Kasa da Nama: Yadda Al'ummominmu ke Fuskantar Barazana a Yankinmu
Bincike kan yadda bukatun nama ke cinye filaye masu albarka, da kuma tasirinsa ga al'ummar manoma da makiyaya a Arewa da Sahel.

Bakin Nama da Filin Gero
A duk fadin yankin Arewa da Sahel, inda noman gero, dawa, wake, da gyada ke zama tushen rayuwa ga miliyoyin mutane, wani babban kalubale ke tasowa. Wannan kalubale ya samo asali ne daga yadda ake kara bukatar nama, musamman naman sa, wanda hakan ke jawo yawaitar shayar da dabbobi da kuma samar da abinci ga wadannan dabbobi. A al'ummominmu, inda filaye ke da karanci saboda yanayin hamada da kuma yawan jama'a, yadda ake amfani da wadannan filaye wajen kiwon dabbobi da kuma noman abincin su na da tasiri kai tsaye ga samar da abinci ga mutane.
Noma da Kiwo: Abokan Juna Ko Abokan Gaba?
A al'adance, noma da kiwo sun kasance abokan juna a yankunanmu. Manoma na samun taki daga dabbobi, yayin da makiyaya ke samun damar kiwon dabbobinsu a gonakin da aka gama girbe su. Amma, yadda ake kara yawan dabbobi, musamman sa, don samar da nama, na kawo wani sabon yanayi. Filaye da aka saba nomawa ko kiwo na yanzu ana yin su ne don noman abincin dabbobi kamar alkama ko masara, ko kuma don samar da filayen kiwo masu fadi. Wannan na tilastawa manoma yin noma a wuraren da ba su dace ba, ko kuma neman sabbin filaye, wani lokacin har sai da aka yi asarar dazuzzuka ko kuma filayen da ke daure da ruwa.

Tasirin Samar da Abinci ga Dabbobi
Babban dalilin da ya sa ake yawaita noman abinci ga dabbobi shi ne don samar da nama mai inganci ga kasuwanni da gidajenmu. A wasu kasashen, ana amfani da filaye miliyan miliyan don noman masara, waken soya, da sauran amfanin gona da ake sarrafa su zuwa abinci ga dabbobi. A yankinmu, duk da cewa ba mu kai ga wannan matakin ba, amma akwai alamun da ke nuna cewa abin na iya faruwa. Noman irin wadannan amfanin gona da ake ba wa dabbobi na iya daukar filaye da za a iya amfani da su wajen noman abincin mutane kai tsaye, kamar gero da dawa, wadanda su ne garkuwar al'ummominmu daga yunwa.
Kashi na Filaye da aka yi amfani da su wajen Noma a Duniya
Bisa ga bayanai daga FAO (Hukumar Abinci da Noma ta Majalisar Dinkin Duniya).
Sauran Tasirin: Ruwa da Kwari
Bayan yawan filaye, samar da nama da yawa na kuma bukatar ruwa mai yawa, ko dai kai tsaye ga dabbobin ko kuma ga noman abincinsu. A yankinmu mai fama da karancin ruwa, wannan na kawo karin matsin lamba kan albarkatun ruwa. Bugu da kari, yawaitar kiwo a wuri guda na iya lalata kasar gona, rage mata albarka, da kuma kara yawan kwari da cututtuka da ke iya cutar da amfanin gona da kuma dabbobi.
Barazanar Ga Al'ummominmu
A yankunanmu, inda mafi yawan mutane ke dogara ga noma da kiwo don rayuwarsu, yadda ake amfani da filaye da ruwa a kan samar da nama na da tasiri mai girma. Yayin da ake kara yawaitar kiwo da kuma noman abincin dabbobi, filaye da ake amfani da su wajen noman abincin mutane na iya karuwa. Wannan na iya jawo karin matsi kan iyali, musamman ga mata da kananan yara da ke da alhakin neman abinci.
“Lokacin da muka zabi mu ci nama, ba kawai abincinmu ba ne muke zaba, har ma da yadda za a yi amfani da filaye da ruwa na al'ummominmu.”
Asarar Dazuzzuka da Karyewar Muhalli
A wasu wuraren, don samar da filayen kiwo ko kuma noman abincin dabbobi, ana iya fara sare dazuzzuka. Dazuzzuka na da matukar muhimmanci ga tsarin yanayi, suna taimakawa wajen kare kasa daga zaizayewa, samar da ruwan sama, da kuma kare rayuwar namun daji. A yankinmu mai fama da hamada, asarar dazuzzuka na da illa ga kare muhalli da kuma samar da albarkatu.

Rashin Tsaro na Abinci
Lokacin da aka mayar da hankali sosai ga samar da nama, wanda ke bukatar albarkatu da yawa, za a iya samun raguwar samar da abinci ga mutane. Wannan na iya kara tsananta rashin tsaro na abinci, musamman a lokutan da aka samu karancin amfanin gona saboda yanayi ko kuma matsalolin noma. A al'ummominmu, inda yawancin mutane ke dogara ga amfanin gona irin su gero da dawa, duk wani canji da zai rage samar da wadannan amfanin gona na da illa ga rayuwarsu.
Hanyoyin Magancewa da Gaba Mai Albarka
Don kare al'ummominmu daga wadannan barazanoni, akwai bukatar mu sake duba yadda muke amfani da filaye da ruwa, musamman wajen samar da abinci. Hanyoyin magancewa na iya hadawa da rage yawan cin nama, da kuma kara mayar da hankali ga amfanin gona da ke da amfani ga mutane kai tsaye, kamar gero, dawa, wake, da gyada. Wadannan amfanin gona su ne ginshikin tsaro na abinci a yankinmu.
- Rage yawan cin nama, musamman naman sa, don rage matsin lamba kan filaye da ruwa.
- Kara mayar da hankali ga noman amfanin gona da ke da amfani ga mutane kai tsaye.
- Tallafawa manoma da makiyaya wajen amfani da filaye da ruwa ta hanyar da ba za ta lalata muhalli ba.
- Amfani da hanyoyin kiwo da noma da ba sa bukatar filaye da ruwa mai yawa.
- Karfafa al'adun cin abinci mai lafiya da kuma dorewa.
Noma Mai Dorewa da Abinci Mai Gina Jiki
Noma mai dorewa yana da muhimmanci ga al'ummominmu. Hakan na nufin amfani da hanyoyin noma da kiwo da ba sa lalata kasa, ba sa cinye ruwa, kuma ba sa cutar da muhalli. Lokacin da muka zabi mu ci abinci daga amfanin gona da ake nomawa a yankinmu, kamar wake, gyada, gero, da dawa, muna taimakawa wajen inganta tsaron abinci da kuma ci gaban al'ummominmu.
Fitar da Carbon Daga Samar da Abinci (kg CO2e / kg)
Bisa ga binciken da aka yi a duniya, wadannan lambobi na iya bambanta bisa ga hanyoyin samarwa.
Kasuwanni da Zabin Abinci
Kasuwanni su ne cibiyoyin tattalin arzikin al'ummominmu. Lokacin da muke zabar sayen amfanin gona irin su wake, gyada, gero, da dawa, muna taimakawa manomanmu su ci gaba da nomawa, da kuma samar da abinci mai gina jiki ga iyalai. Haka kuma, lokacin da muke kara bukatar nama, muna kara yawan bukatar filaye da ruwa, wanda hakan ke iya kawo matsaloli ga al'ummomin da ke dogara ga wadannan albarkatu.
Sauran Hanyoyin Samarwa
Akwai hanyoyi da dama na samar da furotin da ba sa bukatar yawan filaye da ruwa. Wake, gyada, da sauran irin su 'ya'yan itatuwa da kayan marmari na dauke da sinadirai masu muhimmanci ga lafiyar jiki. Haka kuma, akwai hanyoyin sarrafa wadannan amfanin gona don samar da abinci mai daɗi da kuma gina jiki, kamar yadda muke yi da gyada da wake wajen hada abinci daban-daban.
Kammalawa: Gaba Mai Dorewa
Yadda muke amfani da filaye da ruwa wajen samar da abinci na da tasiri kai tsaye ga makomar al'ummominmu. Ta hanyar yin zabin da ya dace, muna iya tabbatar da cewa filaye da ruwa na al'ummominmu za su ci gaba da samar da abinci mai gina jiki ga kowa, ba tare da lalata muhalli ba. Zabin cin abinci mai dorewa ba kawai zabi ne na mutum ba, har ma da alhakinmu ga al'ummominmu da kuma masu zuwa.
Sources & further reading
- FAO — Food and Agriculture Organization of the United Nations
- IPCC — Intergovernmental Panel on Climate Change
- Our World in Data — University of Oxford