ცხოველური სოფლის მეურნეობა არის დედამიწაზე ტყეების გაჩეხვის, მტკნარი წყლის ამოწურვისა და ბიომრავალფეროვნების დაკარგვის მთავარი მიზეზი. ის გამოიმუშავებს უფრო მეტ სათბურის გაზებს, ვიდრე ყველა ავტომობილი, სატვირთო მანქანა, გემი და თვითმფრინავი ერთად. მცენარეულ საკვებზე გადასვლა არის ყველაზე დიდი პირადი წვლილი, რაც ინდივიდს შეუძლია შეიტანოს გარემოს დაცვაში.
მეცხოველეობა მოიხმარს მსოფლიოს მტკნარი წყლის დაახლოებით მესამედს — უმეტესწილად იმ რეგიონებში, რომლებიც უკვე განიცდიან წყლის ნაკლებობას.
Water Footprint Network
მეძროხეობა არის ტროპიკული ტყეების განადგურების ყველაზე დიდი მიზეზი პლანეტაზე — საკვები კულტურები შეადგენს დანარჩენი ნაწილის დიდ წილს.
Yale E360 / WRI
თუმცა პირუტყვი გვაძლევს მსოფლიო კალორიების მხოლოდ 18%-ს და ცილის 37%-ს. ეს მათემატიკა არ მუშაობს — და არც არასდროს უმუშავია.
Poore & Nemecek, 2018
მეთანი 20 წლის განმავლობაში დაახლოებით 80-ჯერ უფრო ძლიერია, ვიდრე CO₂. მეცხოველეობის შემცირება არის ყველაზე სწრაფი ბერკეტი ახლო ვადიანი დათბობის შესაჩერებლად.
IPCC AR6
ანტიბიოტიკების რუტინული გამოყენება გადატვირთულ ფერმებში არის ანტიმიკრობული რეზისტენტობის მთავარი მიზეზი, რაც, პროგნოზით, 2050 წლისთვის წელიწადში 10 მილიონ ადამიანს მოკლავს.
WHO
მეცხოველეობა არის სახეობების გადაშენების ყველაზე დიდი მიზეზი ხმელეთსა და ზღვაში.
WWF
მცენარეულ კვებაზე გლობალური გადასვლა გაათავისუფლებდა აშშ-ის, ჩინეთისა და ევროკავშირის გაერთიანებული ფართობის ტოლ ტერიტორიას — ტყეებისთვის, ველური ბუნებისთვის და წყლისთვის.
Our World in Data
მეცხოველეობა შეადგენს ადამიანის მიერ გამოწვეული სათბურის გაზების დაახლოებით 15%-ს — იმაზე მეტს, ვიდრე ყველა მანქანა, სატვირთო, გემი და თვითმფრინავი ერთად. ძროხებისგან გამოყოფილი მეთანი 20 წლის განმავლობაში 80-ჯერ უფრო ათბობს გარემოს, ვიდრე CO₂.
მეძროხეობა არის ამაზონის ტყეების გაჩეხვის უდიდესი მიზეზი. საკვებ კულტურებთან ერთად, მეცხოველეობა პასუხისმგებელია მსოფლიოში ტროპიკული ტყეების დაკარგვის უდიდეს ნაწილზე.
1 კგ საქონლის ხორცის წარმოებას სჭირდება დაახლოებით 15,000 ლიტრი წყალი. 1 კგ ბოსტნეულის წარმოებას — დაახლოებით 320. მსოფლიოს მტკნარი წყლის კრიზისი, პირველ რიგში, მეცხოველეობის კრიზისია.
მეცხოველეობა არის ბიომრავალფეროვნების დაკარგვის მთავარი მიზეზი ხმელეთსა და ზღვაში. ჩვენ ჩავანაცვლეთ ველური ძუძუმწოვრები პირუტყვით დაახლოებით 15:1 პროპორციით ბიომასის მიხედვით.
ნაკელის რეზერვუარები და სასუქების ჩამონადენი საკვები კულტურებიდან ქმნის ჟანგბადისგან დაცლილ „მკვდარ ზონებს“ ოკეანეებსა და ტბებში.
მსოფლიო მცენარეულ კვებაზე რომ გადასულიყო, დღევანდელი სასოფლო-სამეურნეო მიწების დაახლოებით სამი მეოთხედი შეიძლება ბუნებას დაუბრუნდეს. ეს კაცობრიობისთვის ხელმისაწვდომი ველური ბუნების აღდგენის უდიდესი შესაძლებლობაა.
კლიმატის ციფრები შეიძლება აბსტრაქტულად მოგვეჩვენოს. მაგრამ ერთ კერძამდე დაყვანილი, ისინი პერსონალური ხდება — და ყოველდღიური მცირე არჩევანი აყალიბებს ადამიანის კვების კვალის დიდ ნაწილს.
ერთი ჩვეულებრივი ძროხის ხორცის კატლეტი გამოყოფს დაახლოებით 6–7 კგ CO₂-ის ექვივალენტურ ემისიას. ლობიოს ან ოსპის კატლეტი კი — 0.5 კგ-ზე ნაკლებს. ეს არის ათ-თხუთმეტჯერადი განსხვავება, ყოველ ჯერზე, ერთი და იმავე თეფშისთვის.
ერთი ჭიქა ძროხის რძე მოიხმარს დაახლოებით 120 ლიტრ წყალს და გამოყოფს დაახლოებით სამჯერ მეტ სათბურის აირს, ვიდრე ერთი ჭიქა შვრიის ან სოიოს რძე. ყავაში, ფაფაში ან გამოცხობისას გემო და ტექსტურა ადამიანების უმეტესობისთვის ერთი კვირის შემდეგ პრაქტიკულად განურჩეველია.
ფერმის ორაგულს ფარული ხარჯები აქვს: მის გამოსაკვებად დაჭერილი გარეული თევზი, ანტიბიოტიკების გამოყენება და სანაპირო წყლების დაბინძურება ნარჩენებით. ტოფუს კვალი ფერმის თუ გარეული თევზის კვალის მხოლოდ მცირე ნაწილია, ხოლო ცილის შემცველობა გრამზე მსგავსია.
ეს არის კონსერვატიული შეფასებები, რომლებიც ეფუძნება განსხვავებას საშუალო შერეულ კვებასა და მცენარეულ კვებას შორის, ერთი ადამიანისთვის, ერთი წლის განმავლობაში. ეს არ არის მაქსიმუმი — ეს არის მინიმუმი.
ძირითადად წყალი, რომელიც მოხმარდებოდა პირუტყვის საკვები კულტურების მოყვანას, პლუს უშუალოდ ცხოველების სასმელი და გადამუშავების წყალი.
დაახლოებით საჩოგბურთო კორტნახევრის ფართობი — მიწა, რომელიც შეიძლება დაუბრუნდეს ტყეს, ჭაობს ან ველურ მდელოს.
შესაბამისი ორ კონტინენტს შორის ორმხრივი ფრენისა, ყოველ წელს, მხოლოდ თქვენი თეფშის შეცვლით.
ძირითადად ქათმები და თევზები, ინდუსტრიის სტრუქტურის გამო — მაგრამ თითოეული მათგანი ინდივიდია.
მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვი, ცხვარი და თხა მეთანის ძირითადი წყაროა, სათბურის აირი, რომელიც დაახლოებით 80-ჯერ უფრო ძლიერია, ვიდრე CO₂ 20-წლიან პერიოდში. ის ასევე უფრო სწრაფად იშლება, ვიდრე CO₂ — რაც ნიშნავს, რომ მეთანის ყოველი კილოგრამი, რომლის ემისიასაც დღეს შევწყვეტთ, ნიშნავს სწრაფ გაგრილებას და არა ნელ გაგრილებას ათწლეულების შემდეგ.
ეს ცხოველურ სოფლის მეურნეობას აქცევს კლიმატის იმ ერთადერთ ჩარევად, რომელიც შედეგს გამოიღებს ამ ათწლეულში და არა საუკუნის მეორე ნახევარში. ეს არის იშვიათი ბერკეტი, სადაც პერსონალური და პლანეტარული ინტერესები დაუყოვნებლივ ერთი მიმართულებით მიუთითებს.
Poore-ისა და Nemecek-ის (2018) ანალიზის ყველაზე გასაოცარი ფაქტი მიწის გამოყენების სხვაობაა. ცხოველური სოფლის მეურნეობა — მათ შორის ცხოველებისთვის გამოყვანილი კულტურები — მიწის 77%-ს იკავებს. ეს მიწა გამოიმუშავებს მსოფლიო კალორიების 18%-ს და ცილის 37%-ს. ამ არაეფექტურობის არითმეტიკა არის გარემოსდაცვითი არგუმენტის საფუძველი, რომელიც წინ უდგება მიმდინარე კვების სისტემას.
გამოიმუშავებს გლობალური კალორიების 6%-ს სასოფლო-სამეურნეო მიწის 60%-დან. საქონლის ხორცის ცილის ერთი კილოგრამის მიწის ნაკვეთი 164 მ²-ია — ტოფუს 2,2 მ²-თან შედარებით. ეს ძირითადად ძოვების მიწის გამო კი არ არის; უმეტესობა საკვები კულტურების გამოსაყვანი მიწაა.
ცილის ერთ ერთეულზე დაახლოებით 10-ჯერ მეტ მიწას იყენებს, ვიდრე შვრიის ან სოიოს რძე. ეს ძირითადად ირიბია — მიწა, სადაც სარძეო ძროხების საკვები კულტურები იზრდება, და არა ძოვება, სადაც ძროხები პირდაპირ ძოვდებიან.
ცილის გრამზე გაცილებით დაბალი მიწის ნაკვეთი, ვიდრე საქონლის ხორცს, მაგრამ მაინც 3–10-ჯერ მეტი, ვიდრე პარკოსნებს. შედარება მნიშვნელოვანია, რადგან მიწა, რომელიც გათავისუფლდება ყველა ცხოველური პროდუქტიდან გადასვლით — არა მხოლოდ საქონლის ხორციდან — სწორედ ის არის, რაც ეკოსისტემის მნიშვნელოვან აღდგენას შეიძლება მოახდინოს.
Poore-მ და Nemecek-მა შეაფასეს, რომ მცენარეულ დიეტებზე გლობალური გადასვლა შეძლებდა სასოფლო-სამეურნეო მიწის 75%-ის გათავისუფლებას — ტერიტორია, რომელიც დაახლოებით ამერიკის შეერთებული შტატების, ჩინეთის, ევრო კავშირისა და ავსტრალიის ერთობლივი ფართობის ტოლია — მსოფლიოს მოსახლეობის კვებისთვის ამჟამინდელზე მეტი კალორიების გამომუშავებით.
IPBES-ის გლობალური ბიომრავალფეროვნების შეფასებამ (2019) დაადგინა, რომ ამჟამად დაახლოებით 1 მილიონი ცხოველი და მცენარეთა სახეობა გადაშენების საფრთხის წინაშე დგას — ეს ადამიანობის ისტორიაში ნებისმიერ სხვა პერიოდზე მეტია. ძირითადი გამომწვევია მიწის გამოყენების ცვლილება, სოფლის მეურნეობის გაფართოება გლობალური გაუდაბნოების 70%-ს შეადგენს. ცხოველური სოფლის მეურნეობა — ძოვების პირდაპირი ნაკვეთი და საკვები კულტურების წარმოების ირიბი ნაკვეთი — ამ გაფართოების უმეტეს ნაწილზეა პასუხისმგებელი.
კონკრეტული მექანიზმი მნიშვნელოვანია: როდესაც მშობლიური ჰაბიტატი მონოკულტურულ კულტურებად ან საძოვრებად გარდაიქმნება, ამ ჰაბიტატზე დამოკიდებული სპეციალისტი სახეობები ვერ გადარჩება. სხვა სადმე წასასვლელი არ აქვთ. გენერალისტი სახეობები ადაპტირებულ ლანდშაფტებში კარგად ვითარდება; სპეციალისტები კვდება. შედეგი ბიოლოგიური სირთულის სტაბილური ჩანაცვლებაა ბიოლოგიური სიმარტივით. ამის გადმობრუნება მოითხოვს მიწის გათავისუფლებას — და მიწის მასშტაბური გათავისუფლების ყველაზე პირდაპირი გზა მცენარეულ სისტემებზე გადასვლაა.
სასოფლო-სამეურნეო ჩამდინარე წყლები — ძირითადად საკვები კულტურებისთვის გამოყენებული სასუქებიდან მიღებული აზოტი და ფოსფორი — მდინარეებსა და ბოლოს სანაპირო ოკეანეებში ჩაედინება, სადაც იწვევს ევტროფიკაციას: ალგების ექსპლოზიურ ზრდას, რომელიც ჟანგბადს ამოწურავს და «მკვდარ ზონებს« ქმნის. ამჟამად გლობალურად 400-ზე მეტი დოკუმენტირებული ოკეანის «მკვდარი ზონა« არსებობს, ყველაზე დიდი ფარავს დაახლოებით 70 000 კმ²-ს მისისიპის მდინარის შესართავთან. ეს ზონები ფართოვდება, როდესაც საკვები კულტურების წარმოება იზრდება.
აკვაკულტურა — თევზის და ზღვის პროდუქტების ფერმერობა — დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა გადამეტებული თევზჭერის გამოსავლად. ზოგ ფორმაში ასეც შეიძლება იყოს. მაგრამ ორაგულისა და ათუნის ინტენსიური ფერმერობა მოითხოვს ველური «ადგილობრივი თევზის« დიდ რაოდენობას, როგორც საკვებს — ანუ გამოყვანილი ორაგულის წარმოება ზუსტ იმ გადამეტებულ თევზჭერას ამძაფრებს, ჩასანაცვლებლად დაიდო. ზღვის გალიები კონცენტრირებს ნარჩენებსა და დაავადებებს სანაპირო წყლებში, ზარალს აყენებს მეზობელ ველურ თევზის პოპულაციებს. ყველაზე ეფექტური აკვაკულტურის სისტემებია ჭურვები და წყალმცენარეები, რომლებსაც საკვები არ სჭირდება და შეუძლიათ წყლის ხარისხი გააუმჯობესონ.
"მცენარეული საკვებით მდიდარ დიეტებზე გადასვლა გარემოზე ზეგავლენის შემცირების დიდ შესაძლებლობებს გვთავაზობს, ფერმიდან სადილამდე — სათბური გაზების, მიწის გამოყენების, წყლის გამოყენების და დაბინძურების კუთხით."
"გლობალური მცენარეულ დიეტებზე გადასვლამ შეიძლება შეამციროს კვების წარმოებიდან სათბური გაზების ემისია 70%-ამდე 2050 წლისთვის."
"კვების სისტემა პასუხისმგებელია გლობალური სათბური გაზების ემისიის მეოთხედზე მეტზე. ცხოველური პროდუქტების ნაკლებად ჭამა ინდივიდებისთვის ყველაზე ეფექტური ქმედებებიდანაა."
"მიწის დეგრადაცია, ბიომრავალფეროვნების დაკარგვა და კლიმატის ცვლილება ერთი და იგივე ცენტრალური გამოწვევის სამი განსხვავებული სახეა: ადამიანის საქმიანობის მიერ პლანეტაზე სულ უფრო სახიფათო წნეხი."
"ყველაზე მნიშვნელოვანი რამ, რაც შეგიძლიათ პლანეტისთვის გააკეთოთ, ცხოველების ნაკლები რაოდენობით ჭამაა."
— ჯოზეფ პური, ოქსფორდის უნივერსიტეტი (საკვების გარემოზე ზემოქმედების ყველაზე დიდი ანალიზის წამყვანი ავტორი)