food-innovation ·

Tarihin Dabarun Abinci Mai Ganyen Ganyen Gaskiya

Daga samar da kiwo zuwa kasuwannin zamani, gano yadda abincinmu ya canza ta hanyar kirkire-kirkire masu gaskiya.

954 kalmomi · Maƙalar yau ta Veg.ac
Kasuwannin Najeriya na gargajiya cike da kayan marmari iri-iri
Veg.ac · AI-generated illustration

Yadda ake samar da abinci da kuma cin abinci a yankinmu na arewacin Najeriya da Sahel ya samo asali ne tun shekaru aru aru. A baya, al'ummominmu sun fi dogara da abinci da aka noma a cikin gida, kamar dawa, gero, wake, da gyada. Wannan tsarin ya dogara ne ga yanayin yanayi da kuma hanyoyin noma na gargajiya. A yau, muna ganin canje-canje masu yawa wadanda ke kawo sabuwar fassara ga tattalin arzikin abinci mai gaskiya, daga al'adun noma zuwa kasuwannin zamani da kuma kirkire-kirkire masu dorewa.

Kafin 1950s: Tushen Abinci na Gargajiya

A lokutan da suka gabata, noma na gargajiya ya fi zama hanyar samar da abinci. Manoma suna noman amfanin gona irin su gero, dawa, da wake, wadanda suka fi dacewa da yanayin busasshiyar yankinmu. Ana amfani da dabbobi kamar awaki da tumaki don samun madara da nama, amma ba su ne tushen abinci ba. Wannan tsarin ya samar da abinci mai gaskiya da kuma dorewa, inda aka fi amfani da abin da aka noma a cikin gida. Kasuwanni na gargajiya sun kasance cibiyoyin rarraba abinci, inda manoma ke sayar da kayan amfanin gona ga al'umma.

Noman gero a yankin Sahel, tushen abinci na gargajiya.
Noman gero a yankin Sahel, tushen abinci na gargajiya.Veg.ac · AI-generated illustration

Abinci da Al'adu

Abincin da aka fi ci ya kunshi gero da dawa, wadanda ake sarrafawa ta hanyoyi daban-daban kamar tuwon dawa ko tuwon gero. Ana cin su da miya da aka yi da wake, egusi, ko kayan lambu na gida. Gyada kuma ana amfani da ita wajen yin miya da kuma cin ta a jika. Wannan tsarin abinci ya samar da karfi da kuma lafiya ga al'umma, kuma ya dace da yanayin tattalin arziki na lokacin.

1950s - 1980s: Canje-canje da Fara Tattalin Arziki

A wannan lokaci, an fara samun wasu canje-canje a hanyoyin noma da tattalin arziki. Gwamnatoci sun fara tallafawa amfanin gona da aka fi sayarwa a kasuwannin duniya, kamar gyada. Hakan ya sa wasu manoma suka koma noman wadannan amfanin gona maimakon na cikin gida. An kuma fara samun sabbin hanyoyin sarrafa abinci da kuma sufuri, wanda ya sauƙaƙa jigilar kayayyaki zuwa birane. Koyaya, abinci mai gaskiya kamar wake da gero sun ci gaba da zama muhimmai a abincin yau da kullum.

Rarraba Amfanin Gona da aka Noma a Yanki (Kwatanci)

Unit: %
Gero da Dawa60 %
Wake20 %
Gyada15 %
Sauran Amfanin Gona5 %

An kiyasta bisa ga rahotannin noma na yankin.

Fara Tattalin Arzikin Kasuwanci

Kasuwanni sun zama mafi girma kuma sun fi samun kayayyaki daga wurare daban-daban. An fara ganin wasu nau'ikan abinci da ba a saba gani ba a baya. Duk da haka, abinci na gargajiya ya ci gaba da rike muhimmancinsa, musamman a yankunan karkara. Hukumar FAO (Food and Agriculture Organization) ta fara bayar da tallafi ga manoma don inganta samar da amfanin gona.

1990s - 2010s: Tasirin Duniya da Sabbin Fikira

A wannan lokacin, tasirin duniya ya fara bayyana sosai a fannin abinci. An fara samun labarai game da fa'idojin kiwon lafiya da muhalli na cin abinci mai ganyen gaskiya. Duk da haka, a yankinmu, abinci mai tushen kiwo ya ci gaba da kasancewa ruwan dare, musamman a lokuta na musamman kamar idi. An fara samun karuwar jarin da ake zuba a fannin samar da abinci, kuma kasuwanni sun kara bunkasa.

Wurin sarrafa abinci na zamani a Najeriya.
Wurin sarrafa abinci na zamani a Najeriya.Veg.ac · AI-generated illustration
+15% a kowace shekara
Karuwar Kasuwar Abinci Mai Gaskiya (Kwatanci)
5-7% na yawan jama'a
Adadin Mutanen da ke Zaban Abinci Mai Gaskiya (Kwatanci)

Sarrafa da Rarraba Abinci

An fara ganin manyan kamfanoni da ke sarrafa da kuma rarraba abinci. Hakan ya samar da hanyoyin samun abinci mai dorewa da kuma inganci. An kuma fara samar da abinci mai ganyen gaskiya ta hanyar amfani da kayan abinci na gida, kamar wake da gero, wanda hakan ke taimakawa wajen bunkasa tattalin arzikin manoma.

2010s - Yanzu: Dorewa da Kirkire-kirkire

A yau, ana kara samun fahimtar muhimmancin dorewar tattalin arziki da kare muhalli. Abinci mai ganyen gaskiya ba wai kawai lafiya ba ne, har ma da wata dabarar tattalin arziki. Hanyoyin noma na zamani, kamar noman da ba ya lalata kasa, da kuma amfani da ruwa yadda ya kamata, na kara samun karbuwa. Hukumar WHO (World Health Organization) ta bayar da shawarwari game da cin abinci mai gaskiya domin rigakafin cututtuka.

Abinci mai gaskiya yana da fa'ida ga lafiyar mutum da kuma kare muhallinmu.

Masu Nazarin Abinci

Sabbin Hanyoyin Samun Abinci

An fara samar da wasu kayayyakin abinci da ake kira 'alternative proteins' ko 'abinci mai gaskiya na zamani'. Wadannan na iya yin kama da nama amma an yi su ne daga kayan abinci na gida kamar wake da gyada. Hakan na samar da karin zaɓi ga masu son guje wa cin nama, kuma yana taimakawa wajen rage tasirin kiwo ga muhalli. A Najeriya, wasu kamfanoni na fara gwada samar da irin wadannan abincin.

  • Noman amfanin gona na gargajiya (gero, dawa, wake).
  • Sarrafawa da amfani da gyada.
  • Cigaba da kiwon dabbobi kamar awaki da tumaki.
  • Samar da abinci mai gaskiya na zamani daga kayan gida.

Tattalin Arziki da Gaskiya a Yau

A yau, tattalin arzikin abinci mai gaskiya yana da matukar muhimmanci. Manoma da 'yan kasuwa suna samun damammaki ta hanyar samar da abinci mai dorewa. Hakan na taimakawa wajen inganta karfin tattalin arziki na al'umma da kuma samar da abinci mai inganci ga kowa. Cibiyar EAT-Lancet ta bayar da shawarwari kan yadda za a iya samar da abinci mai gaskiya da kuma dorewa a duniya.

Tasirin Cin Abinci Mai Gaskiya ga Muhalli (Kwatanci)

Unit: kg CO2e / kg
Nama na Sapi60 kg CO2e / kg
Kaza10 kg CO2e / kg
Wake0.9 kg CO2e / kg
Gero0.5 kg CO2e / kg

Bayanan da aka tattara daga Our World in Data, suna kwatanta fitar da iskar gas.

Inda Muke Yanzu

Samar da kayan abinci na gaskiya kamar gero, dawa, wake, da gyada na ci gaba da zama muhimmanci.
Adadin Amfanin Gona na Gaskiya da ake Noma
Kasuwanni na zamani suna karɓar nau'ikan abinci iri-iri, ciki har da abinci mai gaskiya na zamani.
Bunkasar Kasuwanni
Hukummomin kamar FAO da WHO suna bada shawara da tallafi don inganta abinci mai dorewa.
Haɗin Gwiwa da Hukummomi

Inda Muke Ciyarwa

Hanyoyi na Gaba

Muna da damar kirkirar hanyoyin samar da abinci mai gaskiya da za su dace da yankinmu. Ta hanyar hadin gwiwa tsakanin manoma, 'yan kasuwa, masana kimiyya, da gwamnati, za mu iya gina tsarin abinci mai dorewa wanda zai amfani kowa.

Frequently asked questions

Menene ma'anar tattalin arzikin abinci mai gaskiya?
Tattalin arzikin abinci mai gaskiya yana nufin samarwa da kuma cin abinci da ba ya dogara da kiwo ko amfani da albarkatun kasa da ba su dorewa. Ya fi mai da hankali kan amfanin gona na gida da kuma hanyoyin samarwa da ba su cutar da muhalli.
Ta yaya abinci mai gaskiya ke amfanar tattalin arzikin yankinmu?
Abinci mai gaskiya na iya bunkasa tattalin arzikinmu ta hanyar tallafawa manoman gida, rage dogaro ga shigo da abinci, da kuma samar da sabbin damar kasuwanci a fannin sarrafa da kuma rarraba abinci mai gaskiya.
Shin abincin gargajiya na yankinmu ya riga ya kasance mai gaskiya?
Eh, yawancin abincin gargajiya na yankinmu, kamar tuwon gero, dawa, da wake, ba su da tushen kiwo. Wadannan abincin sun riga sun kasance masu gaskiya kuma masu dogaro da kansu.
Wace irin sabuwar fasahar samar da abinci mai gaskiya ake samu?
Ana samun sabbin fasahohi da suka hada da samar da abinci mai kama da nama amma daga tushen kayan lambu kamar wake da gyada. Hakanan ana kara kirkirar hanyoyin sarrafa amfanin gona na gida don samar da abinci mai gaskiya da inganci.
Ta yaya zan iya bayar da gudunmuwa ga tattalin arzikin abinci mai gaskiya?
Zaka iya bayar da gudunmuwa ta hanyar zabar cin abinci mai gaskiya, tallafawa manoman gida, da kuma karfafa kasuwannin da ke sayar da abinci mai gaskiya. Hakanan zaka iya ilimantar da wasu game da fa'idojin sa.

Sources & further reading

  1. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)fao.org
  2. World Health Organization (WHO)who.int
  3. EAT-Lancet Commission Summary Reporteatforum.org
  4. Our World in Dataourworldindata.org