Yura mikhuy kawsay ·

Chikchipaq mikhuykuna: Mana qaspichu

Andespa mikhuykunawan kusikuy, qaspita mana maskaspa. Runa Simi simikunawan yachay.

272 simi · Veg.ac sapa p’unchaw qillqa
Andes suyumanta suk suk mikhuykuna, quinoa, fruit, tarpuy tarpuykuna
Veg.ac · AI-generated illustration

Mayqan runasimipi rimakuykunapi, kunan pachapi, tukuy imaymana mikhuykuna kan. Chaymanta, imaynatam allinta mikhuyta atikun, mana qaspita maskaspa, Andespa mikhuykunawan? Kay yachaqayqa willasuykimanta, imaynataq allinta mikhuyta atikun, imaynataq pacha allinpaq kachkan.

Imata yachachkan yachaqaykuna

30%
Tarpuy tarpuykuna (Tantay)
FAO, 2023
45%
Papa (Tantay)
CIP, 2022
1.5 kg
Kawsaypa allin kaynin (CO2e / kg)
Our World in Data, 2024

Mikhuykunapa pachanpa impacton

Unit: %
Karu mikhuykuna60
Llaqta mikhuykuna25
Mikhuykuna mana allin15

Allin kawsaypa impacton yachay. Pukyun: EAT-Lancet Commission, 2023.

Yachaqaykunaqa rikuchkan, imaynataq mikhuykuna pachanpa impacton kan. Karu llaqtakunamanta mikhuykunaqa achka CO2 emitenta, achka yakuwan rurakusqan. Chayraykum, ñuqanchiqpa llaqtanchiqmanta mikhuykunaqa allin, pacha allinpaq.

Imaynataq llamk'an

Andespa mikhuykunaqa achka allin kaqkunata qowasqan. Papaqa achka vitaminas, mineralesta qowasqan, chaymi allin kawsaypaq. Quinoaqa protaynita achka qowasqan, chaymi allin kawsaypaq.

  • Papa: Achka imaymana papakuna kan, chaykunawan tukuy imata rurakuyta atikun.
  • Quinoa: Kayqa allin protayninta qowasqan, achka imaymana mikhuykunata rurayta atikun.
  • Kañiwa: Kayqa allin mineralesta, vitaminesta qowasqan.
  • Tarpuy tarpuykuna: Chaykunaqa achka imaymana mikhuykuna, allin kawsaypaq.

Ñuqanchiqpa kawsayninqa pacha waqaychaywan, allin mikhuykunawan, achka allin kaqta qowasqan. Chayraykum, imaynataq allinta mikhuyta atikun, mana qaspita maskaspa, tukuy imaymana mikhuykuna kan.

Mikhuykuna imaynata mikhuyta atikun

  1. Papa mikhuy: Achka imaymana papakuna, chaykunawan tukuy imata rurakuyta atikun.
  2. Quinoa mikhuy: Kayqa allin protayninta qowasqan, achka imaymana mikhuykunata rurayta atikun.
  3. Kañiwa mikhuy: Kayqa allin mineralesta, vitaminesta qowasqan.
  4. Tarpuy tarpuykuna mikhuy: Chaykunaqa achka imaymana mikhuykuna, allin kawsaypaq.
Andespa mikhuykuna, achka allin kaqta qowasqan.
Andespa mikhuykuna, achka allin kaqta qowasqan.Veg.ac · AI-generated illustration

Imataq mana yachakusqanchu

Aswan yachaqaykunaqa kan, imaynataq mikhuykuna pachanpa impacton. Astawan yachayta atikun, imaynataq kawsaypa allin kaynin, runakuna imaynata mikhuyta atikun, achka allin kaqkunata qowasqan. Chaymanta, imaynataq achka llamk'aykuna kan, imaynataq allinta mikhuyta atikun.

Imataq niqki qamtaqa

“Ñuqanchiqpa kawsayninqa pacha waqaychaywan, allin mikhuykuna wan, achka allin kaqta qowasqan.”

— Runasimipi yachaqay

Mikhuykuna imaynata allin kawsaypaq

Unit: %
Papa85
Quinoa90
Kañiwa88
Tarpuy tarpuykuna80

Allin kawsaypa impacton yachay. Pukyun: FAO, 2023.

Imataq yachayta atikun

Quinoa tarpuyqa allin, achka allin kaqta qowasqan.
Quinoa tarpuyqa allin, achka allin kaqta qowasqan.Veg.ac · AI-generated illustration

Yachaqaykuna imaynata llamk'an

0.5 kg
Allin kawsaypa impacton (CO2e / kg)
Our World in Data, 2024
14.1 g
Proteína (Quinoa / 100g)
USDA FoodData Central

Frequently asked questions

Imataq allin mikhuykuna Andespi?
Andespi allin mikhuykunaqa papakuna, quinoa, kañiwa, tarpuy tarpuykuna. Chaykunaqa achka allin kaqta qowasqan, mana qaspita maskaspa.
Imaynataq allinta mikhuyta atikun, mana qaspita maskaspa?
Mana qaspita maskaspa, allinta mikhuyta atikun Andespa mikhuykunawan. Papa, quinoa, kañiwa, tarpuy tarpuykunaqa allin mikhuykuna.
Imataq pachanpa impacton, Andespa mikhuykuna?
Andespa mikhuykunaqa achka allin kaqta qowasqan pachanpaq. Karu llaqtakunamanta mikhuykunaqa achka CO2 emitenta, achka yakuwan rurakusqan.
Imataq quinoa allin kaynin?
Quinoaqa achka protayninta qowasqan, achka imaymana mikhuykunata rurayta atikun. Chaymi allin kawsaypaq.
Imaynataq papakuna allin kawsaypaq?
Papakunaqa achka vitaminas, mineralesta qowasqan, chaymi allin kawsaypaq. Achka imaymana papakuna kan, achka imaymana mikhuykunata rurakuyta atikun.

Sources & further reading

  1. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) — fao.org
  2. International Potato Center (CIP) — cipotato.org
  3. Our World in Data — ourworldindata.org
  4. EAT-Lancet Commission — eatforum.org
  5. USDA FoodData Central — fdc.nal.usda.gov