Gaskiya ko Kage: Gwajin Abinci Mai Protein a Arewa

Samun ingantaccen abinci mai protein daga tsirrai a Arewacin Najeriya da fadin Sahel abu ne mai sauki, mai nagarta, kuma mai rahusa idan aka kwatanta da kayan marmari ko jan nama. A al'adance, mutane da yawa sun dauka cewa sai mutum ya ci naman sa, kaza, ko kwai kafin ya gina tsokokin jikinsa da karfi. Sai dai binciken masana abinci ya tabbatar da cewa wake, waken suya, gyada, da ridi na dauke da sinadarai masu tarin yawa da jiki ke bukata don girma da kuma sabunta kwayoyin halitta ba tare da fuskantar illolin da ke tattare da yawan cin nama ba.

Wannan gwaji na tambayoyi zai taimaka maka wajen tantance kuskuren fahimta da kuma bayyana hakikanin gaskiyar kimiyya game da abincin da ke zagaye da mu a kasuwannin Kano, Kaduna, Sokoto, har zuwa Maradi. Shin nawa kuka sani game da sinadaran gina jiki da ke cikin amfanin gonar kasarmu?

Tambaya 1: Shin Naman Sa Ne Kadai Cikakken Abinci Mai Protein?

Mafi yawan mutane a garuruwanmu suna zaton cewa naman sa ko na akuya shi ne kadai tushen protein mai inganci wanda zai iya hana mutum ramewa ko karancin jini. Da yawa suna kallon abincin tsirrai a matsayin abincin talakawa wanda ba zai iya gina jiki daidai da nama ba.

A cewar wani bincike da hukumar FAO ta fitar a shekarar 2023, waken suya da ake nomawa a jihohin Kaduna da Benue yana dauke da kimanin gram 36 na protein a kowace gram 100, yayin da naman sa ke dauke da gram 26 kacal. Waken suya yana samar da sinadarin protein ba tare da hadarin kwayoyin cutar cholesterol da ke toshe hanyoyin jini ba. Haka kuma, cibiyar binciken aikin gona ta IITA ta tabbatar da cewa hada waken suya a cikin abincin yau da kullum yana magance matsalar tamowa cikin gaggawa.

Tambaya 2: Shin Wake Yana Haifar da Kumburin Ciki Kawai Ba Tare da Gina Jiki Ba?

Akwai masu kaurace wa cin wake saboda koken cewa yana sanya tusa, kumburin ciki, ko kuma nauyi a ciki, suna masu cewa ba shi da wani amfani mai yawa ga lafiyar manya.

Wake, wanda aka fi sani da 'cowpea' a fannin kimiyya, shi ne kashin bayan abinci mai protein a yankin yammacin Afirka. Wani binciken shekarar 2022 daga jami'ar Ahmadu Bello da ke Zaria ya nuna cewa jikakken wake da aka wanke kafin a dafa shi yana narkewa cikin sauki ba tare da tayar da ciki ba. Bugu da kari, wake na dauke da sinadarin iron, zinc, da potassium wadanda ke taimakawa wajen kera kwayoyin jini ja da karfafa garkuwar jiki ga kananan yara da manya.

Tambaya 3: Shin Gyada da Ridi Maiiko Ne Kawai Ba Su Da Tasirin Gina Tsoka?

Masu sayen kayan miya da man girki sukan kalli gyada da ridi a matsayin hanyar samun kitse ko maiko kawai, ba tare da sanin irin gagarumin karfin furotin da ke boye a cikinsu ba.

Gyada na samar da gram 25 zuwa 28 na protein a kowace gram 100, adadin da ya kusan daidaita da naman kaza. Ridi kuma, wanda ke girma cikin sauki a yanayin zafi na Jigawa da Yobe, ya qunshi gram 18 na protein da kuma mafi girman adadin sinadarin calcium a cikin dukkan kwayoyin tsirrai. Cin kuli-kuli na gargajiya da aka matse man sa yana mayar da shi abinci mai tattare da furotin mai tsafta wanda ke gina kashi da tsokoki.

“Tsirran Sahel irin su wake da ridi ba abincin tsira kadai ba ne; maganin karancin abinci ne da ke gina al'umma cikin koshin lafiya.”

Tambaya 4: Shin Gero da Dawa Za Su Iya Bada Gudummawar Abinci Mai Protein?

Mutane da dama suna daukar hatsin da muke amfani da su wajen yin tuwo ko kunu a matsayin sinadaran carbohydrates zalla wadanda ba su da alaka da furotin ko gina jiki.

Masana a jami'ar Harvard T.H. Chan School of Public Health sun bayyana dabarar hada 'cereal da legume' a matsayin hanyar kimiya mafi inganci. Dawa tana da sinadarin amino acid na methionine amma tana da karancin lysine, yayin da wake ke da yawan lysine amma ba shi da methionine da yawa. Idan kaci tuwon gero ko na dawa tare da miyar gyada, ko kuma kaci kwaki da wake, ka hada cikakken furotin wanda tsokar jikinka za ta yi amfani da shi nan take kamar cin kwai ko kifi.

Tambaya 5: Shin Abincin Ganye Mai Protein Ya Fi Naman Kaza da Kifi Tsada?

A cikin halin matsin tattalin arziki da ake ciki a yanzu, wasu na tunanin cewa cin abinci mai kyau don samun lafiya yana bukatar kashe kudi mai yawa a kasuwa.

Kididdigar farashin kasuwannin Kano da Zaria a shekarar 2024 ta nuna cewa mudun wake ko waken suya yana samar da furotin mai yawa a kan kudi kadan. Binciken kwamitin EAT-Lancet na kasa da kasa ya nuna cewa rage dogaro da nama da komawa ga tsirran gida yana inganta tsawon rai tare da rage barnar muhalli a yankunan da ke fuskantar matsalar canjin yanayi irin Sahel.

Yaya Sakamakon Gwajin Ka Ya Kasance?

Yanzu da ka amsa wadannan tambayoyi, duba maki da fahimtarka dangane da abincin gina jiki na tsirrai:

1. Maki 5 cikin 5: Kai masani ne! Ka fahimci yadda amfanin gonar kasarka ke dauke da cikakken furotin mai gina jiki da kiyaye kudi.
2. Maki 3 zuwa 4: Kana da kyakkyawar fahimta, amma har yanzu akwai kuskuren ra'ayi game da ikon tsirrai wajen gina tsoka da kashi.
3. Maki 0 zuwa 2: Ka dade a cikin rudanin tallace-tallace; lokaci ya yi da zaka rungumi wadatattun tsirran Sahel don inganta lafiyarka.

Hanyoyin Hada Abinci Mai Protein a Gidajenmu

Babu bukatar sayen magungunan furotin masu tsada da ake shigowa da su daga kasashen waje. Hada abinci na gargajiya cikin tsari yana tabbatar da samun dukkan abubuwan da jiki ke bukata don aiki da kuzari:

• Kosai ko Danwake: Da aka yi da waken gida ko hadin waken suya, wanda ke bayar da furotin ba tare da kiba ba.
• Tuwon Dawa ko Gero da Miyar Gyada: Hadin da ke bada cikakken amino acid da maiko mai kyau ga zuciya.
• Furan Gero da Zogale: Karin ganyen zogale a miya ko abinci yana zuba sinadarin iron da karin furotin.
• Biredi ko Dambu tare da Kuli-kuli: Hanyar samun abun ciye-ciye mai lafiya da ke korar yunwa cikin sauri.