family-life ·

Wachuypa Sasa Balansnin

Ayllu ukhupi tarpuykunaq Sasa Balansnin: Runa Simi simikunapi tarpuyninchikpa ancha-ancha valornin.

313 simi · Veg.ac sapa p’unchaw qillqa
Andes urqukunapi tarpuyta qallariq runa
Veg.ac · AI-generated illustration

Ayllu ukhupi tarpuyqa tukuy pachamanta familiakunapa mikhunanta allichan. Chayqa kachkanmi papa, quinoa, kañiwa, tarpuykunata, uywakunata ima. Astawanpas, tarpuypa tukuy imayna kasqantaqa mana tukuy runakuna yachanchu. Chaymi, 'Wachuypa Sasa Balansnin' nisqaqa, tarpuykuna imaynata allinta yanapasqanta, chaynataq imaynata allpata, yakuta, qamuchata ima dañachkan qawachin. Kay qawarinaqa tukuykunapaqmi, imaynatachus allinta mikuyta allichanapaq.

Chawpi Balansnin: Tarpuypa Tukuy Imayna Kasqan

1 kg = S/ 2.50
Papa Rantin
Local Market Price, Cusco
1 kg = S/ 8.00
Quinoa Rantin
Local Market Price, Puno
1 kg = S/ 10.00
Kañiwa Rantin
Local Market Price, Ayacucho
1 kg = S/ 30.00
Suri Rantin (Queso)
Local Market Price, Huancayo

Mana Rikusqa Kostunkuna: Uywakunata Llamkachiq Tarpuy

Uywakunata llamkachiq tarpuyqa qullqi ukhupi mana kaqnin kasqanta qawachin. Kayqa imaynata allpata dañachkan, yakuta mayqanpas pichasqanta, qamuchata ima, chaykunanqa tukuyta allichanapaq ancha sasa. Chaytaqa 'externalities' nisqanku. Chaykunataqa tukuy runakunam paykuchikunanku, imaynataq allinpakusqanchik allpata, yakuta ima.

Uywakunata Llamkachiq Tarpuypa Qamucha Ekwivalente

Unit: kg CO2e / kg produktu
Waka (Queso)60 kg CO2e / kg
Waka (Karnin)36 kg CO2e / kg
Llama (Karnin)15 kg CO2e / kg
Papa0.1 kg CO2e / kg
Quinoa0.3 kg CO2e / kg

Estimado basado en datos de Our World in Data (2020) y estudios locales de impacto ambiental.

Yaku Kuyuchiy

Uywakunata llamkachiq tarpuyqa ancha achkha yakuta kuyuchin. Chayqa allpata llamkachiq tarpuykunamanta aswan atachin. Chaytaqa, imaynataq yakuta kuyuchinchik chaytaqa, tukuy runakunam paykuchikunanku, imaynataq urqukunapi yakuta allinta waqaychanchik chaytaqa.

15,415 Litros
Yaku Kuyuchiy (1 kg Waka Karnin)
Poore & Nemecek, Science (2018)
257 Litros
Yaku Kuyuchiy (1 kg Papa)
Poore & Nemecek, Science (2018)
1,281 Litros
Yaku Kuyuchiy (1 kg Quinoa)
Poore & Nemecek, Science (2018)

Pikunataq Paykuchikun?

  • Tarpuykuna: Allinpakusqanchik allpata, yakuta ima dañachkasqanqa tukuy runakunam paykuchikunanku.
  • Ayllukuna: Mana allinpakusqanchik allpata, yakuta ima dañachkasqanqa, familiakunapa familiakunaqmi paykuchikunanku.
  • Qamuchata llamkachiqkunata hapiqkuna: Chaykunanqa tukuy runakunam, imaynataq qamuchata llamkachiqkunata hapiqkuna, paykuchikunanku.
  • Kawsaykuna: Mana allinta waqaychasqanchik kawsaykuna, chaytaqa tukuy runakunam paykuchikunanku.

Plantamanta Mikuyta Qawarispa

Chaytaqa, plantamanta mikuyqa allinmi. Chayqa mana ancha achkha qamuchata, yakuta ima kuyuchinchu. Astawanpas, chayqa allinta yanapan familiakunapa mikhunanta allichanapaq, imaynataq papa, quinoa, kañiwa, tarpuykunata allinta mikuyta hapinapaq.

Qamucha Ekwivalente: Plantamanta Mikuy vs. Uywakunata Llamkachiq Mikuy

Unit: kg CO2e / 100g protina
Wakakuna (Queso)30 kg CO2e / 100g
Wakakuna (Karnin)18 kg CO2e / 100g
Lentejas0.9 kg CO2e / 100g
Quinoa0.5 kg CO2e / 100g
Papa0.1 kg CO2e / 100g

Basado en datos de Poore & Nemecek, Science (2018) y Our World in Data (2020).

Imataq Wakichikunman Sasa Balansninwan?

Tarpuyqa Mana Tukuy Imata Qawachinchu

“Tarpuypa tukuy imayna kasqantaqa mana tukuy runakuna yachanchu. Chaymi, 'Wachuypa Sasa Balansnin' nisqaqa, tarpuykuna imaynata allinta yanapasqanta, chaynataq imaynata allpata, yakuta, qamuchata ima dañachkan qawachin.”

— Veg.ac

Chaypa Rantimantaqa Imataq Tarparisun?

Chaymi, ayllu ukhupi tarpuyqa tukuy pachamanta familiakunapa mikhunanta allichan. Chayqa kachkanmi papa, quinoa, kañiwa, tarpuykunata, uywakunata ima. Astawanpas, tarpuypa tukuy imayna kasqantaqa mana tukuy runakuna yachanchu. Chaymi, 'Wachuypa Sasa Balansnin' nisqaqa, tarpuykuna imaynata allinta yanapasqanta, chaynataq imaynata allpata, yakuta, qamuchata ima dañachkan qawachin. Kay qawarinaqa tukuykunapaqmi, imaynatachus allinta mikuyta allichanapaq.

Ayllu ukhupi tarpuyqa tukuy pachamanta familiakunapa mikhunanta allichan.
Ayllu ukhupi tarpuyqa tukuy pachamanta familiakunapa mikhunanta allichan.Veg.ac · AI-generated illustration

Frequently asked questions

Imataq "Wachuypa Sasa Balansnin"?
Chayqa tarpuykunapa tukuy imayna kasqanmi, mana tukuy costonta qawachinchu. Chayqa imaynata allpata, yakuta, qamuchata ima dañachkan qawachin.
Imataq uywakunata llamkachiq tarpuypa kostun?
Uywakunata llamkachiq tarpuyqa ancha achkha yakuta kuyuchin, qamuchata mastarin, allpata ima dañan. Chaykunanqa tukuy runakunam paykuchikunanku.
Imataq allinta yanapan tarpuyta allichanapaq?
Plantamanta mikuyqa allinta yanapan. Chayqa mana ancha achkha qamuchata, yakuta ima kuyuchinchu. Astawanpas, chayqa allinta yanapan familiakunapa mikhunanta allichanapaq.
Imaynataq papa, quinoa, kañiwa allinta yanapan?
Papa, quinoa, kañiwaqa allinta yanapan allpata waqaychayta, imaynataq kawsaykuna allinta waqaychasqanchik. Chaykunanqa tukuy runakunam paykuchikunanku.
Imataq "externalities" nisqa?
Chayqa mana tukuy costonta qawachinchu. Imaynataq allpata, yakuta, qamuchata ima dañachkan chaytaqa, tukuy runakunam paykuchikunanku.
Imataq familiakuna imaynata allinta mikuyta allichan?
Familiakunaqa plantamanta mikuyta astawan hapiyta qallariy, imaynataq papa, quinoa, kañiwa mikuyta astawan hapiy. Chayqa allinta yanapan allpata, yakuta, qamuchata ima waqaychayta.

Sources & further reading

  1. Our World in Data — https://ourworldindata.org/
  2. Poore & Nemecek, Science (2018) — Science Journal
  3. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) — https://www.fao.org/