7 P'unchaw Queso Vegano Peru: Mikhuy Ñan

Queso vegano peru ruwayta mask'achkanki chayqa, allin ch'uya mikhuy ñanpim kachkanki: tarwita, kinuwata, papata hap'ispaqa waka lichita mana munaspallam llamp'u, misk'i quesota wasikipi rurawaq. Manam waka uñakunata mamanmanta t'aqanachu nitaq uywakunata ñak'arichinachu misk'i mikhunata wayk'ukunapaq. Antikunapiqa unaymantapacham sallqa hallp'api tarpuyninchikkuna kan; chaykunawanmi lliw runa kurkunta kallpachanman, qhali kayta tarinman, Pachamamatapas sumaqta k'ancharichinman. Kay qanchis p'unchaw yachaywanmi sapa p'unchaw huk musuq mikhuyta ruranki, qallariyninmanta pacha tukukuyninkama.

Waka uywayqa manam sallqapaqchu allin, astawanqa Antikunapa urqunkunapi. FAO nisqanman jina 2023 watapi llimp'isqa willakuypi, waka lichipaq uywayqa hatun hallp'akunatam ch'usaqyachin, yakutapas sinchitapuni tukupun, chanta wayraman millay samaykunata kachaykun. Tarwita tarpuspañataqmi allpaqa nitrógenowan hunt'apayan, hallp'anchik puqun, manataqmi unquykunata apamunchu. Chayraykum kay yachayqa manam mikhuynillaykichu, aswanqa allpa waqaychay, kawsay k'uskiypi ñawpariymi.

Imakunatam Munanki Kay Qanchis P'unchawpaq

Kay qanchis p'unchawpi llamk'anapaqqa manam sasachu nitaq ancha chaninniyuq qullqichu munan. Qhatukunapim llapa imakunata tarinki, astawanqa kikin llaqtanchikpa puquchisqanta. Ñawpaqtaqa munanmi huk sumaq kutana rumita icha batidorata, llamp'ulla kutanapaq; chaymanta huk ch'uya t'antana lienzata, quesopa yakuyninta ch'illchinapaq; hinallataq p'uyñukunata, q'isana churanakunatapas.

• Iskay kilo tarwi llimp'isqa, ch'illchisqa (alcaloides nisqakuna chinkachisqa).
• Huk kilo yuraq kinuwa, allin mayllasqa misk'i kananpaq.
• Kimsa kilo papa amarilla icha huayro papa, wayk'uspa llamp'uyachinapaq.
• Uchuy purutukuna, hawas k'ata, sara haku ima.
• Levadura nutricional nisqa (chaymi quesopa chiqap q'apayninta qun).
• Kachi, limun yaku, ahus, uchu q'illu, wakatay raphikuna.
• Kutana rumi icha allin kallpayuq licuadora, ch'uya lienzawan kuska.

P'unchaw 1: Tarwimanta Llamp'u Queso Ruway

Qallarinapaqqa tarwimantam huk llamp'u crema quesota rurasun. Tarwiqa Antikunapi hatun kallpasapam, waka lichimanta aswan allin proteïnayuqmi, 100 gramopi 44 gramo kallpata quspa. Chayraykum kay mikhuyqa tutamanta t'antawan k'askanapaq allinpuni. Mana nanayta uywakunaman quspa, qhalilla kayta qallarinapaqmi allin ñan.

1. Iskay tupu ch'illchisqa tarwita licuadoraman churay ahuswan, limun yakuwan, kachiwan kuska.
2. Iskay kuchara levadura nutricional nisqata yapay misk'i q'apayta qunanpaq.
3. Pisi pisillamanta ch'uya yakuta hich'aykuy kutanaykikama, llamp'u mantequilla jina llimp'ikunankama.
4. Huk ch'uya botillaman churaspa chiriyachiy huk ura tupu, t'antawan icha papawan mikhunapaq.

P'unchaw 2: Papamanta T'impuq Q'illu Queso Cheddar Hinallataq

Iskay kaq p'unchawpiqa t'impuq, llikllariq quesotam rurasun papa amarillamanta. Papanchikqa manam mikhuynillanchikchu, aswanqa kawsayninchikpa saphinmi. Papa yanusqata almidón de yucawan chaqruspaqa, nina patapi llipipipispa chullun, imaynam waka queso t'impun chayhinata. Kay mikhuyqa choclopaq, pizzapaq icha pastel de papapaq allinmi kanman.

1. Kimsantin papa amarillata yanuy zanahoria kuskata, q'illu llimp'i kananpaq.
2. Yanusqa papata k'apraspa licuadoraman churay: uchu q'illu hakuwan, kachiwan, asha asetiwan.
3. Iskay kuchara almidón de yuca (icha chuñu haku) yapay, allinta kutaspa.
4. Mankachaman churaspa nina patapi pisi pisillamanta kuyuchiy k'askakunaykikama, q'aspanakama.

P'unchaw 3: Kinuwamanta Qallpa Queso Fermentado Ruway

Kinuwaqa manam lawallapaqchu. Kimsantin p'unchawpiqa kinuwata fermentaspa huk qallpa quesotam rurasun, imaynam queso paria icha queso maduro ninku chayta. Kinuwata ch'uyanchaspa, probióticos nisqakunawan icha rejuvelac yakunwan unanchaspaqa, quesopa kikin q'apaynintam paqarichin, kurkunchikpa wiksantapas allintapuni qhaliyachin.

1. Kinuwata ch'askiyachiy huk tuta yakupi, chaymanta sumaqta mayllay saponina chinkanankama.
2. Kinuwata yanuy pisi yakullapi ch'aki t'impuman tukunankama.
3. Licuadorapi kutay levadurawan, limunwan, kachiwan, huk kuchara chicha de jora yakutapas yapaspa fermentananpaq.
4. Lienzamanta t'antana churanaman mat'iykuspa churay, iskay p'unchaw ch'akichiypi puqunanpaq.

P'unchaw 4: Purutuwan Hawaswan Queso Fresco Ruray

Tawa kaq p'unchawpiqa yurakunamanta queso fresco nisqatam rurasun. Hawaswan yuraq purutuwanqa Antikunapi sapa chakrapi puqun. Kay quesotaqa kuchuspa sarsaman, solterito arequipeño mikhunaman churawaq, mana waka lichipa grasanta munaspa. EAT-Lancet 2019 willakuypi nin: leguminosas nisqakunaqa kurkupa sunquntam amachan, llumpay unquykunamanta karunchawasun.

1. Hawasta purututawan tutantin ch'uyanchaspa sumaqta yanuy llamp'u kanankama.
2. Qarantam llushtinki ch'uya kawsaylla qhepananpaq.
3. Agar-agar nisqa qulla yaku yurawan chaqruspa kutanaman churay, kachiwan uchu q'illuwan kuska.
4. Mankapi huk t'impurichiy, chaymanta molde nisqaman hich'aykuy chiriyakuspa k'atayananpaq.

P'unchaw 5: Choclowan Paltawan Llimp'i Queso Salpicado

Pichqa kaq p'unchawpiqa sara mikhuytam queso cremosoman tukuchisun. Saraqa kawsayninchikpa mamantaqmi. Sarapa lichinwan paltapa llamp'u wiranwan chaqrusqaqa, rikch'akun queso paria llamp'uman. Kay llimp'i quesowanqa lawata, humintata icha choclota k'achachawaq, kikin llaqtapa misk'i wayk'uyninta hatunchaspa.

1. Iskay choclo muruta ch'allpuy, kutaspa lichillanta t'antanawan ch'illchiy.
2. Sara lichita mankapi nina patapi llamp'ullamanta kuyuchiy q'upukunankama.
3. Chayman yapay kuska paltata sumaq k'aprasqata, limun yakuwan, kachiwan, asnaq wakataywan kuska.
4. Allinta mich'uspa chiriyachiy, choclo yanusqawan kuska mikhunapaq.

P'unchaw 6: Kawsaypaq Tawa K'uchu Queso Madurado

Suqta kaq p'unchawpiqa aswan k'ata quesotam rurasun, kuchupanapaq, unay churanapaq jina. Tarwita yucapa almidonninwan hinaspa achiote llimp'iwan kuska wayk'uspaqa, ch'aki queso andinomanmi tukun. Kay quesotaqa semanakunatam waqaychawaq chiripi, sapa p'unchaw astawan misk'illapuni q'aparispa puqusqanrayku.

1. Tarwi kutasqata chaqruy yuca hakupi, asha lino mikuwan kuskachaspa.
2. Achiote yakuta yapay puka-q'illu llimp'ita qunanpaq, hinallataq vinagre de manzana yakuta.
3. Nina patapi mankapi k'askachiy sinchita kuyuchispa, llikllariq bolaman tukunankama.
4. Molde k'aspiman mat'iykuy, hawanman kachita pichaspa iskay p'unchaw ch'akichiy.

P'unchaw 7: Hatun Mikhuna Kuska Huñunakuspa

Qanchis kaq p'unchawman chayaspaqa, llapa rurasqanchik quesokunatam huk hatun mikhunapi huñusunchik. Huk hatun solterito cusqueñotam wayk'usunchik: hawaswan, chocloman, uchuwan, aceitunawan, hinallataq tarwimanta queso frescowan chaqrusqa. Kaypiqa rikunki imaynam kikin Perú suyunchikpa kawsaynillanwan llapa mikhuykunata rurayta atikun, mana huk uywatapas ñak'arichispa, manataq allpata qhillichaspa.

1. Choclota, hawasta, papata t'impuchispa kuchuy uchuy k'uchukunapi.
2. Suqta p'unchawpi rurasqayki queso k'atata kuchuspa chawpiman yapay.
3. Wakatay raphita, limun yakuta, kachita, aceiteta chaqruspa sarsata kuskachay.
4. Aylluwan mikhuykuy, Pachamamaman sullp'aykuspa mana nanachisqa mikhunata riqsichisqaykimanta.

Rantinapaq Raphi: Qhatumanta Mask'anapaq

Kay qanchis p'unchaw ruwayta qallarinapaqqa, kay raphitam qhatuman apawaq. Llaqtaykipa ferianman rispaqa chakra runakunatam kikin makinkumanta rantinki; chaynapim qullqichapas kikin llaqtallanchikpi qhepan, manataq hatun waka granjakunapa makinpichu. Kaypi kachkan tukuy imakuna munasqayki:

• 2 kg tarwi llimp'isqa, ch'illchisqa, misk'iyachisqa.
• 1 kg yuraq kinuwa (Real icha Blanca de Juli).
• 2 kg papa amarilla Tumbay icha papa Huayro.
• 1/2 kg hawas ch'uya yanunapaq, 1/2 kg yuraq purutu.
• 1 frasco levadura nutricional (tiendakunapi icha qhatupi tarina).
• 1/4 kg almidón de yuca icha allin k'ata chuñu haku.
• Limunkuna, ahus, kachi marina, uchu q'illu, wakatay ch'uya.
• Agar-agar yura haku (queso frescopaq k'atachiq).

Imaynatam Ñawpariwaq Sapa P'unchawpi

Queso vegano peru ruwayqa manam mikhuynillatachu tikran, aswanqa runapa yuyaynintam ch'uyanchaspa mast'arin. Antikunapiqa yachanchikmi Pachamamaqa kawsay quq kasqanta; uywakunata sarunchaspaqa kikin kawsayninchiktam waqllichichkanchik. Yura mikhuykunawanqa kurkunchikpas allin kallpasapam purin, manataqmi unquykuna aypanchu. Sapa sacha, sapa saphi, sapa murum quwanchik tukuy munasqanchikta; yachayllatam munan imaynatam mikhunaman t'ikranapaq.

“Manam waka lichitachu munanchik misk'i k'ata quesota mikhunapaq; Antikunapa allpanqa tarwitawan papatam quwanchik, mana ñak'ariyniyuq kawsayta paqarichinapaq.”