisiones) maynin llamk'ay wasikunapiwan

Unit: %
Llamk'ay wasikunapi65
Allin kawsay chakra ruraqpa10

T'ikachiy (emisiones)qa tantiskanku, CO2e, chaymanta kaykunaqa allin kawsaypa, llamk'ay wasikunapa. Fuente: Our World in Data, 2022.

Chay 200,000,000 hatun llamk'aykunaqa achka kawsayta hap'iq kachkan. Chay kawsaykunaqa manam allinchu tukuy kawsaypaq. Achka chakra ruraqkunaqa mask'anku allin kawsayta, maynin tukuyta hap'iq kawsayta. Kay allin kawsayqa manam achkata k'iripuchu, allinta hap'iq kawsayta, chakra llamk'ayta ima. Chaymi achka runakunaqa rimanku chay llamk'ay wasikunata hark'anapaq, allin kawsayta mask'anapaq.

Chayqa imaynam kawsayman tukuchkan

“Kay llamk'ay wasikunapi llamk'ayqa manam allinchu kawsaypaq, chakra llamk'aypaqpas.”

— Chakra ruraq, Puno

Chaymi achka runakunaqa rimanku chay llamk'ay wasikunata hark'anapaq, allin kawsayta mask'anapaq. Chay kawsayqa manam tukuyta hap'iq kawsaychu. Achka chakra ruraqkunaqa mask'anku allin kawsayta, maynin tukuyta hap'iq kawsayta. Kay allin kawsayqa manam achkata k'iripuchu, allinta hap'iq kawsayta, chakra llamk'ayta ima. Chaymi achka runakunaqa rimanku chay llamk'ay wasikunata hark'anapaq, allin kawsayta mask'anapaq.

Imaynataqllamk'aykunaqa allinta hap'iq kawsayta hap'iq

  • Allin kawsaypa ruraqkunaqa manam achkata k'iripuchu.
  • Chakra llamk'ayqa allin kawsayta hap'iq.
  • Kawsayqa allinta hap'iq kawsayta mask'an.
  • Kaytaqa kamachikunapaqmi.

Mayninqa manam allinchu kay

Chaymi achka runakunaqa rimanku chay llamk'ay wasikunata hark'anapaq, allin kawsayta mask'anapaq. Chay kawsayqa manam tukuyta hap'iq kawsaychu. Achka chakra ruraqkunaqa mask'anku allin kawsayta, maynin tukuyta hap'iq kawsayta. Kay allin kawsayqa manam achkata k'iripuchu, allinta hap'iq kawsayta, chakra llamk'ayta ima. Chaymi achka runakunaqa rimanku chay llamk'ay wasikunata hark'anapaq, allin kawsayta mask'anapaq.

Imaynataq llamk'aykunaqa allinta hap'iq kawsayta hap'iq

  • Allin kawsaypa ruraqkunaqa manam achkata k'iripuchu.
  • Chakra llamk'ayqa allin kawsayta hap'iq.
  • Kawsayqa allinta hap'iq kawsayta mask'an.
  • Kaytaqa kamachikunapaqmi.

Imaynataqllamk'aykunaqa allinta hap'iq kawsayta hap'iq

  • Allin kawsaypa ruraqkunaqa manam achkata k'iripuchu.
  • Chakra llamk'ayqa allin kawsayta hap'iq.
  • Kawsayqa allinta hap'iq kawsayta mask'an.
  • Kaytaqa kamachikunapaqmi.

Allin kawsaypaq llamk'ayta mask'aspa

Frequently asked questions

Imataqmi llamk'ay wasikuna?
Llamk'ay wasikunaqa achka kawsaykunata hap'iq wasikunapi, allinta hap'iq kawsayta, chakra llamk'ayta ima hap'iq kawsayqa.
Imataqmi allin kawsay?
Allin kawsayqa manam achkata k'iripuchu, allinta hap'iq kawsayta, chakra llamk'ayta ima. Chaymi achka runakunaqa mask'anku allin kawsayta.
Imaynatam llamk'ay wasikuna kawsayta hap'iq?
Llamk'ay wasikunapi llamk'ayqa achka yakuwan, achka tierrawan ima, k'iripuchkan. Chaymantapas achka t'ikachiyta (emisiones) ima, tukuchkan.
Imaynataqmi allin kawsay chakra llamk'ayta hap'iq?
Allin kawsayqa manam achkata k'iripuchu, allinta hap'iq kawsayta, chakra llamk'ayta ima.
Maynin allin kawsayqa imaynatam tukuchkan?
Allin kawsayqa allinta hap'iq kawsayta, chakra llamk'ayta ima, tukuchkan. Chaymi achka runakunaqa mask'anku allin kawsayta.

Sources & further reading

  1. FAO — fao.org
  2. Our World in Data — ourworldindata.org
  3. Nature Food — nature.com/natfood/
  4. IPCC — ipcc.ch