Sumaq Kawsay: Qullqiykuwan Apuykuy
Pachamamata hap'iq qullqiykuwan imaynatachus yanapakuyta atikunman, Astillas llaqtamanta yachaspa.

Astillas llaqtapi, urqukunapi tiyaqkunaqa, pachamamata hap'iqta hap'iqta munanku. Chayrayku, paykunaqa qullqiykuwan imaynatachus yanapakuyta atikunman, urqumanta urquman rikuywan. Kunanqa, Astillas llaqtapi familiakunaqa qullqiykuta mana allin llamk'aykunamanta horqonku, chaynapi pachamamata hap'iqta yanapakuspanku. Kayqa mana ñawpaqpi kaqchu, Astillas llaqtapi sumaq kawsayta mask'anapaq allin ñan.
Pachakutiykuna Astillas Llaqtapi
Astillasqa kashan Andes urqukunapi, maypi tarpuyqa kawsaypa yuyaynin kachkan. Chay llaqtapiqa, runakunaqa papa, quinoa, kaniwa, tarpuykuna, uywakunawan kawsanku. Pachakutiyqa, achkha watañam chaypi kachkan, urqukuna, yakukuna, intiwan kawsayta yachachispa. Kunanqa, achkha familiakunaqa allinta yuyaykunku qullqiykuwan imaynataq pachamamata hap'iqta yanapakunankuchus. Kayqa, tukuy pachamamata hap'iqta hap'iqta munakusqankumanta hamun.

Imataq Tukuyta Qallariq?
Astillas llaqtapi, achkha familiakunaqa qullqiykutaqa bankokunapi churanku. Chay bankokunaqa, imaynatachus, mana allin llamk'aykunapi qullqita churanku, imaynatachus k'aspikuna, k'illikuna, uywakunapipas achkha kaqta. Kayqa pachamamataqa anchata hap'in. Astillas llaqtapi runakunaqa, kayta yachaspa, imaynataq qullqiykuta yanapakuyta atikunman, pachamamata hap'iqta hap'iqta munakuspa. Chayrayku, paykunaqa allinta yuyaykuspa, mana allin llamk'aykunamanta qullqiykuta horqoyta qallariq. Kayqa, Astillas llaqtapi 'Qullqi Horqoy' nisqan kachkan.
Imaynatam Kayta Ruwankuchu?
Imaynataq Kayqa Yanapakun?
Astillas Llaqtapi Qullqi Churanakuykuna: Mana Allin vs. Allin
Astillas Llaqtapi qullqi churanakuykuna, 2023. Fuente: Llaqtapi Qullqi Tiyaykuq.
Astillas llaqtapi kay allin yuyayqa, pachamamata hap'iqta hap'iqta yanapakun. Mana allin llamk'aykunamanta qullqiyku horqoyqa, chay llamk'aykunaqa pisiyachin. Chay qullqiykuqa, allin llamk'aykunapi churanakusqan, Astillas llaqtapi kawsayta allinyachin. Chayrayku, familiakunaqa allinta kawsanku, imaynatachus papa, quinoa, kaniwa tarpuykunaqa allinta wiñanku. Astillas llaqtapiqa, kawsayqa pachamamawan hap'iq kachkan.
“Qullqiykuwan pachamamata hap'iqta hap'iqta munakuyqa, Astillas llaqtapi kawsayta allinyachin.”
Imatataq Kunanqa Yachasunchik?
Astillas llaqtapi kay yachanaqa, tukuykunapaq allin. Kunanqa, imaynataq qullqiykuwan pachamamata hap'iqta yanapakuyta atikunchik, urqumanta urquman rikuywan. Chayrayku, Astillas llaqtapi runakunaqa allinta yuyaykunku, imaynataq qullqiykuta yanapakunankuchus, pachamamata hap'iqta hap'iqta munakuspa. Kayqa, tukuy pachamamata hap'iqta hap'iqta munakusqankumanta hamun.
Chakra llamk'aypi Allin Yuyaykuna
Astillas llaqtapi chakra llamk'ayqa, pachamamawan hap'iq kachkan. Paykunaqa, mana k'illikunata, mana k'aspikunata hap'inqachu. Chaytaqa, chakra llamk'ayta allinyachin, imaynatachus papa, quinoa, kaniwa tarpuykunaqa allinta wiñanku. Chayrayku, Astillas llaqtapi runakunaqa allinta kawsanku, imaynatachus kawsayqa pachamamawan hap'iq kachkan.
Uywakunapipas Allin Yuyaykuna
Astillas llaqtapiqa, uywakunaqa allinta hap'inqanku. Paykunaqa, mana achkha kaqta hap'inqachu. Chaytaqa, uywakunata allinta hap'in, imaynatachus llama, alpaca, uywakunaqa allinta kawsanku. Chayrayku, Astillas llaqtapi runakunaqa allinta kawsanku, imaynatachus kawsayqa pachamamawan hap'iq kachkan.
Astillas Llaqtapi Uywakuna Hap'iqnin
Uywakuna hap'iqnin Astillas Llaqtapi. Fuente: Llaqtapi Uywa Tiyaykuq.
Pakarimpuqpaq Allin Kawsay
Astillas llaqtapi kay allin yuyayqa, paqarimpuqpaqpas allin. Qullqiykuwan pachamamata hap'iqta hap'iqta yanapakuyqa,Astillas llaqtapi kawsayta allinyachin. Chayrayku, Astillas llaqtapi runakunaqa allinta yuyaykunku, imaynataq qullqiykuta yanapakunankuchus, pachamamata hap'iqta hap'iqta munakuspa. Kayqa, tukuy pachamamata hap'iqta hap'iqta munakusqankumanta hamun. Pachamamata hap'iqta hap'iqta munakuyqa, Astillas llaqtapi kawsayta allinyachin.
Frequently asked questions
Astillas llaqtapi qullqiykuwan pachamamata imaynataq hap'iqta yanapakuyta atikun?
Imataq 'Qullqi Horqoy' Astillas Llaqtapi?
Imaynataq Astillas Llaqtapi chakra llamk'ay pachamamata hap'in?
Astillas Llaqtapi uywakuna imaynataq pachamamata hap'in?
Allin qullqi churanakuykuna Astillas Llaqtapi imakunam?
Imaynataq Astillas Llaqtapi runakuna qullqiykuta allinta churanku?
Sources & further reading
- Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) — fao.org
- Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) — ipcc.ch
- Our World in Data — ourworldindata.org
- Nature Food — nature.com/natfood/