Ga Wadda Take Son Koyon Yadda Ake Dafa Miyan Egusi Mai Dandano Ba Tare da Nama ko Kifi ba
Koyi yadda ake dafa miyan egusi mai dandano ba tare da nama ko kifi ba ta amfani da kayan lambu da ganye don inganta lafiya da tattalin arziki.

Ga ke wadda kike son koyon yadda ake dafa miyan egusi mai dandano ba tare da nama ko kifi ba, ina so ki sani cewa abincinmu na gargajiya yana da arzikin dandano da kansa. Ba lallai sai kin saka nama ko kifi ba kafin miyarki ta yi dadi; sirrin yana cikin yadda kike sarrafa kayan miya da kuma ganyayyakin da kike amfani da su wajen samar da abinci mai gina jiki ga iyalinki. Abin da ake bukata shi ne ki mayar da hankali wajen nika kayan kamshi irin su tafarnuwa, citta, da albasa sosai, sannan ki soya su da man ja har sai sun fitar da kamshi mai gamsarwa kafin ki zuba egusin da kika nika. Idan kin kara da daddawa ko kayan lambu kamar ganyen alayyahu ko ugu, za ki ga yadda miyar za ta yi kauri da kuma kamshi mai sanya ci, wanda hakan zai sa kowa a gida ya manta da rashin nama a cikin kwanon abincinsa.
Don samun dandano na musamman ba tare da amfani da naman dabbobi ba, kina iya amfani da naman kaza na shuka wato 'mushroom' ko kuma ganyen ugu ko alayyahu da aka yanka kanana. Wadannan ganyayyakin ba kawai suna kara kalar kore ga miyar ba ne, har ma suna kara mata kauri da kuma dandano na halitta wanda yake sa kowa ya jinjina wa girkin. Idan kika hada egusi da kayan lambu kamar su tattasai da barkono mai yaji, za ki ga cewa miyar tana da dadi har ba za a nemi nama ba. Wannan hanyar tana taimaka wa wajen rage kashe-kashen kudi a gida tare da tabbatar da cewa iyalinki suna cin abinci mai tsafta da gina jiki.
Abin da nake so ki sani da farko
A matsayinmu na mata a yankin Sahel, muna da damar amfani da amfanin gona irin su gero, dawa, wake, da gyada wadanda suke da matukar amfani ga lafiya. Miyan egusi ba tare da nama ba ba kawai tana kiyaye kudi ba ne, har ma tana saukaka narkewar abinci a jiki. Lokacin da kika cire nama, kina rage yawan kitse mara kyau, kuma kina bude kofa ga amfani da ganyayyaki masu kalar kore wadanda suke da matukar muhimmanci ga kashin jiki da garkuwar jiki. Alal misali, idan kika hada egusi da daddawa, za ki samu dandano na musamman da yake kara wa miyar kauri da kuma sinadaran da jiki ke bukata. A cewar kungiyar abinci da noma ta Majalisar Dinkin Duniya (FAO), amfani da kayan gona na gida yana kara samun ingantaccen abinci mai gina jiki wanda yake da saukin samu kuma yana taimaka wa muhalli ta hanyar rage hayakin da yake fitowa daga ayyukan kiwon dabbobi.
Bincike ya nuna cewa rage cin abincin da aka samo daga dabbobi yana taimaka wa wajen kiyaye lafiyar zuciya. A maimakon nama, kina iya amfani da wake ko kuma 'soy chunks' wadanda suke da yawan furotin. Wannan salon girkin yana ba wa kowace mace damar bunkasa fasaharta a kicin. Idan kika zage damtse wajen sarrafa kayan lambu da kuma amfani da kayan kamshi na gida, za ki ga cewa miyar egusi ta fi kowace miya dadi, kuma tana ba wa yara da manya kuzarin da suke bukata don gudanar da ayyukansu na yau da kullum ba tare da sun gaji ba. Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) ta jaddada muhimmancin cin abinci mai gina jiki da ya hada da kayan lambu da hatsi don rage hadarin kamuwa da cututtukan da ba sa yaduwa. Ta hanyar amfani da wadannan sinadaran a miyarki, kina tabbatar da cewa iyalinki suna samun abinci mai inganci wanda yake gina jiki kuma yake kiyaye lafiyarsu a kowace rana.

Abubuwan da babu wanda yake gaya miki
- Daddawa ita ce sirrin dandano mafi girma a miya idan babu nama.
- Yawan tafasa egusi yana sa ta zama da kauri da kuma dadin ci.
- Ganyen kabewa yana kara gina jiki fiye da yadda kike tsammani.
- Amfani da man gyada yana ba da dandano na musamman wanda man ja ba zai iya bayarwa ba.
- Kayan kamshi irin su tafarnuwa da citta suna taimaka wa narkewar abinci.
Shaidun da na gano kan yadda ake dafa miyan egusi mai dandano ba tare da nama ko kifi ba
Idan kina neman yadda ake dafa miyan egusi mai dandano ba tare da nama ko kifi ba, to kin zo wurin da ya dace domin wannan abinci ne da ke cike da sinadaran gina jiki. Bisa ga rahoton FAO, amfani da amfanin gona irin su egusi yana daya daga cikin hanyoyin da za a iya samar da abinci mai gina jiki a yankunan da ruwan sama yake da karanci, musamman a kasashen Afirka. Ba ma bukatar dogaro da kiwo ko kiwon dabbobi mai yawan kashe muhalli don samun furotin, domin egusi, wanda yake fitowa daga nau'in kabewa, yana dauke da sinadaran da suke taimaka wa jiki wajen gina kwayoyin halitta da kuma samar da kuzari. A matsayin madadin nama mai inganci ga kowane gida, kina iya samun dandano mai gamsarwa ta hanyar amfani da kayan kamshi na gida kamar su daddawa, kayan lambu masu kauri, da kuma man ja, wadanda suke kara wa miyar kauri da kamshi ba tare da bukatar kowane nau'in nama ba.
Har ila yau, rahoton IPCC ya bayyana cewa sauya salon cin abinci zuwa ga kayan gona na taimaka wa wajen rage tasirin sauyin yanayi ta hanyar rage hayakin da ke fitowa daga kiwon dabbobi. Ta hanyar amfani da egusi a matsayin babban abinci, muna ba da gudunmawa wajen kiyaye muhallinmu da kuma rage barnar da ake yi wa filayen noma. Don haka, idan kina dafa miyar egusi ba tare da nama ba, ba kawai abinci mai dadi kike dafawa ba, har ma kina tallafa wa duniya baki daya. Don samun nasarar wannan girki, ki tabbata kin nika egusin da kyau, sannan ki hada shi da kayan lambu kamar alayyahu ko ugu wadanda suke kara sinadaran bitamin. Amfani da egusi tare da kayan lambu na gida yana tabbatar da cewa kin samar da abinci mai rahusa, wanda yake da matukar amfani ga lafiyar iyalinki. Wannan hanyar girkin tana nuna cewa za a iya samun abinci mai gina jiki ba tare da dogara ga kayan dabba ba, kuma hakan na taimaka wa wajen kiyaye albarkatun kasa domin al'ummomi masu zuwa.
Amfanin Ganyayyaki ga Lafiya
Adadin bitamin C a kowane 100g (tushe: WHO, 2022).
Abin da zan yi daban
- Zan fara da soya kayan kamshi sosai kafin in zuba egusi.
- Zan hada ganye iri biyu don samun nau'in dandano daban-daban.
- Zan rage amfani da gishiri, zan fi mayar da hankali ga kayan kamshi na halitta.
- Zan zuba ruwan gyada kadan don kara kauri da dandanon miyar.

“Abincinmu na gargajiya yana da karfin gina jiki da dandano ba tare da bukatar kowane irin nama ba.”
Short reading list
- FAO - 'Sustainable Food Systems in the Sahel'
- WHO - 'Healthy Diet Guidelines 2023'
- Our World in Data - 'Environmental Impact of Food'
- Nature Food - 'Plant-based Nutrition in Developing Economies'
Tambayoyin da Ake Yawan Yi
Me zan iya amfani da shi maimakon nama a miyar egusi?
Shin egusi tana da furotin sosai?
Daddawa tana da amfani ga lafiya?
Yadda ake dafa miyan egusi mai dandano ba tare da nama ko kifi ba yana da tsada?
Wane irin ganye ne ya fi dacewa da egusi?
Tushe & ƙarin karatu
- FAO Food Security Report — fao.org
- WHO Nutrition Guidelines — who.int
- Nature Food Research — nature.com
- Our World in Data — ourworldindata.org