Kuaa porãitépe ñambohape, ára ha ára.
Vegano ndaha'éi tembi'u añónte; ha'e peteĩ ñande rekove ha'e tekove porã. Ramo rejerovia peteĩ vaka, ojejagarra chugui imemby, ha peteĩ ryguasu, ojejagarra chugui iñe'ãnga, upéicha natekotevẽi reñeporandu tembi'u reheve, ha oimero mba'e ojejapóva. Ko kuatiahaipyre ha'e umi tapicha oikuaaséva mba'éichapa ikatu oikova'erã péicha, ndaipa'ipóri vy'a, angirũnguéra, térã ñembohory.
Umi vegano ojehekýi umi tembi'u tembi'u kuéra gui (so'o, pira, kamby, rupi'a, eirete) ha avei ijao kuéra gui (peletái, aoty, seda, ha'ỹi, vasa), ha mba'eky'ykuéra (ojeporúva mymbakuérare térã ojejapóva mymbakuérare) ha vy'aharã (mymba'aty, sirko, ygua'aty, kavaju ha jagua ñemongu'e). Mba'e oñemombyatýva ha'e peteĩ simple: oiméramo peteĩ mba'e ambue ikatu jajeipuru, jajepuru upeva mba'eva'erã mymba rehegua.
Peteĩ ñe'ẽkue 1944 Vegan Society rehegua he'i «opa mba'e ikatu ha ojejapóvaicha». Upéva ha'e mba'e tuichapajepéva. Azúcar ojejapo va'ekue kangue rerekópe, apyka peletái peteĩ mokõiha bicicleta ári, pohã ojeporuvaha mymbakuérare léi rupi — mba'eve ko'ãvape ndaha'éi vegano. Vegano ojerure tape añetete ha jepykue, ndaha'éi tekove porã ndaikatúiva.
Heta vegano pyahu he'i hasyveha ndaha'éi tembi'u, ha'e katu tembi'u ogapypegua. Tapereko porã: emombe'u ne anfitriongúerame tenonde, egueru peteĩ tembi'u heta, ejerure umi mba'e oĩva tembi'úpe ha ndaha'éi peteĩ menú especial, ha eheja ne ñe'ẽnguéra tohecha ha ani oñe'ẽ. Ñehesa'ỹijo puku tembi'u ñemoambue rehegua ohechauka umi tapicha omoambueha iñambuekuéra ohechávo ambue tapicha ojeroviakuaa rehegua omoambuéva porã — ndaha'éi oñembojákuri.
"Veganismo ojerure rape añetete ha jepykue, ndaha'éi tekove porã ndaikatúiva."
Encuesta kuéra ohechauka umi tapicha opytáva vegano heta ary oñemopyenda mbohapy mba'etépe: oreko ambue vegano iñirũrã, ojapo tembi'u tapiaite, ha oikuaa mba'érepa ojejapo ha'ete ha'e tembi'u rehegua. Umi tapicha oikova'erã vegano tesãi rehegua añónte orekove porãve ñembojevy; umi tapicha oikuaáva mymbakuéra rehegua orekove porãve.
Peteĩ ña'ẽmbe jety ha peteĩ bandeja tembi'u rova ára Domingo-pe omohu'ã heta ára tembi'urã. Tykua, ndaha'éi mba'eporã, ha'e mba'e ombohasa tapichakuérape.
Peteĩ akatua michĩ mbokaja ne ao pŷpe ohapejoko aeropuerto rupi ñembyasy omohu'ãva mbohapy jasy jeporeka.
Natekotevẽi opa restaurante ha'e vegano. Tekotevẽ mbohapy ne róga jerére reikuaahápe umi tembi'u ha umi tembi'u'okuaa.
Peteĩ angirũ vegano, peteĩ aty online, térã peteĩ aty tembi'u rehegua opa araite.
Tekovia oñemombe'úva omoñe'ẽsevéva umi vegano pyahu apytépe (ojeiporavóva heta mba'égui).
Faunalytics, Tembiapo ojejapo vaʼekue umi oñemongakuaa vaʼekue ha oúva guive yvotykuéragui (n=11,000+)
Faunalytics ñehesa'ỹijo 11.000 tapicha oikova'ekue ha ko'ágã vegano/vegetariano.
| Mba'e | Opyta vegano (mba'érepa tuichavéva) | Ojehekýi peteĩ ary jave (mba'érepa tuichavéva) |
|---|---|---|
| Ñeha'ã | Mymbakuéra / ñe'ẽkuaa | Tesãi añónte |
| Ñe'ẽkuaa | ≥1 angirũ vegano | Ndaipóri vegano iñirũrã |
| Ñembosako'i | Ombosako'i 4+ tembi'u/semana | Ojerovia mba'e ojejapóva'ỹre |
| Identidad | "Che ha'e vegano" | "Che ha'e tembi'u yvága" |
| Ñandu | Ojuhu 3 mba'e oñemoambuéva oñeha'ãva'erã | Ojavy kesu, ojehekýi |
Fuentes: Faunalytics 2014; Asher et al.
Pe peteĩha jasy ha'e logística: peteĩ lista pyahu, mokõi térã mbohapy tembi'u pyahu, peteĩ kuatia B12 ogapépe. Pe mokõiha jasy ha'e ñe'ẽkuaa: ñemombe'u tapichakuérape, ñemongu'e peteĩha restaurante-pe, ñemongu'e peteĩ tembi'u. Pe mbohapyha jasy rupive, tembi'u ndaha'evéima pyahu ha oñepyrũ oñeñembyaty hogaháicha. Heta ojevykuéra ojehekýi seisha semana rupi, ha katuete ojehekýi ñe'ẽkuaa rehegua ha ndaha'éi tembi'u rehegua — upévare ha'e mba'e tuichavéva ñemongakuaa peteĩ aty michĩ peteĩha jasy javeve tembi'u dahl rehegua.
Opa mba'e ojehecháva — so'o, kamby, rupi'a — vegano omoambue peteĩ tekove rembe'y: gelatin umi pohã ymaveguápe, lanolina pomádape, ha'ỹi ao guýpe ojeherévape peteĩ sy térã túvagui. Heta vegano puku oikuaa mba'éichapa oñemboha'e: oñembojo'a mba'e ojejoguáva, ojejapo mba'e oĩva gueteri opa peve, oñeha'ãva'erã ndaha'éi ko yvy ha'e ko'ãva mba'everã ha'e tekove porã rehegua añónte.
Tapichakuéra omombe'u mba'e umi folletokuéra ndohecháiva: tembi'u sa'ive ojehepýva so'o ojehekýi rire, peteĩ ñe'ẽkuaa kirirĩve oikóvo peteĩ so'o'apoha renondépe, peteĩ ñandu porãve mokõi semana rire tembi'u ojejapóva'ỹre, peteĩ angirũ pyahu umi vegano oñembyatýva ndive. Ñe'ẽkuaa porã ha'e pe tuichavéva; umi vy'akue michĩmi ára ha ára ha'e mba'e ombohapyva'erã.
Umi he'íva ijehe 'veganóva' opyta vegano hetave tiempo umi he'ívagui 'ho'u katuete mba'e yvotýpegua'.
Faunalytics oñembopyahu haguã, 2014–2022.
Faunalytics ñehaʼarõ ha Vegan Society jehupytyvéma rehegua ñembyatypaʼũ.
Emyengovia umi tembiʼu tee — kamby, mantequilla, ryguasu rupiʼa — peteĩ káda peteĩ mymba pehẽngue ndive. Heta tapicha oñembojoaju pyaʼe ha oñembosyryry.
Peteĩ tembiʼu joguerekópe guaranípe, peteĩ restaurante-pe, peteĩ ñeporandu ndajajaporivéva. Umi ñomongeta ojejapovevéma mokõiveve ojejapopa rire.
Pe tembiʼu ojejapovevéma pyaʼe. Ndereñembosarái véima tembiʼukuéra rehe 'tymbakuéra'ramo ha reñembosarái véima chugui tembiʼu pyhare ramoguáramo.
Tapichakuéra heʼíva 'che haʼe vegano' instead of 'che aheʼa kaʼavo' oñembochavovevéma oĩha gueteri vegano cinco ary pahápe.
Umi mandyju ojejomayorvéma, pe mbaretekue oĩvevéma ha pe tekoporã ojejapovevéma yvyramo yvatevégui.
Eiporavo peteĩ tembiʼu pyahu peteĩ arapotýpe. Peteĩ ary pahápe reguerekoheta cincuenta tembiʼu ikatu reipeʼa ne apytuʼũmeʼỹre.
Eipeʼajemíke upe suplemento yakuarenda térã tugua rapykuéri. Ndojehecháiramo, upéva añoite hína mbaʼérepa umi vegano heʼa.
Edamame, ervilha, amandau ha peteĩ vosa tembiʼu rapykueri oñembojyvaʼekue omombovy'a peteĩ pyharépe g̃uarã peteĩ tembiʼu quince aravoʼýpe.
Eipeʼa pe kuatia, pe ñembosarái, térã pe taʼanga omoñehaʼarõvaʼekue ndéve ypykue. Arapoty hasykuépe, ojapove ñembyasygui.
Nda'ipóri. Tembi'u ha'e pe tuichave ha jepuruvéva ñe'ẽkuaa, ha katu veganismo oñembohasa tembi'u, po'ao ha vy'aharãme opa mba'e ikatuhaicha.
Nda'ipóri. Vegan Society he'i porãite 'opa mba'e ikatu ha ojejapóvaicha'. Ejereko oñeha'ã ha toveve.
Heta ojejapo tenondeve. Javevépa tembi'u chupekuéra ha ani oñembosako'i hendivekuéra. Heta ojevyguíva hykue ikatu omoambue peteĩ mbohapýva tembi'u porã rire ha peteĩ mbohapýva jasy rire reñeha'ãvo porã.
Jety, hu'itĩ, avatiku'i, jetygua, tembi'u yryru ha yva kuéra ha'e umi tembi'u sa'ive ojehepýva yvy ape ári. Veganismo oiko hasyramo rejapóramo tembi'u ojejapóva ha kesu.
Jety, hu'itĩ, avatiku'i, tembi'u yryru ha yva kuéra ha'e umi tembi'u sa'ive ojehepýva oimeraẽva supermercádope. Tembi'u ojapóva ha kesu ha'e hasyve umi so'o ha kesu ojehekýiva; natekotevẽi umíva. Heta umi vegano puku ohupytyve sa'ive tembi'u rehegua.
Jagua ha'e mymba ho'úva so'o ha oha'arõva chupekuéra tembi'u so'o rehegua ha'eño reha'arõramo peteĩ tembi'u yvága rehegua. Jagua ha'e mymba ho'úva opa mba'e ha ikatu oñemongakuaa peteĩ tembi'u yvága rehegua, ha katu ejepuru peteĩ tembi'u comercial AAFCO rehegua ha ani peteĩ tembi'u hogapegua.
Nda'ipóri. Mymba oĩma omano; ambogue ao ndaipórivére ojevy, ha yvy hetave oñembyai yvy ape ári eguerahávo kuéra. Ani ejoguave; ejepuru mba'e orekóva gueteri opa peve.
Réko vegano gueteri. Re'uva'erã tembi'u ambue árape. Umi tapicha ojehekýiva ojejapo upe rire peteĩ javy rupi oñeñandúgui «ojavyma» — pe javy ha'e mba'e aníva; pe ñe'ẽ ha'e mba'e ombyaipáva.
Mbohapy mba'e ojejuhuvéva jepiveve umi ñanduti rupive ojejapo va'ekue he'íva umi yvypóra oikóva vegan-ramo rehe.
Pe 2016 Academy of Nutrition and Dietetics kuatiakuéra, pe tuichavéva profesional kuéra oñembojoajuha kuatia rupive, he'i umi tembi'u yvakuéra ha vegan jeporavo porãva hesãi porãha ha imba'ekuaakuáva opa árape, umíva apytépe ko'ãva: hyeguýpe, imemby rire imemby'e, mitãvépe, mitãrusúpe, kakuaapápe ha umi oñembosaráiva katu. [1]
Faunalytics rembiapo peteĩ ary javeve ojesareko va'ekue umi yvakuéra añokuéra ha vegan kuérare, ohechauka jeyha ojepy'apy'ỹ va'ekue ijapytépekuéra, mba'eporã'ỹ ha ndoikuaái mba'éichapa oñemongakuaa — ndaha'éi umi mba'ekue oje'a'aséva reheguáva.[2]
Peteĩ 2020 arýpe ojejapo va'ekue peteĩ tembiapo hetavéva 22 tembiapo kuéra apytépe ohechauka umi vegan kuérare oñemotĩ va'ekue ohecha haguã oje'a'ỹ térã michĩvéva oje'a, ha avei pe jekuaa puku ojejapo va'ekue imba'e kuérare, oñembojoaju umi tesãi añokuéra ha tekoha añokuéra omoñepyrũva rehe.[3]
Umi siete ára oñepyrũ omoñe'ẽ ndéve, tembi'u porã, peteĩ lista tembi'u rehegua.