სურსათის მომავალი: ექსპერტი განმარტავს

საქართველოს სურსათის უსაფრთხოება დგას კლიმატის ცვლილების მზარდი საფრთხის წინაშე, რაც გლობალურ ტენდენციას ასახავს. ექსპერტები აფრთხილებენ, რომ ტემპერატურის მატება, ნალექების რეჟიმის ცვლილება და ექსტრემალური ამინდის მოვლენები უარყოფითად აისახება ძირითადი სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოსავლიანობაზე, მათ შორის ისეთ მნიშვნელოვან პროდუქტებზე, როგორიცაა ლობიო და ნიგოზი. ამ ვითარებაში, როგორ შეგვიძლია უზრუნველვყოთ ჩვენი ქვეყნის კვებითი სუვერენიტეტი და შევამციროთ მომავალი კრიზისების რისკი? ამ კითხვებზე პასუხის გასაცემად, ჩვენ მივმართეთ სოფლის მეურნეობის ექსპერტს, პროფესორ ნინო ჩხეიძეს.

რა გავლენას ახდენს კლიმატის ცვლილება ქართულ სოფლის მეურნეობაზე?

ექსპერტი ნინო ჩხეიძის განმარტებით, კლიმატის ცვლილება უკვე იწვევს შესამჩნევ ცვლილებებს საქართველოს აგრარულ სექტორში. „ჩვენ ვხედავთ ტემპერატურის მატებას, რაც ზრდის მავნებლების აქტივობას და ასევე გავლენას ახდენს წყლის რესურსებზე. გვალვები ხდება უფრო გახანგრძლივებული და ინტენსიური, ხოლო უეცარი ძლიერი წვიმები იწვევს ნიადაგის ეროზიას. ეს ყველაფერი პირდაპირ აისახება მოსავლიანობაზე და პროდუქციის ხარისხზე“, – ამბობს პროფ. ჩხეიძე.

რომელი კულტურებია ყველაზე დაუცველი?

პროფესორი ჩხეიძე განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს ისეთ ტრადიციულ და ეკონომიკურად მნიშვნელოვან კულტურებს, როგორიცაა ლობიო და ნიგოზი. „ლობიოს, რომელიც ცილის ერთ-ერთი მთავარი წყაროა ჩვენს რაციონში, უყვარს გარკვეული ტემპერატურული რეჟიმი და ტენიანობა. გადაჭარბებული სიცხე და გვალვა მასზე უარყოფითად მოქმედებს. ნიგოზი კი, რომელიც ჩვენი ეკოსისტემის და კულინარიული ტრადიციების განუყოფელი ნაწილია, მგრძნობიარეა ტემპერატურის მკვეთრი ცვლილებებისა და მავნებლების მიმართ, რომლებიც კლიმატის დათბობასთან ერთად ვრცელდებიან“, – აღნიშნავს ექსპერტი.

• ლობიო: ცილის წყარო, მგრძნობიარე სიცხისა და გვალვის მიმართ.
• ნიგოზი: ეკოლოგიური და კულინარიული მნიშვნელობა, დაუცველი ტემპერატურული რყევებისა და მავნებლების მიმართ.
• ხორბალი და სიმინდი: ძირითადი საკვები კულტურები, რომელთა მოსავლიანობაზეც გავლენას ახდენს ნალექების ცვლილება.
• ვაზი და ხეხილი: მგრძნობიარეა ყინვებისა და სეტყვის მიმართ, რომლებიც შესაძლოა გახშირდეს.

“ჩვენი სურსათის უსაფრთხოება პირდაპირ კავშირშია ბიომრავალფეროვნებასთან და ადგილობრივი ეკოსისტემების ჯანმრთელობასთან.”

რა გამოსავალი არსებობს? მდგრადი სოფლის მეურნეობა და ტრადიციული ცოდნა

პროფესორი ჩხეიძე ხაზს უსვამს მდგრადი სოფლის მეურნეობის პრაქტიკების დანერგვის აუცილებლობას. „ეს ნიშნავს ისეთი მეთოდების გამოყენებას, რომლებიც ამცირებენ გარემოზე ზემოქმედებას. მაგალითად, ორგანული სასუქების გამოყენება, წყლის დაზოგვის ტექნოლოგიები, როგორიცაა წვეთოვანი ირიგაცია, და ნიადაგის დაცვა ეროზიისგან. ასევე, მნიშვნელოვანია ადგილობრივი, ადაპტირებული ჯიშების შერჩევა და მათი ხელშეწყობა, რადგან ისინი უკეთესად უძლებენ ჩვენს კლიმატურ პირობებს“, – აცხადებს ის.

მრავალფეროვნების როლი

პროფ. ჩხეიძე ასევე ხაზს უსვამს სოფლის მეურნეობის მრავალფეროვნების მნიშვნელობას. „მონოკულტურები, ანუ ერთი სახეობის მცენარის ფართომასშტაბიანი მოყვანა, განსაკუთრებით დაუცველია დაავადებებისა და მავნებლების მიმართ. როდესაც ფერმერები ზრდიან მრავალფეროვან კულტურებს, ისინი ქმნიან უფრო მდგრად სისტემას, რომელიც ნაკლებად არის დამოკიდებული ერთი სახეობის წარმატებაზე“, – ამბობს ის. ეს ასევე ხელს უწყობს ნიადაგის ჯანმრთელობას და ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებას.

საქართველოს ეკოლოგიური მემკვიდრეობა და მომავალი

კავკასიის რეგიონი, და მათ შორის საქართველო, გამოირჩევა ბიომრავალფეროვნებით და უნიკალური ეკოლოგიური სისტემებით. ადგილობრივი მცენარეული და ცხოველური სახეობები ხშირად საუკეთესოდ არიან ადაპტირებული ამ კონკრეტულ გარემოსთან. ამ მემკვიდრეობის დაცვა და გამოყენება თანამედროვე სოფლის მეურნეობაში არის გასაღები კლიმატის ცვლილებასთან ბრძოლაში. „ჩვენ უნდა დავაფასოთ და შევინარჩუნოთ ის, რაც ბუნებამ გვიბოძა. ადგილობრივი ჯიშების, მათ შორის ძველი, დავიწყებული ჯიშების აღორძინება და მათი ინტეგრირება თანამედროვე სასოფლო-სამეურნეო სისტემებში, გვაძლევს შანსს ვიყოთ უფრო მდგრადები“, – ამბობს პროფ. ჩხეიძე. ეს ეხება არა მხოლოდ მცენარეებს, არამედ ტრადიციულ მეცხოველეობასაც, რომელიც ხშირად ნაკლებად ინტენსიური და უფრო ეკოლოგიურია, ვიდრე გლობალური ინდუსტრიული მოდელები.

სამომხმარებლო არჩევანი და მომავალი

საბოლოოდ, ექსპერტი ხაზს უსვამს მომხმარებლის როლს. „ჩვენი არჩევანი მაღაზიაში ან ბაზარში, რას ვყიდულობთ და როგორ ვამზადებთ, პირდაპირ გავლენას ახდენს სოფლის მეურნეობაზე. ადგილობრივი, სეზონური პროდუქტების შეძენა, მცენარეული რაციონის გაზრდა და საკვების ნარჩენების შემცირება – ეს ყველაფერი ხელს უწყობს უფრო მდგრადი სისტემის შექმნას“, – ამბობს პროფ. ჩხეიძე. მისი აზრით, განათლება და ცნობიერების ამაღლება ამ საკითხებზე არის გადამწყვეტი, რათა საზოგადოებამ გააცნობიეროს კავშირი საკვებს, კლიმატსა და ჯანმრთელობას შორის.

მტკიცებულებები პასუხების უკან

1. გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაცია (FAO) რეგულარულად აქვეყნებს კვლევებს კლიმატის ცვლილების გავლენაზე გლობალურ სურსათის უსაფრთხოებაზე.
2. IPCC-ის (Intergovernmental Panel on Climate Change) ანგარიშები დეტალურად აღწერს კლიმატის ცვლილების გავლენას სოფლის მეურნეობაზე და ეკოსისტემებზე.
3. Our World in Data გთავაზობთ მონაცემებს სოფლის მეურნეობის ემისიებისა და გარემოზე ზემოქმედების შესახებ.
4. საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო მუშაობს კლიმატის ცვლილებაზე ადაპტაციის სტრატეგიებზე.
5. EAT-Lancet Commission-ის კვლევები ხაზს უსვამს ჯანსაღი და მდგრადი დიეტის მნიშვნელობას.