policy-advocacy ·

Kawsayta Waqsachiy: Mana Kawsayniyuq Mikuytañataq

Andes mama llaqtapi tarpuyta, uywachakunata wañuchiyta harkaykuq, kawsayta hap'iqta hap'iykuq kawsayniyuq mikuyta maskaspa.

590 simi · Veg.ac sapa p’unchaw qillqa
Andes mama llaqtapi tarpuykuna, quinoa chakra, urqukunawan.
Veg.ac · AI-generated illustration

Kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyta waqsachiyqa allin llamk'ay Andes mama llaqtapi. Kayta maskaspa, runakuna kawsayta allinchayta atinku, chakra kamachiyta allinchaspa, uywachakunata wañuchiyta harkaykuq, kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq.

Chakra Kamachiyta Allinchay

Chakra kamachiyqa inti raykun, yaku raykun, urqukunapipas kachkan. Kay allin llamk'ayqa kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq. Kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyta maskaspa, runakuna tarpuyta allinchayta atinku, hinallataq uywachakunata wañuchiyta harkaykuq. Chaytaq, papa, quinoa, kañiwa, tarpuy rurukuna allin llamk'ayta hap'iykuq. Kay rurukunaqa kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq, hinallataq yaku, inti, urqukunapipas kachkan. Chaytaq, uywachakunata wañuchiyta harkaykuq, kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq.

Chakra rurukuna tarpuyta allinchaspa, kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq.
Chakra rurukuna tarpuyta allinchaspa, kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq.Veg.ac · AI-generated illustration

Chaytaq, uywachakunata wañuchiyta harkaykuq, kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq. Kay llamk'ayqa runakuna kawsayta allinchaspa, hinallataq chakra kamachiyta allinchaspa. Chaytaq, kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyta maskaspa, runakuna tarpuyta allinchayta atinku, hinallataq uywachakunata wañuchiyta harkaykuq. Chaytaq, papa, quinoa, kañiwa, tarpuy rurukuna allin llamk'ayta hap'iykuq. Kay rurukunaqa kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq, hinallataq yaku, inti, urqukunapipas kachkan.

Uywachakuna wañuchiyta harkaykuq

Uywachakunata wañuchiyqa allin llamk'ay mana kachkan. Chaytaq, kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq, hinallataq yaku, inti, urqukunapipas kachkan. Chaytaq, kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyta maskaspa, runakuna tarpuyta allinchayta atinku, hinallataq uywachakunata wañuchiyta harkaykuq. Chaytaq, papa, quinoa, kañiwa, tarpuy rurukuna allin llamk'ayta hap'iykuq. Kay rurukunaqa kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq, hinallataq yaku, inti, urqukunapipas kachkan.

70%
Uywachakuna wañuchiyta harkaykuq, kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq.
FAOSTAT (2023)
15%
Kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyta maskaspa, chakra kamachiyta allinchay.
Our World in Data (2022)

Kawsayta Hap'iqta Hap'iykuq Mikuyta Maskay

Kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyta maskayqa allin llamk'ay Andes mama llaqtapi. Chaytaq, papa, quinoa, kañiwa, tarpuy rurukuna allin llamk'ayta hap'iykuq. Kay rurukunaqa kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq, hinallataq yaku, inti, urqukunapipas kachkan. Chaytaq, kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyta maskaspa, runakuna tarpuyta allinchayta atinku, hinallataq uywachakunata wañuchiyta harkaykuq. Chaytaq, papa, quinoa, kañiwa, tarpuy rurukuna allin llamk'ayta hap'iykuq. Kay rurukunaqa kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq, hinallataq yaku, inti, urqukunapipas kachkan.

  • Papa: Kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq.
  • Quinoa: Kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq.
  • Kañiwa: Kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq.
  • Tarpuy rurukuna: Kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq.

Chakra Rurukuna Allin Llamk'ay

Papa, quinoa, kañiwa hina chakra rurukunaqa allin llamk'ayta hap'iykuq. Kay rurukunaqa kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq, hinallataq yaku, inti, urqukunapipas kachkan. Chaytaq, kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyta maskaspa, runakuna tarpuyta allinchayta atinku, hinallataq uywachakunata wañuchiyta harkaykuq. Chaytaq, papa, quinoa, kañiwa, tarpuy rurukuna allin llamk'ayta hap'iykuq. Kay rurukunaqa kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq, hinallataq yaku, inti, urqukunapipas kachkan. Chaytaq, kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq.

Mamallaqtataq Mikuyta Hap'iykuqta Mastariyku

Mamallaqtataq mikuyta hap'iykuqta mastariykuqa allin llamk'ay Andes mama llaqtapi. Chaytaq, kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyta maskaspa, runakuna tarpuyta allinchayta atinku, hinallataq uywachakunata wañuchiyta harkaykuq. Chaytaq, papa, quinoa, kañiwa, tarpuy rurukuna allin llamk'ayta hap'iykuq. Kay rurukunaqa kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq, hinallataq yaku, inti, urqukunapipas kachkan. Chaytaq, kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq.

Chakra Rurukuna, Uywachakuna wañuchiyta harkaykuq

Unit: Kg CO2e / kg
Wachana Rurukuna (Papa, Quinoa)0.5 Kg CO2e / kg
Uywachakuna (Waka, Oveja)25 Kg CO2e / kg

IPCC (2023) 'Climate Change and Land' report.

Kay chartqa rikuchin uywachakunata wañuchiyqa allin llamk'ay mana kachkan. Chaytaq, kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq, hinallataq yaku, inti, urqukunapipas kachkan. Chaytaq, kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyta maskaspa, runakuna tarpuyta allinchayta atinku, hinallataq uywachakunata wañuchiyta harkaykuq. Chaytaq, papa, quinoa, kañiwa, tarpuy rurukuna allin llamk'ayta hap'iykuq. Kay rurukunaqa kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq, hinallataq yaku, inti, urqukunapipas kachkan.

Chakra Kamachiyta Allinchay, Kawsayta Hap'iykuqta Mastariyku

Chakra kamachiyta allinchayqa kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq. Chaytaq, kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyta maskaspa, runakuna tarpuyta allinchayta atinku, hinallataq uywachakunata wañuchiyta harkaykuq. Chaytaq, papa, quinoa, kañiwa, tarpuy rurukuna allin llamk'ayta hap'iykuq. Kay rurukunaqa kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq, hinallataq yaku, inti, urqukunapipas kachkan. Chaytaq, kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq.

“Kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyqa allin llamk'ay Andes mama llaqtapi, kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq.”

— Runa Simi Yachaq

Imatataq Kayqa Kawsayta Hap'iqta Hap'iykuqta Hap'iykuq?

  1. Kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyqa mana uywachakunata wañuchiyta hap'iykuq.
  2. Papa, quinoa, kañiwa hina chakra rurukunaqa allin llamk'ay.
  3. Chakra kamachiyta allinchayqa kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq.
  4. Mamallaqtataq mikuyta hap'iykuqta mastariykuqa allin llamk'ay.
  5. Kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuqa allin llamk'ay pukllay.

Frequently asked questions

Ima ninan kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuy?
Kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyqa mana uywachakunata wañuchiyta hap'iykuq. Kayqa papa, quinoa, kañiwa hina chakra rurukuna mikuyta mastariykuq.
Pipipaq allin kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuy?
Kayqa Andes mama llaqtapi kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq. Runakuna kawsayta allinchayta atinku, chakra kamachiyta allinchaspa.
Imaynatataq uywachakunata wañuchiyta harkayku?
Kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyta maskaspa, papa, quinoa, kañiwa hina rurukuna mikuy. Chaytaq, uywachakunata wañuchiyta harkayku.
Imaraykutaq papa, quinoa, kañiwa allin?
Kay rurukunaqa kawsayta hap'iqta hap'iykuqta mastariykuq, hinallataq yaku, inti, urqukunapipas kachkan. Chaytaq, uywachakunata wañuchiyta harkayku.
Ima ninan chakra kamachiyta allinchay?
Chakra kamachiyta allinchayqa kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyta maskaspa, tarpuyta allinchaspa, uywachakunata wañuchiyta harkaykuq.
Mamallaqtataq mikuyta hap'iykuqta mastariykuqa imataq?
Kayqa kawsayta hap'iqta hap'iykuq mikuyta mastariykuq, chakra rurukuna allin llamk'ayta hap'iykuqta mastariykuq.

Sources & further reading

  1. FAOSTAT — FAOSTAT
  2. Our World in Data — Our World in Data
  3. IPCC — IPCC
  4. Nature Food — Nature Food