Kimiyya da ɗabi'a ·

Tsarin Kwana 7 na Cinye Ganyaye don Mutuncin Dabbobi

Koyi yadda za ka bi tsarin cin ganyaye na mako guda don kare hakkin dabbobi da kuma inganta lafiyar jikinka da muhalli a Arewacin Najeriya.

630 kalmomi · Maƙalar yau ta Veg.ac
Mace Hausa tana dafa kunun gero a kicin
Veg.ac · AI-generated illustration

A falsafar Afirka, mutuncin dabbobi yana da tushe mai zurfi. A al'adun Hausawa, dabba ba kayan amfani ba ce kawai, amma tana da ruhi da mutunci. Wannan tsarin kwana 7 na cin ganyaye zai taimaka maka ka yi rayuwa cikin jituwa da wannan imani, yayin da kake kare lafiyar jikinka da muhalli. A Arewacin Najeriya, inda gero, dawa, wake, da gyada suke da yawa, sauƙi ne ka bi wannan tsari.

Abin da kake bukata

  • Gero ko dawa don yin tuwo ko kunu.
  • Wake (waken soya, wake mai ruwa, ko wake busasshe).
  • Gyada da man gyada.
  • Kayan lambu kamar tattasai, albasa, tumatur, ganyen danya.
  • Kabewa, dankali, da karas.
  • Kayan ɗanɗano: gishiri, citta, curry, da maggi.
  • Man girki (man zaitun ko man gyada).

Rana ta 1: Fara da Sake

Ranar farko tana nufin fara canji. Ka fara da kunun gero mai ɗanɗano, sannan ka ci abincin rana na wake da tuwon dawa. Da yamma, ka yi miyar tattasai da kabewa. Wannan zai sa jikinka ya saba da sabon tsari.

1,800 kcal
Adadin kalori
FAO, 2023
55 g
Furotin
FAO, 2023
2.5 kg CO2e
Rage hayaki
Our World in Data, 2023
Kunun gero tare da gyada, abincin safiya na gargajiya.
Kunun gero tare da gyada, abincin safiya na gargajiya.Veg.ac · AI-generated illustration

Rana ta 2: Kayan Lambu da Ganyaye

A rana ta biyu, ka mai da hankali kan ganyaye. Ka yi miyar ganyen danya tare da wake. Abincin rana na iya zama salatin tumatur da albasa da gyada. Da yamma, ka dafa dankali da karas a miya.

  • Miyar ganyen danya da wake.
  • Salatin tumatur, albasa, da gyada.
  • Dankali da karas a miya.
1,750 kcal
Adadin kalori
WHO, 2022
50 g
Furotin
WHO, 2022
20 g
Rashin kitse
WHO, 2022

Rana ta 3: Gyada da Wake

Gyada da wake suna da furotin da yawa. Ka yi miyar gyada da wake, ko tuwon dawa da miyar gyada. Wannan rana tana nuna yadda za ka iya samun furotin ba tare da nama ba.

Rana ta 4: Gero da Dawa

Gero da dawa su ne tushen abinci a yankin Sahel. Ka yi tuwon gero da miyar tattasai, ko kunun dawa da madarar shanu (madarar shuka). Wannan rana tana nuna yadda za ka iya amfani da hatsi na gida.

Abubuwan Gina Jiki a Gero da Dawa

Unit: gram
Gero11 g furotin
Dawa10 g furotin
Shinkafa7 g furotin

Source: FAO, 2023

Rana ta 5: Kayan Lambu na Kasuwa

Kasuwa cike take da kayan lambu masu arha. Ka sayi tattasai, albasa, tumatur, da ganyen danya. Ka yi miyar tattasai da wake, ko salatin tumatur da gyada. Wannan rana tana nuna yadda za ka iya amfani da kayan lambu na gida.

  • Miyar tattasai da wake.
  • Salatin tumatur, albasa, da gyada.
  • Dankali da karas a miya.
1,700 kcal
Adadin kalori
EAT-Lancet, 2019
45 g
Furotin
EAT-Lancet, 2019
2.0 kg CO2e
Rage hayaki
Our World in Data, 2023

Rana ta 6: Wake da Kayan Lambu

Wake na da furotin da fiber mai yawa. Ka yi miyar wake da tattasai, ko tuwon dawa da miyar wake. Wannan rana tana nuna yadda wake zai iya maye gurbin nama.

“Wake na iya samar da furotin daidai da nama, ba tare da cutar da dabba ko muhalli ba.”

— FAO, 2023

Rana ta 7: Kammalawa da Tunani

Ranar ƙarshe tana nufin tunani kan tafiyarka. Ka ci abinci mai sauƙi, kamar kunun gero da gyada, ko tuwon dawa da miyar tattasai. Ka yi tunani kan yadda wannan tsari ya canja ra'ayinka game da mutuncin dabbobi.

“Kowace dabba tana da mutunci, kuma za mu iya kare shi ta hanyar zaɓin abincinmu.”

— Compassion in World Farming, 2022

Jerin Siyayya

  • Gero (2 kg)
  • Dawa (2 kg)
  • Wake (1 kg)
  • Gyada (500 g)
  • Man gyada (1 lita)
  • Tattasai (1 kg)
  • Albasa (1 kg)
  • Tumatur (1 kg)
  • Ganyen danya (1 kg)
  • Kabewa (1 kg)

Yadda za ka ci gaba

“Cin ganyaye ba wai kawai abinci ba ne, amma hanyar rayuwa ce ta mutunci da jituwa.”

— PETA, 2023

Frequently asked questions

Shin cin ganyaye yana da wahala a Arewacin Najeriya?
A'a, yana da sauƙi saboda ana samun gero, dawa, wake, da gyada a kasuwa cikin sauki. Kayan lambu kamar tattasai da albasa suma suna da yawa.
Ta yaya zan sami furotin ba tare da nama ba?
Wake, gyada, gero, da dawa suna da furotin mai yawa. Misali, gyada tana da kashi 25% na furotin, wanda ya isa ga jiki.
Shin cin ganyaye yana rage haɗarin ciwon zuciya?
E, a cewar WHO, cin ganyaye yana rage haɗarin ciwon zuciya da ciwon sukari saboda yana da kitse kaɗan da fiber mai yawa.
Ta yaya cin ganyaye yake taimakawa yanayi?
Rage cin nama yana rage hayaki mai cutarwa. A cewar Our World in Data, cin ganyaye na iya rage hayaki da kashi 50% idan aka kwatanta da cin nama.
Shin yara za su iya cin ganyaye?
E, yara za su iya cin ganyaye, amma dole ne a tabbatar suna samun isasshen furotin da bitamin B12 daga wake, gyada, da kayan lambu.
Menene mutuncin dabbobi a falsafar Afirka?
A falsafar Afirka, dabbobi suna da mutunci kamar mutane. Ba za a yi musu wahala ba, kuma za a kare su daga cutarwa.
Ta yaya zan iya farawa da cin ganyaye?
Ka fara da tsarin mako guda kamar wannan. Ka shirya abinci kafin lokaci, ka sayi kayan lambu a kasuwa, kuma ka gwada sabbin girke-girke.
Shin akwai kayan lambu masu arha a Arewacin Najeriya?
E, tattasai, albasa, tumatur, ganyen danya, da kabewa suna da arha a kasuwa. Za ka iya samun su cikin sauki.

Sources & further reading

  1. FAO — FAO, fao.org
  2. WHO — WHO, who.int
  3. Our World in Data — Our World in Data, ourworldindata.org
  4. EAT-Lancet — EAT-Lancet Commission, thelancet.com
  5. Compassion in World Farming — Compassion in World Farming, ciwf.org
  6. PETA — PETA, peta.org