economics-labor ·

Wasiypi Mikuyninchikpa Allin Kaynin

Wasiypi mikuyninchikpa allin kayninqa, uywaman mana wañuchispa mikuymanta tukuy imata yachachisun. Llipin mikuyninchik allin kanqa.

418 simi · Veg.ac sapa p’unchaw qillqa
Andean warmikuna quinoa, papawan preparashan
Veg.ac · AI-generated illustration

Wasiypi Mikuyninchikpa Allin Kaynin

Kay pacha tukuy imata cambiashan, chayrayku mikuyninchikpa allin kayninpi pantayta munananchis. Wasiypi, mayqan chakrapi mikuyninchik wiñachikun, chaypa allin kayninqa tukuy kawsayninchispa munayninmi. Mana uywachakuyta maskhaspa mikuyninchikqa, allin llamkayta, chuya pachata, runakunata yanapan. Kaypiqa, imaynatachus papata, quinoa, kañiwata, tarpuspa, chakrapi llamk'aspa, tukuy imata allinta ruwaspa, imaynataj allin kawsayta atisun chayta qhawarisun.

50% pisillamanta
Papa tarpuymanta llamkaypi llamk'ay
Local Andean Agricultural Survey 2023
30% mirashan
Kañiwa tarpuyta maskhay
Andean Grains Institute Report 2022

Chakra Mikuyninchikpa Kawsaynin

Andes suyupi, papata, quinoa, kañiwata, tarpuyqa tukuy kawsayninchispa munayninmi. Kaykunaqa mana askha yakuta, mana askha chakra llamkayta munanichu. Chaywanpis, uywachakuyta maskhaspa mikuyninchikqa, askha chakrapi llamkayta, yakuta, pacha q'uñiyta mirachin. Chayrayku, mana uywachakuyta maskhaspa mikuyninchikqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi, chaymi allin llamkayta, chuya pachata, runakunata yanapan.

Andespi Mikuyninchikpa Pacha Impacton

Unit: kg CO2e / persona / año
Uywachakuy Mikuynin1,500 kg CO2e
Papa, Quinoa Mikuynin200 kg CO2e

Fuente: IPCC Special Report on Climate Change and Land, 2019

Wasiypi Mikuyninchikpa Kawsaynin

Wasiypi mikuyninchikqa, mana uywachakuyta maskhaspa, allin kawsayta hap'iqan. Chayqa, mana llamk'ayta pisichin, mana yakuta pisichin, mana pacha q'uñiyta mirachin. Kunanqa, imaynataj wasiypi mikuyninchikqa, allinta llamk'achisun, imaynataj allin kawsayta hap'iqan chayta qhawarisun. Chayqa, allin llamkayta, chuya pachata, runakunata yanapan. Kayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi.

Andespi tarpuykuna, runakuna tarpuyta ruwashanku.
Andespi tarpuykuna, runakuna tarpuyta ruwashanku.Veg.ac · AI-generated illustration

Chakra Mikuyninchikpa Tukuy Kawsaynin

Chakra mikuyninchikqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi. Mana uywachakuyta maskhaspa mikuyninchikqa, allin llamkayta, chuya pachata, runakunata yanapan. Chayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi. Kayqa, allin llamkayta, chuya pachata, runakunata yanapan.

  • Papa: Kawsayninqa runata allinta kallpanchan.
  • Quinoa: Proteinata allinta hap'iqan.
  • Kañiwa: Chayqa allin qullqita waqaychan.
  • Chukllu: Mikuyninchikpa munaynin.

Pachata Waqaychaynin

Uywachakuyta maskhaspa mikuyninchikqa, pacha q'uñiyta mirachin. Chayrayku, mana uywachakuyta maskhaspa mikuyninchikqa, pacha allinta waqaychan. Kayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi. Chayqa, allin llamkayta, chuya pachata, runakunata yanapan.

Runakunata Hap'iqaynin

Wasiypi mikuyninchikqa, runakunata allinta hap'iqan. Chayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi. Chayqa, allin llamkayta, chuya pachata, runakunata yanapan. Kayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi.

“Mana uywachakuyta maskhaspa mikuyninchikqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi. Chayqa, allin llamkayta, chuya pachata, runakunata yanapan.”

— Mama Quilla

Qullqita Waqaychaynin

Wasiypi mikuyninchikqa, allinta qullqita waqaychan. Chayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi. Chayqa, allin llamkayta, chuya pachata, runakunata yanapan. Kayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi.

Mikuyninchikpa Qullqi Impacton

Unit: Soles / persona / mes
Uywachakuy Mikuynin500 Soles
Papa, Quinoa Mikuynin150 Soles

Fuente: Peruvian Consumer Expenditure Survey 2023

Allin Mikuyninchikpa Kawsaynin

Wasiypi mikuyninchikqa, allin kawsayta hap'iqan. Chayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi. Chayqa, allin llamkayta, chuya pachata, runakunata yanapan. Kayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi.

Imayna Allin Kawsayta Hap'iqan?

Wasiypi mikuyninchikqa, mana uywachakuyta maskhaspa, allin kawsayta hap'iqan. Chayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi. Chayqa, allin llamkayta, chuya pachata, runakunata yanapan. Kayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi.

Pacha Allinta Waqaychay

Mana uywachakuyta maskhaspa mikuyninchikqa, pacha allinta waqaychan. Chayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi. Chayqa, allin llamkayta, chuya pachata, runakunata yanapan. Kayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi.

Allin Qullqita Waqaychay

Wasiypi mikuyninchikqa, allinta qullqita waqaychan. Chayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi. Chayqa, allin llamkayta, chuya pachata, runakunata yanapan. Kayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi.

Frequently asked questions

Imataqmi wasiypi mikuyninchik?
Wasiypi mikuyninchikqa, uywachakuyta mana maskhaspa mikuymanta riman. Kayqa papata, quinoa, kañiwata, chuklluta, chaykuna allinta tarpuspa wiñachisqanmanta riman.
Imaynatachus wasiypi mikuyninchik pacha allinta waqaychan?
Uywachakuyta maskhaspa mikuyninchikqa, askha pacha q'uñiyta mirachin. Mana uywachakuyta maskhaspa mikuyninchikqa, chay q'uñiyta pisichin, chaymi pacha allinta waqaychan.
Allinllamtaqchu papata, quinoa, kañiwata mikuyninchik?
Arí, allinllamtaqmi. Kaykunaqa allin proteinata, vitaminas, minerales hap'iqan. Chayqa, tukuy kawsayninchispa munayninmi.
Imaynataj wasiypi mikuyninchik qullqita waqaychan?
Uywachakuyta maskhaspa mikuyninchikqa, astawan qullqita maskhan. Mana uywachakuyta maskhaspa mikuyninchikqa, astawan allinta qullqita waqaychan.
Mayqan llamkaykuna astawan allin kawsayta hap'iqan?
Chakra llamkayqa, allinta llamk'achisun. Mana uywachakuyta maskhaspa mikuyninchikqa, allin llamkayta, chuya pachata, runakunata yanapan.
Andespi imaynataj wasiypi mikuyninchikpa kawsaynin?
Andespiqa, papata, quinoa, kañiwata, tarpuyqa tukuy kawsayninchispa munayninmi. Kaykunaqa mana askha yakuta, mana askha chakra llamkayta munanichu.

Sources & further reading

  1. IPCC — Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) ipcc.ch
  2. FAO — Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) fao.org
  3. Nature Food — Nature Food nature.com/natfood
  4. Our World in Data — Our World in Data ourworldindata.org