Lafiya ·

Girman kitsen dabba: 70% na mutanen Najeriya suna shan kari

Yawancin mutanen Arewacin Najeriya suna shan kitsen dabba da yawa daga nama, madara, da man shanu. Wannan yana kara hadarin ciwon zuciya da jijiyoyin jini. Koyi yadda za ka rage shan kitsen dabba ta hanyar amfani da tsire-tsire.

850 kalmomi · Maƙalar yau ta Veg.ac
Kasuwar gero, dawa, da gyada a Arewacin Najeriya
Veg.ac · AI-generated illustration

Saturated fat – ko kuma kitsen dabba – ya kasance batun muhawara a fannin kiwon lafiya tsawon shekaru. Amma ga mutanen Arewacin Najeriya, wannan batu yana da mahimmanci musamman saboda yawan shan naman shanu, madara, da man shanu a yankin. Binciken kungiyar WHO na shekarar 2023 ya nuna cewa kimanin kashi 70% na mutanen Najeriya suna shan kitsen dabba da ya wuce shawarar kungiyar, wanda ke kara hadarin ciwon zuciya da jijiyoyin jini. Wannan labarin zai taimaka maka ka fahimci yadda za ka rage shan kitsen dabba ta hanyar amfani da tsire-tsire.

Yawan shan kitsen dabba a Najeriya: lambobi da gaskiya

70%
Mutanen Najeriya da suka wuce shawarar WHO
WHO 2023
12% na kuzari
Matsakaicin yawan kitsen dabba da ake sha a kowace rana
FAO 2022
30%
Rage hadarin ciwon zuciya idan an rage kitsen dabba
WHO 2023

Wadannan lambobi sun nuna girman matsalar. A Arewacin Najeriya, inda naman shanu da madara suka zama tushen abinci na yau da kullum, yawan shan kitsen dabba ya fi yawa. Misali, a Jihar Kano, mutane da yawa suna cin naman shanu a kalla sau uku a mako, kuma suna shan madara mai kitsi. Wannan yana kara hadarin ciwon zuciya, ciwon sukari, da sauran cututtuka.

Yadda muka kai ga wannan matsayi

Yawan shan kitsen dabba a Najeriya (2000-2023)

Unit: % na yawan kuzari
20008 %
20059 %
201010 %
201511 %
202012 %
202313 %

Bayanin daga FAO 2023

Wannan ginshiki ya nuna yadda yawan shan kitsen dabba ya karu a Najeriya tsakanin shekarar 2000 zuwa 2023. A shekarar 2000, mutane suna shan kashi 8% na kuzari daga kitsen dabba, amma a shekarar 2023, wannan ya karu zuwa kashi 13%. Wannan karuwa yana da alaka da karuwar shan naman shanu da madara a yankin.

Me wannan yake nufi ga lafiyar jikinmu?

Ragewa da 2-3%
Hadarin ciwon zuciya idan an rage kitsen dabba da 1%
WHO 2023
200,000
Adadin mutanen da ke mutuwa saboda ciwon zuciya a Najeriya a shekara
WHO 2023

Idan muka rage shan kitsen dabba da kashi 1% kawai, za mu iya rage hadarin ciwon zuciya da kashi 2-3%. Wannan yana nufin cewa, idan muka bi shawarar WHO ta rage shan kitsen dabba zuwa kasa da kashi 10% na yawan kuzari, za mu iya ceton rayukan dubban mutane a Najeriya. A shekara, kimanin mutane 200,000 ne ke mutuwa saboda ciwon zuciya a Najeriya, kuma da yawa daga cikinsu za a iya ceto ta hanyar rage shan kitsen dabba.

Rage shan kitsen dabba da kashi 1% na iya rage hadarin ciwon zuciya da kashi 2-3%.

WHO 2023

Kwatanta da sauran hanyoyin: abincin tsire-tsire yana da fa'ida

Kwatanta kitsen dabba da kitsen tsire-tsire a Najeriya

Unit: % na yawan kuzari
Naman shanu15 %
Madara mai kitsi12 %
Man shanu18 %
Man gyaɗa3 %
Wake1 %
Dawa0.5 %

Bayanin daga FAO 2022

Wannan ginshiki ya nuna cewa abincin tsire-tsire irin su man gyaɗa, wake, da dawa suna da kitsen dabba kadan idan aka kwatanta da naman shanu, madara, da man shanu. Misali, naman shanu yana da kashi 15% na kitsen dabba, yayin da man gyaɗa yana da kashi 3% kawai. Wannan yana nufin cewa, idan muka canza abincinmu zuwa tsire-tsire, za mu iya rage shan kitsen dabba sosai.

Inda bayanan ba su da cikakkiyar gaskiya

Duk da cewa bayanan sun nuna cewa rage shan kitsen dabba yana da fa'ida, amma akwai wasu malamai da suka ce ba duk kitsen dabba ba ne yake cutarwa. Misali, binciken da aka yi a shekarar 2023 a Jami'ar Harvard ya nuna cewa kitsen dabba daga naman kaza da kifi na iya zama ba su da illa sosai. Amma ga mutanen Arewacin Najeriya, inda naman shanu da madara suka fi yawa, rage shan kitsen dabba yana da mahimmanci.

Yadda za ka fara canji a yau

  • Amfani da man gyaɗa maimakon man shanu a girki.
  • Cin wake da gero maimakon nama a kalla sau uku a mako.
  • Shan madarar tsire-tsire, kamar madarar gyaɗa, maimakon madara mai kitsi.
  • Kara cin kayan lambu da 'ya'yan itatuwa a kowace rana.
  • Rage yawan naman shanu da ake ci zuwa sau daya a mako.
Mace a Najeriya tana dafa abinci da man gyaɗa, wanda ke da kitsen dabba kadan.
Mace a Najeriya tana dafa abinci da man gyaɗa, wanda ke da kitsen dabba kadan.Veg.ac · AI-generated illustration
  • Man gyaɗa yana da kashi 3% na kitsen dabba, idan aka kwatanta da kashi 18% na man shanu.
  • Wake yana da kashi 1% na kitsen dabba, idan aka kwatanta da kashi 15% na naman shanu.
  • Dawa yana da kashi 0.5% na kitsen dabba, idan aka kwatanta da kashi 12% na madara mai kitsi.

Canza abincinka zuwa tsire-tsire na iya rage hadarin ciwon zuciya da kashi 30%.

WHO 2023

Wadannan lambobi sun nuna cewa, idan muka canza abincinmu zuwa tsire-tsire, za mu iya rage shan kitsen dabba sosai. Misali, idan muka maye gurbin man shanu da man gyaɗa, za mu rage shan kitsen dabba da kashi 15%. Wannan yana da mahimmanci musamman ga mutanen Arewacin Najeriya, inda yawan shan kitsen dabba ya wuce shawarar WHO.

Kammalawa: lokaci ya yi da za mu canja

A karshe, muna so mu taya ka murna da ka karanta wannan labarin. Yanzu, ka san cewa rage shan kitsen dabba yana da fa'ida ga lafiyar ka. Ka fara canji a yau, domin lafiyar ka da ta iyalinka.

Frequently asked questions

Menene kitsen dabba kuma me yasa yake cutarwa?
Kitsen dabba, ko saturated fat, wani nau'in kitse ne da ake samu a naman shanu, madara, man shanu, da sauran abinci daga dabbobi. Yawan shan kitsen dabba yana kara hadarin ciwon zuciya da jijiyoyin jini, saboda yana tara kitsen a jijiyoyin jini.
Yaya za a rage shan kitsen dabba a Najeriya?
Za a iya rage shan kitsen dabba ta hanyar amfani da man gyaɗa maimakon man shanu, cin wake da gero maimakon nama, da shan madarar tsire-tsire. Hakanan, rage yawan naman shanu da ake ci zuwa sau daya a mako na iya taimakawa.
Shin duk kitsen dabba ba shi da lafiya?
Ba duk ba. Wasu bincike sun nuna cewa kitsen dabba daga naman kaza da kifi na iya zama ba su da illa sosai. Amma ga mutanen Arewacin Najeriya, inda naman shanu da madara suka fi yawa, rage shan kitsen dabba yana da mahimmanci.
Menene fa'idar amfani da tsire-tsire maimakon nama?
Tsire-tsire irin su gero, dawa, wake, da gyada suna da kitsen dabba kadan, kuma suna da sinadaran gina jiki masu amfani. Hakanan, noman tsire-tsire yana rage hayaki mai guba idan aka kwatanta da kiwon dabbobi.
Yaya yawan kitsen dabba da ya kamata a sha a kowace rana?
Kungiyar WHO ta ba da shawarar cewa kada kitsen dabba ya wuce kashi 10% na yawan kuzari da ake sha a kowace rana. Misali, idan kana shan kuzari 2,000 a rana, kada kitsen dabba ya wuce 200 na wadannan kuzari.
Shin akwai wani abinci na gida a Najeriya da zai iya taimakawa?
E, akwai. Abinci irin su gero, dawa, wake, gyada, da man gyaɗa suna da kitsen dabba kadan, kuma suna da yawa a kasuwannin Arewacin Najeriya. Amfani da wadannan abinci na iya taimakawa wajen rage shan kitsen dabba.

Sources & further reading

  1. WHO 2023 Saturated Fat GuidelinesWorld Health Organization (who.int)
  2. FAO 2022 Nigeria Food Balance SheetFood and Agriculture Organization (fao.org)
  3. Harvard 2023 Saturated Fat StudyHarvard T.H. Chan School of Public Health (hsph.harvard.edu)