family-life ·

Abincin Kayan Gona da Nonon Yara: Bayani

Yadda mata masu cin ganyayyaki a Najeriya za su tabbatar da isasshen abinci mai gina jiki ga kansu da jariransu ta hanyar shayarwa, tare da jajircewa ga al'adunmu.

1,029 kalmomi · Maƙalar yau ta Veg.ac
Wata mata 'yar Hausa tana shayar da jaririnta a wani kauye a arewacin Najeriya
Veg.ac · AI-generated illustration

Tambayar da ke tasowa a tsakanin mata masu renon yara a yankinmu ita ce: za a iya samun isasshen sinadiran abinci ta hanyar shayarwa idan ana cin abincin da ba na dabbobi ba? Amsar ita ce, E, ana iya samun nasarar yin renon yara ta hanyar cin ganyayyaki, kuma ana iya tabbatar da isasshen sinadiran abinci ga uwa da jariri ta hanyar mai da hankali kan abinci kamar gero, dawa, wake, da gyada. Wannan jagorar za ta bayyana yadda za a yi hakan, tare da jajircewa ga al'adunmu da samar da madara mai inganci ga jarirai masu girma a arewacin Najeriya.

Abin da Binciken Siyasa ke Nuna Game da Abincin Kayan Gona da Nonon Yara

20 mg/kwana
Adadin Iron da ake buƙata yayin shayarwa
World Health Organization (WHO)
1,000 mg/kwana
Adadin Calcium da ake buƙata yayin shayarwa
Academy of Nutrition and Dietetics
71 g/kwana
Adadin Protein da ake buƙata yayin shayarwa
U.S. Department of Agriculture (USDA)

Kwatanta Sinadiran Abinci a Abincin Shuka da Dabbobi (Ga Kowane Gram 100)

Gero10.6 g Protein
Wake (Jummai)23.5 g Protein
Gyada25.8 g Protein
Nama (Saniya)26 g Protein
Gero3.9 mg Iron
Wake (Jummai)7.7 mg Iron
Gyada1.8 mg Iron
Nama (Saniya)2.6 mg Iron

Bayanan sun nuna yawa daga cikin abincin da aka saba samu a kasuwannin Najeriya. Source: USDA FoodData Central.

Bincike daga kungiyoyin kiwon lafiya na duniya kamar World Health Organization (WHO) da kuma Academy of Nutrition and Dietetics sun nuna cewa mata masu shayarwa suna buƙatar ƙarin sinadiran abinci don tallafawa samar da madara da kuma kula da lafiyarsu. Duk da cewa wasu na iya damuwa game da samun isasshen furotin, iron, da calcium daga abincin da ba na dabbobi ba, nazarin ya tabbatar da cewa za a iya samun wadannan ta hanyar abinci na shuka idan aka yi tsarawa mai kyau. Alal misali, gero da dawa, da kuma nau'ikan wake irin su jummai, da kuma gyada, duk suna da yawan furotin da fiber, wanda ke da mahimmanci ga lafiyar uwa.

Yadda Ake Samun Nasara: Tsarin Abinci Mai Gina Jiki

Don samun nasara wajen renon yara ta hanyar cin ganyayyaki, mahimmanci shine a mai da hankali kan abinci mai yawan sinadiran abinci da ake samu a yankinmu. Gero da dawa sun kasance abinci na asali a arewacin Najeriya tsawon ƙarni, kuma suna ba da carbohydrates masu inganci da kuma wasu bitamin da ma'adanai. Wake, musamman nau'ikan da ake nomawa a nan kamar jummai da kuma sauran irin su wake-wake, suna da wadataccen furotin, iron, da fiber. Gyada, wanda ake nomawa sosai a yankin, tana da kitse mai inganci, furotin, da kuma wasu ma'adanai masu mahimmanci.

  1. **Gero da Dawa:** Suna samar da makamashi kuma suna da fiber. Ana iya sarrafa su zuwa tuwo, kunu, ko kuma a dafa su a matsayin abinci.
  2. **Wake (Jummai, da sauran nau'i):** Tushen furotin da iron. Ana iya dafa su, soyawa, ko kuma a sarrafa su zuwa abinci kamar 'Masa' ko 'Awara'.
  3. **Gyada:** Tushen kitse mai inganci, furotin, da kuma bitamin E. Ana iya cin ta a halin da take ko kuma a sarrafa ta zuwa man gyada.
  4. **Ruwancin da ake sha:** Samun isasshen ruwa yana da matukar muhimmanci ga samar da madara mai inganci. Mata masu shayarwa ya kamata su sha ruwa akalla lita 2-3 a rana.
  5. **Abincin da aka ƙarfafa:** A wasu lokuta, ana iya buƙatar ƙarin bitamin B12 da D. Ana iya samun abincin da aka ƙarfafa da waɗannan sinadiran a kasuwanni, ko kuma a yi amfani da kari (supplements) bayan tuntubar likita.

Bitamin B12 yana da matukar mahimmanci ga lafiyar jijiyoyi da samar da jini. A al'adance, ana samun B12 ne daga samfuran dabbobi. Mata masu cin ganyayyaki ya kamata suyi tunanin samun B12 daga abincin da aka ƙarfafa ko kuma kari. Haka kuma, Bitamin D, wanda ke taimakawa jiki wajen shawo calcium, yana da wahalar samu daga abinci kawai, kuma ana samunsa mafi yawa ta hanyar hasken rana. Duk da haka, a lokacin rani ko kuma idan ana rayuwa a wuraren da ba a samun isasshen hasken rana, ya kamata a yi la'akari da kari.

Samar da Madara Mai Inganci

Samar da madara mai inganci yana dogara ne kan yawan abincin da uwar ke ci da kuma yawan ruwan da take sha. Abincin da ke da yawan furotin, carbohydrates, da kitse mai inganci zai taimaka wajen samar da madara mai wadata. Bugu da kari, yin bacci mai isarci da kuma rage damuwa suma suna da tasiri ga samar da madara.

“Abincin shuka ba wai kawai yana da kyau ga lafiyar mutum ba, har ma yana da tasiri ga muhalli da kuma tattalin arzikin al'umma.”

— Masu bincike kan abinci da muhalli

Me Har Yanzu Ba A Sani Ba?

Duk da cewa bincike kan abincin shuka ya yi nisa, har yanzu akwai bukatar yin ƙarin nazari kan tasirin dogon lokaci na abincin shuka a kan mata masu shayarwa a yankunan da ba su da wadata sosai kamar Sahel. Yadda ake sarrafa abinci da kuma samun abinci mai gina jiki a lokacin fari ko kuma lokacin talauci na iya zama kalubale. Bugu da kari, fahimtar al'adun gargajiya da kuma yadda za a hada su da ilimin kimiyya na zamani yana da muhimmanci.

Gero da dawa, abinci na asali a arewacin Najeriya, suna bushewa a rana.
Gero da dawa, abinci na asali a arewacin Najeriya, suna bushewa a rana.Veg.ac · AI-generated illustration

Me Yake Nufi Ga Ku?

Ga mata masu shayarwa a Najeriya da ke son yin renon yara ta hanyar cin ganyayyaki, yana yiwuwa kuma yana da fa'ida. Ta hanyar mai da hankali kan abinci na gida kamar gero, dawa, wake, da gyada, za ku iya tabbatar da cewa ku da jaririnku kuna samun duk sinadiran abinci da kuke bukata. Tunawa da shan isasshen ruwa da kuma tuntubar kwararru idan akwai bukata za su taimaka muku wajen samun wannan nasara.

Fa'idodin Muhalli da Tattalin Arziki

Baya ga fa'idodin kiwon lafiya, cin abincin shuka yana da tasiri ga muhalli. Samar da abincin shuka yana buƙatar ruwa da kuma ƙasa kaɗan idan aka kwatanta da samar da nama. Haka kuma, tallafawa manoma da ke noman abincinmu na gargajiya yana taimakawa wajen samar da tsaron abinci na gida da kuma bunkasa tattalin arzikin al'ummar mu.

Abin Da Ya Kamata Ku Tuna

  • Mai da hankali kan abinci na gida kamar gero, dawa, wake, da gyada.
  • Tabbatar da isasshen furotin, iron, da calcium daga tushen shuka.
  • Shan isasshen ruwa yana da mahimmanci ga samar da madara.
  • B12 da D na iya buƙatar ƙarin abinci mai ƙarfafa ko kari.
  • Tuntubar likita ko kwararren mai bada shawara kan abinci yana da mahimmanci.

Frequently asked questions

Shin abincin shuka yana samar da isasshen madara ga jariri?
Ee, mata masu shayarwa za su iya samar da isasshen madara mai inganci ta hanyar cin abincin shuka mai yawan sinadiran abinci. Mahimmanci shine hada-hadar abinci iri-iri kamar gero, wake, da gyada, tare da isasshen ruwa.
Wadanne sinadiran abinci ne mata masu shayarwa masu cin ganyayyaki suke bukata sosai?
Mata masu shayarwa masu cin ganyayyaki ya kamata su mai da hankali kan samun isasshen furotin, iron, calcium, B12, da D. Gero, wake, da gyada suna taimakawa wajen samar da furotin da iron, amma B12 da D na iya buƙatar abinci mai ƙarfafa ko kari.
Yaya zan tabbatar da cewa jaririna yana samun isasshen B12 daga abincin shuka?
Bitamin B12 yana da wahalar samu daga abincin shuka. Ya kamata mata masu shayarwa suyi amfani da abincin da aka ƙarfafa da B12 ko kuma su nemi shawarar likita game da kari (supplements) don tabbatar da isasshen adadin ga kansu da jaririnsu.
Shin akwai wasu nau'in wake da suka fi dacewa ga mata masu shayarwa?
Nau'ikan wake da ake nomawa a Najeriya kamar jummai suna da wadataccen furotin da iron. Kowane nau'in wake yana da amfani, kuma ya kamata a hada su cikin abinci akai-akai don samun fa'ida mafi kyau.
Ta yaya zan iya samun isasshen calcium ta hanyar cin ganyayyaki?
Calcium na iya samu daga wasu abincin shuka kamar wake, gyada, da kuma wasu kayan lambu masu ganye kamar 'ugwu' ko 'lalo' idan akwai. Hakanan, ana iya samun abincin da aka ƙarfafa da calcium.
Menene tasirin abincin shuka ga muhalli a yankinmu?
Abincin shuka yana da tasiri ga muhalli saboda yana buƙatar ƙasa da ruwa kaɗan idan aka kwatanta da samar da nama. Hakanan yana taimakawa wajen samar da tsaron abinci na gida.

Sources & further reading

  1. World Health Organization (WHO) — who.int
  2. Academy of Nutrition and Dietetics — eatright.org
  3. U.S. Department of Agriculture (USDA) — usda.gov
  4. FoodData Central — fdc.nal.usda.gov
  5. EAT-Lancet Commission Summary Report — eatforum.org