Lafiya ·

Tarihin Abinci Masu Protein a Najeriya: Jagorar Rage Kiba

Gano jerin abinci masu protein a Najeriya da za su taimaka maka wajen rage kiba ta hanyar cin abincin gida mai gina jiki da kuma inganci.

1,168 kalmomi · Maƙalar yau ta Veg.ac
Tarin abinci na gida kamar wake, gyada, da hatsi a kan teburin katako.
Veg.ac · AI · Hoton hoto

Idan kana neman jerin abinci masu protein a Najeriya da za su taimaka maka wajen rage kiba, ya kamata ka mayar da hankali ga amfanin gona na gargajiya wadanda suka dade suna ciyar da al'ummarmu. Rage kiba ba yana nufin yin yunwa ko takaita abinci zuwa matakin da zai cutar da lafiyarka ba, a'a, yana nufin zaben abinci mai gina jiki wanda zai sa ka ji koshi na dogon lokaci ta hanyar sarrafa sinadaran da jiki ke bukata. Tun daga zamanin kakanninmu, hatsi kamar dawa da gero, tare da kayan lambu, sun kasance ginshikin abinci a yankin Arewa da sauran sassan kasar nan. Wadannan nau'ikan abinci suna dauke da sinadaran da ke taimaka wa jiki wajen sarrafa kitse yadda ya kamata. Misali, maimakon cin abinci mai yawan sitaci da mai, za ka iya maye gurbinsu da wake ko gyada da aka dafa ba tare da yawan man ja ko gishiri ba. Wannan tsari na cin abinci yana taimaka wa jiki wajen kiyaye nauyi mai kyau, tare da samar da kuzarin da kake bukata don gudanar da ayyukan yau da kullum ba tare da jin gajiya ba ko kuma jin yunwar da za ta sa ka koma cin abinci mara amfani.

Karni na 20: Farko da Muhimmancin Abincin Gida

A tsakanin shekarun 1950 zuwa 1970, tsarin cin abinci a Najeriya ya dogara matuka akan amfanin gona da ake nomawa a kusa da gida, wanda hakan ya sa mutane da dama suka kasance cikin koshin lafiya. Wake, gyada, dawa, da kuma kayan lambu sun kasance ginshikin abinci na yau da kullum a kowane gida. Wadannan abinci ba kawai suna samar da kuzari ba ne, har ma suna da yawan sinadaran protein da fiber, wadanda suke da matukar muhimmanci wajen kiyaye nauyin jiki ta hanyar saurin gamsar da mutum. A wancan lokacin, cin abinci mai gina jiki ya kasance al'ada, inda ake amfani da hanyoyin dafa abinci na gargajiya kamar dafawa maimakon soyawa mai yawa. Fiber din da ake samu a cikin wake da dawa yana taimaka wa tsarin narkewar abinci, wanda hakan ke hana tara kitse a jiki. Idan aka kwatanta da irin abincin zamani da ke cike da sinadaran da aka sarrafa a masana'antu, abincin gargajiya ya fi dacewa ga duk wanda ke da burin rage kiba ba tare da ya rasa muhimman bitamin da ma'adanai ba. Binciken da FAO ta gudanar ya nuna cewa amfanin gona na gida suna da matukar tasiri wajen samar da abinci mai inganci da kuma kiyaye lafiyar jama'a.

Noman dawa da gero ya kasance ginshikin abinci a yankin Sahel tsawon shekaru.
Noman dawa da gero ya kasance ginshikin abinci a yankin Sahel tsawon shekaru.Veg.ac · AI-generated illustration

Me yasa Protein na Tsirrai ke da Muhimmanci?

Protein na tsirrai kamar wake, gyada, da kuma sauran nau'ikan wake-wake ba su da yawan kitse marar kyau idan aka kwatanta su da nama, musamman nama mai kitse. Wannan ya sa su zama zabin da ya dace ga duk wanda ke son rage kiba ba tare da ya rasa karfin jiki ba. Protein na taimaka wa tsokar jiki wajen girma da kuma gyaruwa, yayin da fiber din da ke tare da su ke sa ka ji koshi na tsawon lokaci, wanda hakan ke rage sha'awar cin abinci maras amfani a tsakanin lokutan cin abinci. A cewar binciken WHO, cin abinci mai dauke da sinadaran tsirrai da kuma rage cin abincin da aka sarrafa yana rage hadarin kamuwa da cututtukan da suka shafi kiba, kamar hawan jini da ciwon suga. Alal misali, shan kunun gyada ko cin waken da aka dafa da kayan lambu maimakon cin abincin da aka soya da mai mai yawa, zai taimaka maka wajen rage yawan adadin kuzarin da kake sha a kullum. Wannan hanyar ba wai kawai tana taimaka wa wajen rage kiba ba ne, har ma tana kara wa jiki kariya daga cututtuka masu alaka da salon rayuwa, saboda yawan sinadaran da ke cikin tsirrai wadanda suke da saukin narkewa ga jikin dan adam.

23g
Protein a cikin wake (gram/100g)
FAO Food Composition Database
6.3g
Fiber a cikin dawa (gram/100g)
USDA FoodData Central

Shekarun 2000 zuwa 2015: Canjin Yanayin Abinci da Kalubale

A tsakanin shekarun 2000 zuwa 2015, yanayin cin abinci a Najeriya ya fuskanci gagarumin sauyi sakamakon karuwar shigo da abinci da aka sarrafa (processed foods) wanda ke dauke da sinadaran sukari da kitse masu yawa. Wannan sauyi ya haifar da karuwar matsalolin kiba da cututtukan da ba sa yaduwa a tsakanin al'umma. Duk da haka, masana kimiyyar abinci sun ci gaba da jaddada mahimmancin komawa ga abinci na gargajiya wanda ya kunshi sinadaran gina jiki na asali. A halin yanzu, neman jerin abinci masu protein a Najeriya da za su taimaka maka wajen rage kiba ya zama hanyar da mutane da dama ke bi don kwato lafiyarsu. Ta hanyar maye gurbin abincin da aka sarrafa da kayan gona kamar su wake, gyada, da kuma dukan nau'in kayan lambu, mutum zai iya rage cin kalori fiye da kima. Wannan mataki yana da matukar muhimmanci domin, kamar yadda Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) ta bayyana, rage yawan cin abinci mai sarrafa da kuma kara cin abinci na halitta na taka rawar gani wajen rage hadarin kamuwa da kiba da kuma ciwon suga a kasashe masu tasowa.

  • Wake: Tushen protein da ke sa kiba ta ragu ta hanyar rage jin yunwa.
  • Gyada: Tana dauke da protein da kitse mai kyau da ke kara kuzari.
  • Dawa: Hatsi mai fiber da ke sa narkewar abinci a hankali.
  • Gero: Cike da sinadaran gina jiki wadanda suke da amfani ga lafiyar hanji.

“Cin abinci mai gina jiki daga amfanin gona na gida shi ne mataki na farko wajen samun lafiyayyen jiki da rage kiba ta hanyar dabi'a.”

— Veg.ac

Inda Muke Yanzu: Kimiyya da Lafiya

A yau, fahimtar kimiyya game da abinci ta kai matsayin da ake ganin cewa tsarin abinci mai gina jiki wanda ya fi karkata ga tsirrai (plant-based diet) shi ne mafi dacewa ga lafiyar dan adam da kuma dorewar muhalli. Bincike daga EAT-Lancet Commission ya nuna cewa cin abinci mai dauke da protein daga tsirrai maimakon dabbobi yana rage yawan iskar gas da ke haifar da dumamar yanayi, yayin da kuma yake taimakawa wajen kiyaye nauyin jiki. A Najeriya, muna da damar amfani da wadannan abinci don magance matsalolin kiba da suke kara yawa a birane ta hanyar cin abinci kamar su waken soya, dankalin turawa, da kuma ganyayyaki masu gina jiki. Wadannan abinci ba kawai suna taimakawa wajen rage kiba ba ne, har ma suna samar da sinadaran fiber da suke sa mutum ya ji koshi na tsawon lokaci. Hukumar Abinci da Aikin Gona ta Majalisar Dinkin Duniya (FAO) ta jaddada cewa samar da abinci mai inganci daga tsirrai shi ne ginshikin samun al'umma mai koshin lafiya. Ta hanyar zabar abinci na gida wadanda suke da arha kuma masu gina jiki, kowane dan Najeriya zai iya rage nauyin jikinsa ba tare da bukatar magunguna masu tsada ko matsananciyar yunwa ba.

Adadin Protein a Abincin Najeriya (g/100g)

Rukuni: gram
Wake23
Gyada25
Dawa10
Gero11

Bayanan da aka samo daga FAO 2022 Food Composition Table.

Makomar Abincinmu

Tambayoyin da Ake Yawan Yi

Wane abinci ne ya fi kowane protein a Najeriya?
Wake da gyada sune abinci biyu da suka fi kowane protein na tsirrai a Najeriya, wadanda suke da matukar muhimmanci wajen rage kiba.
Shin tuwon dawa yana taimakawa wajen rage kiba?
Eh, tuwon dawa yana da fiber mai yawa wanda ke sa ka ji koshi na dogon lokaci, hakan yana taimakawa wajen rage yawan abincin da kake ci.
Yaya zan iya amfani da gyada don rage nauyin jiki?
Kada ka wuce kima wajen cin gyada, domin tana da yawan kuzari. Amfani da dan kadan a matsayin abinci mai gina jiki yana taimakawa wajen sarrafa yunwa.
Shin cin wake kowace rana yana da hadari?
A'a, cin wake kowace rana yana da matukar amfani ga lafiyar jiki saboda yana dauke da sinadaran da suke rage hadarin cututtuka.
Wane lokaci ne ya fi dacewa don cin abinci mai protein?
Cin abinci mai protein a karin kumallo yana taimakawa wajen sarrafa kuzarin jiki da kuma hana jin yunwa a lokacin rana.

Tushe & ƙarin karatu

  1. FAO Food Composition Database — fao.org
  2. EAT-Lancet Commission on Food, Planet, Health — eatforum.org
  3. WHO Diet and Physical Activity Report — who.int
  4. USDA FoodData Central — fdc.nal.usda.gov