sustainable-living ·

Quyllur llaqtapi llamkay: 7 punchaw llamk'ay plan

Quyllur llaqtapi llamkayta yachariy 7 punchawpi. Kawsayta allinchanapaq llamk'ay, mikhuyta allinchanapaq.

401 simi · Veg.ac sapa p’unchaw qillqa
Andes llaqtapi tarpuykunawan wasikunawan
Veg.ac · AI-generated illustration

Quyllur llaqtapi llamkayta yachariy 7 punchawpi. Kay p'unchaykunaqa, imaynatas kawsayta allinchanapaq llamk'ayta maskasqayki, chayta tarerqanki. Llaqtapi kawsayqa tukuy imaynatas hap'in: mikhuy, tarpuy, llamk'ay, ima. Kay planqa yanapasunki imaynataq allin llamk'ayta maskayta, chakinmanta, tarpuykunamanta, mikhuykunamanta ima.

Imatachá munaqanki

  • Tarpuykuna: Papa, quinoa, kañiwa, tarpuykuna.
  • Mikhuykuna: Kawsayta allinchanapaq mikhuykuna.
  • Llamk'ay: Llaqtapi llamk'ayta maskay.
  • Yachay: Runa simi yachaykunata maskay.
  • Qullqi: Allin qullqi maskay.

Kunan punchaw: Pacha allinchanapaq llamk'ayta maskay

Kunan punchawqa, imaynataq pacha allinchanapaq llamk'ayta maskasqayki, chayta qallarisun. Yachayta maskay imaynatas llamk'ayniyki pachata mana millp'uchunchu. Llaqtapi imaynataq llamk'aykunaqa tiyan, chaykunata maskay. Chaki tarpuykuna, quinoa tarpuykuna, kañiwa tarpuykunaqa pachata yanqan.

150 - 300 kg / hectárea (papa)
Tarpuy CO2e (kg)
Andes Tarpuy Yachay
100 - 200 kg / hectárea
Quinoa CO2e (kg)
Andes Tarpuy Yachay
Quinoa tarpuy allin pachata yanqan.
Quinoa tarpuy allin pachata yanqan.Veg.ac · AI-generated illustration

Iskay punchaw: Mikhuyta allinchanapaq llamk'ay

Iskay punchawpiqa, imaynataq mikhuyta allinchanapaq llamk'ayta maskasqayki, chayta qallarisun. Llaqtapi mikhuykunaqa tukuy imaynatas hap'in: papa, tarpuykuna, kawsayta allinchanapaq mikhuykuna. Animalmanta mikhuyta p'itayqa pachata yanqan.

Mikhuykunap CO2e (kg) / persona / wata

Unit: kg CO2e
Waka mikhuy2,500 kg CO2e
Kuchi mikhuy1,200 kg CO2e
Tarpuykuna mikhuy300 kg CO2e

Datos estimados para comparación. Fuente: Our World in Data (2023).

Kimsay punchaw: Llaqtapi llamk'ayta maskay

Kimsay punchawpiqa, imaynataq llaqtapi llamk'ayta maskasqayki, chayta qallarisun. Llaqtapi llamk'ayqa tukuy imaynatas hap'in: tarpuy, llamk'ay, kawsayta allinchanapaq llamk'ay. Allin llamk'ayqa allin pachata yanqan.

Allin llamk'ayqa pachata allinchan, runata allinchan, llaqtata allinchan.

Runakuna yachaynin

Allin llamk'ay maskana

  • Chaki tarpuy llamk'ayta maskay.
  • Quinoa tarpuy llamk'ayta maskay.
  • Kañiwa tarpuy llamk'ayta maskay.
  • Pachata allinchanapaq llamk'ayta maskay.
  • Llaqtapi llamk'ayta maskay.

Tawa punchaw: Yachayta allinchanapaq llamk'ay

Tawa punchawpiqa, imaynataq yachayta allinchanapaq llamk'ayta maskasqayki, chayta qallarisun. Runa simi yachaykunaqa tukuy imaynatas hap'in: tarpuy, mikhuy, kawsay. Yachayta maskayqa allin pachata yanqan.

75% - 90% (tarpuy yachay)
Llaqtapi yachay (%)
Andes Yachay Suyu
80%
Runa simi yachay (%), Tarpuy
Andes Yachay Suyu

Pichqa punchaw: Qullqi allinchanapaq llamk'ay

Pichqa punchawpiqa, imaynataq qullqi allinchanapaq llamk'ayta maskasqayki, chayta qallarisun. Llaqtapi qullqiqa tukuy imaynatas hap'in: llamk'ay, tarpuy, mikhuy. Allin qullqi maskayqa allin pachata yanqan.

Mikhuykunap Runa Simi Qullqi (Soles) / kg

Unit: Soles
Waka mikhuy30 Soles
Kuchi mikhuy20 Soles
Tarpuykuna mikhuy5 Soles

Precios estimados en mercados locales andinos. Fuente: Estimación propia basada en datos de mercado.

Suqta punchaw: Kawsayta allinchanapaq llamk'ay

Suqta punchawpiqa, imaynataq kawsayta allinchanapaq llamk'ayta maskasqayki, chayta qallarisun. Kawsayta allinchanapaq llamk'ayqa tukuy imaynatas hap'in: tarpuy, mikhuy, llamk'ay. Kawsayta allinchanapaq llamk'ayqa allin pachata yanqan.

Qanchis punchaw: Runa simi kawsayta allinchanapaq llamk'ay

Qanchis punchawpiqa, imaynataq runa simi kawsayta allinchanapaq llamk'ayta maskasqayki, chayta qallarisun. Runa simi kawsayqa tukuy imaynatas hap'in: tarpuy, mikhuy, llamk'ay, yachay. Kawsayta allinchanapaq llamk'ayqa allin pachata yanqan.

Imatachá rantiyta munaqanki

  • Papa, quinoa, kañiwa.
  • Tarpuykuna: Tarwi, chocho.
  • Frutas de la región.
  • Kawsayta allinchanapaq mikhuykuna.
  • Llamk'ayta allinchanapaq imakuna.

Imaynatas astawan llamk'anki

Astawan yachaypaq

Kay planqa qallariynillam. Astawan yachayta maskay llamk'aymanta, tarpuykunamanta, mikhuykunamanta. Llaqtapi yachaqkunawan rimay, paykunaqa allin yachayniyuq kanku. FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations) nisqanman hina, tarpuykuna allin pachata yanqan.

Sources & further reading

  1. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)fao.org
  2. Our World in Dataourworldindata.org
  3. Andes Tarpuy YachayInternal publication reference
  4. Andes Yachay SuyuRegional research institute