Chikchipaq mikhuykuna: Mana qaspichu

Mayqan runasimipi rimakuykunapi, kunan pachapi, tukuy imaymana mikhuykuna kan. Chaymanta, imaynatam allinta mikhuyta atikun, mana qaspita maskaspa, Andespa mikhuykunawan? Kay yachaqayqa willasuykimanta, imaynataq allinta mikhuyta atikun, imaynataq pacha allinpaq kachkan.

Imata yachachkan yachaqaykuna

Yachaqaykunaqa rikuchkan, imaynataq mikhuykuna pachanpa impacton kan. Karu llaqtakunamanta mikhuykunaqa achka CO2 emitenta, achka yakuwan rurakusqan. Chayraykum, ñuqanchiqpa llaqtanchiqmanta mikhuykunaqa allin, pacha allinpaq.

Imaynataq llamk'an

Andespa mikhuykunaqa achka allin kaqkunata qowasqan. Papaqa achka vitaminas, mineralesta qowasqan, chaymi allin kawsaypaq. Quinoaqa protaynita achka qowasqan, chaymi allin kawsaypaq.

• Papa: Achka imaymana papakuna kan, chaykunawan tukuy imata rurakuyta atikun.
• Quinoa: Kayqa allin protayninta qowasqan, achka imaymana mikhuykunata rurayta atikun.
• Kañiwa: Kayqa allin mineralesta, vitaminesta qowasqan.
• Tarpuy tarpuykuna: Chaykunaqa achka imaymana mikhuykuna, allin kawsaypaq.

Ñuqanchiqpa kawsayninqa pacha waqaychaywan, allin mikhuykunawan, achka allin kaqta qowasqan. Chayraykum, imaynataq allinta mikhuyta atikun, mana qaspita maskaspa, tukuy imaymana mikhuykuna kan.

Mikhuykuna imaynata mikhuyta atikun

1. Papa mikhuy: Achka imaymana papakuna, chaykunawan tukuy imata rurakuyta atikun.
2. Quinoa mikhuy: Kayqa allin protayninta qowasqan, achka imaymana mikhuykunata rurayta atikun.
3. Kañiwa mikhuy: Kayqa allin mineralesta, vitaminesta qowasqan.
4. Tarpuy tarpuykuna mikhuy: Chaykunaqa achka imaymana mikhuykuna, allin kawsaypaq.

Imataq mana yachakusqanchu

Aswan yachaqaykunaqa kan, imaynataq mikhuykuna pachanpa impacton. Astawan yachayta atikun, imaynataq kawsaypa allin kaynin, runakuna imaynata mikhuyta atikun, achka allin kaqkunata qowasqan. Chaymanta, imaynataq achka llamk'aykuna kan, imaynataq allinta mikhuyta atikun.

Imataq niqki qamtaqa

“Ñuqanchiqpa kawsayninqa pacha waqaychaywan, allin mikhuykuna wan, achka allin kaqta qowasqan.”

Imataq yachayta atikun

Yachaqaykuna imaynata llamk'an

Andespa mikhuykunapi kawsay kallpachaqkuna

Musuq yachaykuna rikuchin, Andespi kawsayqa manam mikhuyllachu, aswanpas kawsay pachawan tinkuy. Kunan pacha, aswan achka runakunam maskachkanku imaynata kawsayninkuta allinchayta, mana k'ullu mikhuykunata mikhuspa. Kayqa manam qaspichu, aswanpas allin kawsay maskaymi.

Achka yachaykuna rikuchin, 2025 watapi, Andespi kawsaykunaqa aswan allinmi kachkan kawsay pachapaq. Kaypi wakin rikuykuna:

• Kañiwa (Chenopodium pallidicaule) qispi kawsayta yanapan.
• Tarwi (Lupinus mutabilis) runapa kawsayninta kallpachan.
• Maka (Lepidium meyenii) yuyayta allinchayta atin.

Musuq mikhuykuna kawsay pachapaq

Andespa mikhuykunaqa manam ñawpaqllachu, kunanpas allinmi. Kunanqa, achka mikhuykuna kachkan, chaykunata mikhuspaqa kawsay pachanchikta yanapachkanchik.

“Andespa mikhuykunaqa kawsayniyku, kawsay pachayku, chayraykum allinta mikhunchik.”