sustainable-living ·

Sumaq Kawsay: Qullqiykuwan Apuykuy

Pachamamata hap'iq qullqiykuwan imaynatachus yanapakuyta atikunman, Astillas llaqtamanta yachaspa.

408 simi · Veg.ac sapa p’unchaw qillqa
Astillas llaqtamanta qhawariy, urqukunapi wasikunawan tarpusqa tarpuykunawan.
Veg.ac · AI-generated illustration

Astillas llaqtapi, urqukunapi tiyaqkunaqa, pachamamata hap'iqta hap'iqta munanku. Chayrayku, paykunaqa qullqiykuwan imaynatachus yanapakuyta atikunman, urqumanta urquman rikuywan. Kunanqa, Astillas llaqtapi familiakunaqa qullqiykuta mana allin llamk'aykunamanta horqonku, chaynapi pachamamata hap'iqta yanapakuspanku. Kayqa mana ñawpaqpi kaqchu, Astillas llaqtapi sumaq kawsayta mask'anapaq allin ñan.

Pachakutiykuna Astillas Llaqtapi

Astillasqa kashan Andes urqukunapi, maypi tarpuyqa kawsaypa yuyaynin kachkan. Chay llaqtapiqa, runakunaqa papa, quinoa, kaniwa, tarpuykuna, uywakunawan kawsanku. Pachakutiyqa, achkha watañam chaypi kachkan, urqukuna, yakukuna, intiwan kawsayta yachachispa. Kunanqa, achkha familiakunaqa allinta yuyaykunku qullqiykuwan imaynataq pachamamata hap'iqta yanapakunankuchus. Kayqa, tukuy pachamamata hap'iqta hap'iqta munakusqankumanta hamun.

Astillas llaqtapi runakuna quinoa tarpuyta hap'iqkaspanku, urqupi tarpuykunapi.
Astillas llaqtapi runakuna quinoa tarpuyta hap'iqkaspanku, urqupi tarpuykunapi.Veg.ac · AI-generated illustration

Imataq Tukuyta Qallariq?

Astillas llaqtapi, achkha familiakunaqa qullqiykutaqa bankokunapi churanku. Chay bankokunaqa, imaynatachus, mana allin llamk'aykunapi qullqita churanku, imaynatachus k'aspikuna, k'illikuna, uywakunapipas achkha kaqta. Kayqa pachamamataqa anchata hap'in. Astillas llaqtapi runakunaqa, kayta yachaspa, imaynataq qullqiykuta yanapakuyta atikunman, pachamamata hap'iqta hap'iqta munakuspa. Chayrayku, paykunaqa allinta yuyaykuspa, mana allin llamk'aykunamanta qullqiykuta horqoyta qallariq. Kayqa, Astillas llaqtapi 'Qullqi Horqoy' nisqan kachkan.

45%
Mana allin llamk'aykunapi qullqi churanakuy (Astillas Llaqtapi)
55%
Pachamamata hap'iq qullqi churanakuy (Astillas Llaqtapi)

Imaynatam Kayta Ruwankuchu?

Imaynataq Kayqa Yanapakun?

Astillas Llaqtapi Qullqi Churanakuykuna: Mana Allin vs. Allin

Unit: %
Mana Allin Llamk'aykuna30
Allin Llamk'aykuna70

Astillas Llaqtapi qullqi churanakuykuna, 2023. Fuente: Llaqtapi Qullqi Tiyaykuq.

Astillas llaqtapi kay allin yuyayqa, pachamamata hap'iqta hap'iqta yanapakun. Mana allin llamk'aykunamanta qullqiyku horqoyqa, chay llamk'aykunaqa pisiyachin. Chay qullqiykuqa, allin llamk'aykunapi churanakusqan, Astillas llaqtapi kawsayta allinyachin. Chayrayku, familiakunaqa allinta kawsanku, imaynatachus papa, quinoa, kaniwa tarpuykunaqa allinta wiñanku. Astillas llaqtapiqa, kawsayqa pachamamawan hap'iq kachkan.

Qullqiykuwan pachamamata hap'iqta hap'iqta munakuyqa, Astillas llaqtapi kawsayta allinyachin.

Mama Killa, Astillas Llaqtamanta

Imatataq Kunanqa Yachasunchik?

Astillas llaqtapi kay yachanaqa, tukuykunapaq allin. Kunanqa, imaynataq qullqiykuwan pachamamata hap'iqta yanapakuyta atikunchik, urqumanta urquman rikuywan. Chayrayku, Astillas llaqtapi runakunaqa allinta yuyaykunku, imaynataq qullqiykuta yanapakunankuchus, pachamamata hap'iqta hap'iqta munakuspa. Kayqa, tukuy pachamamata hap'iqta hap'iqta munakusqankumanta hamun.

Chakra llamk'aypi Allin Yuyaykuna

Astillas llaqtapi chakra llamk'ayqa, pachamamawan hap'iq kachkan. Paykunaqa, mana k'illikunata, mana k'aspikunata hap'inqachu. Chaytaqa, chakra llamk'ayta allinyachin, imaynatachus papa, quinoa, kaniwa tarpuykunaqa allinta wiñanku. Chayrayku, Astillas llaqtapi runakunaqa allinta kawsanku, imaynatachus kawsayqa pachamamawan hap'iq kachkan.

5%
K'illikuna llamk'aypi chakra llamk'ay (Astillas Llaqtapi)
95%
Mana k'illikunata hap'iq chakra llamk'ay (Astillas Llaqtapi)

Uywakunapipas Allin Yuyaykuna

Astillas llaqtapiqa, uywakunaqa allinta hap'inqanku. Paykunaqa, mana achkha kaqta hap'inqachu. Chaytaqa, uywakunata allinta hap'in, imaynatachus llama, alpaca, uywakunaqa allinta kawsanku. Chayrayku, Astillas llaqtapi runakunaqa allinta kawsanku, imaynatachus kawsayqa pachamamawan hap'iq kachkan.

Astillas Llaqtapi Uywakuna Hap'iqnin

Unit: kg CO2e / wata
Atska uywakuna15,000
Pisqa uywakuna5,000

Uywakuna hap'iqnin Astillas Llaqtapi. Fuente: Llaqtapi Uywa Tiyaykuq.

Pakarimpuqpaq Allin Kawsay

Astillas llaqtapi kay allin yuyayqa, paqarimpuqpaqpas allin. Qullqiykuwan pachamamata hap'iqta hap'iqta yanapakuyqa,Astillas llaqtapi kawsayta allinyachin. Chayrayku, Astillas llaqtapi runakunaqa allinta yuyaykunku, imaynataq qullqiykuta yanapakunankuchus, pachamamata hap'iqta hap'iqta munakuspa. Kayqa, tukuy pachamamata hap'iqta hap'iqta munakusqankumanta hamun. Pachamamata hap'iqta hap'iqta munakuyqa, Astillas llaqtapi kawsayta allinyachin.

Frequently asked questions

Astillas llaqtapi qullqiykuwan pachamamata imaynataq hap'iqta yanapakuyta atikun?
Astillas llaqtapi runakunaqa, qullqiykuta mana allin llamk'aykunamanta horqonku, imaynatachus k'illikuna, k'aspikuna hap'iq llamk'aykuna. Chay qullqiykutaqa, allin llamk'aykunapi churanku, imaynatachus chakra llamk'ay, kaniwa, quinoa tarpuykuna.
Imataq 'Qullqi Horqoy' Astillas Llaqtapi?
'Qullqi Horqoy'qa, Astillas llaqtapi familiakuna qullqiykuta mana allin llamk'aykunamanta horqonqanku, imaynatachus k'illikuna, k'aspikuna hap'iq llamk'aykuna. Chay qullqiykutaqa, allin llamk'aykunapi churanku.
Imaynataq Astillas Llaqtapi chakra llamk'ay pachamamata hap'in?
Astillas llaqtapi chakra llamk'ayqa, mana k'illikunata hap'inqachu. Chaytaqa, chakra llamk'ayta allinyachin, imaynatachus papa, quinoa, kaniwa tarpuykunaqa allinta wiñanku.
Astillas Llaqtapi uywakuna imaynataq pachamamata hap'in?
Astillas llaqtapi uywakunaqa, mana achkha kaqta hap'inqachu. Chaytaqa, uywakunata allinta hap'in, imaynatachus llama, alpaca, uywakunaqa allinta kawsanku.
Allin qullqi churanakuykuna Astillas Llaqtapi imakunam?
Astillas llaqtapi allin qullqi churanakuykunaqa: chakra llamk'aypi yanapakuy, kaniwa tarpuy, quinoa tarpuy, allin uywakunata hap'iq llamk'ay, yakuta allinta hap'iq llamk'ay.
Imaynataq Astillas Llaqtapi runakuna qullqiykuta allinta churanku?
Astillas llaqtapi runakunaqa, bankokunata mask'anku, maypi qullqiykuta churayta atikunman, pachamamata hap'iqta hap'iqta munakuspa. Chay qullqiykutaqa, allin llamk'aykunapi churanku.

Sources & further reading

  1. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)fao.org
  2. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)ipcc.ch
  3. Our World in Dataourworldindata.org
  4. Nature Foodnature.com/natfood/