Mba'easy oguerekóva riesgo dieta rehegua.
Ischaemic heart disease ha'e yvóra apytépe mba'e ojukavéva. Dieta ha ambue mba'e ikatuva oñemoambue ha'e iñimportánte, ary, genética ha mba'easy oĩva ndive. Peteĩ estudio michĩva ojuhu sa'i jejevy mba'easy korasõ rehegua dieta vegetariana ha tekove ñemoambue reheve. Ko'ãva nohechaukái dieta añónte oñemonguera hag̃ua mba'easy korasõ rehegua térã dieta vegétal añónte oĩporãha.
EPIC-Oxford 2013-pegua análi si omoĩ dieta vegetariana 32% omomichĩha riesgo ischaemic heart disease rehe. 2019 análi si ojuhu 22% omomichĩha riesgo ischaemic heart disease rehe, péro 20% ombohetave riesgo stroke rehe, tapicha vegetariana apytépe, vegana jepe. Ornish estudio ha Esselstyn serie oñembohovái'ỹva ha'e kuri michĩ, ha Ornish omoĩ dieta ambue tekove ñemoambue reheve.
Mba'e ikatuva rejapo korasõ resãi hag̃ua ha'e ñemomichĩ vaka ro'o, grasa saturada, carbohidrato ha asuka. Mba'e oĩva TMAO térã IGF-1 ndohechaukái káda tembi'u oguerekóva ko'ãva ojapo mba'easy korasõ rehegua. Aséite vegétal ikatu omoĩ grasa saturada rangue; heta dieta oñeñangareko hag̃ua korasõ rehe ndoikéi kuri yvo'a, lákto térã aséite.
Ka'avo, grano, kumanda, yva ro'o ha semilla ha'e ypykue porã korasõ resãi hag̃ua. Ome'ẽ fibra, proteína vegétal, grasa ha ambue mba'e; avena ha sevadha ha'e fuente beta-glucan-pegua. Ambuéva yva ro'o, ajó ha koko oipytyvõ riesgo omomichĩ hag̃ua, péro mba'e ojejapóva korasõre ndojeikuaái porãi.
"Peteĩ estudio michĩva Ornish-pegua ojuhu sa'i jejevy mba'easy korasõ rehegua tekove ñemoambue reheve, ndaha'éi dieta añónte."
Emoĩ tembi'u ka'avo, grano, kumanda, yva ro'o ha semilla rehe. Eipuru ka'avo ha especias eñemomichĩ hag̃ua juky, ha eipuru aséite vegétal, limõ, vinagre, tahini. E'u avena, ka'avo ha kumanda. Ejercicio oipytyvõ korasõ resãi; mba'easy oĩramo, eñe'ẽ pohãnohára ndive.
Avena yva'i, nuez, lino yvyra'ỹva ha kamby soha ndive.
Jopói poroto-ka'avo ryguasu juky reheve; peteĩ mansana ha michĩmi almendra.
Garbanzo curry, arro morotĩ, brócoli oñembohysýiva limón ha ajo ndive; peteĩ chocolate pytã'i michĩmi.
30 aravo guata; peteĩ mbarete ñeha'ã mbohapy jey peteĩ arapokõime.
7–8 aravo. Kere'ỹ omosẽmbaite mba'asy korasõ rehegua.
Promedio ñemoambue diémetro stenosis-pe. Negativo = artérias ikane'õ sa'ive. Programa de estilo de vida hekopete jepokuaa jepiguáicha, ndaha'éi tembi'u añónte.
puntos porcentuales ñemoambue
Ornish et al., JAMA 1998
Mbojojáva oñembojojávo pe oje'úva tuichavéva ha michĩvéva pundaje káda índise-pe g̃uarã; ko'ã pundaje noikotevẽi dieta vegana.
| Tembi'u | Tembi'u ypykuéra | CHD mbykykue: pe tuichavéva vs. pe michĩvéva pundaje |
|---|---|---|
| Yva ha ka'avo ryru porã (hPDI) | Trigo, yva, ka'avo, poroto, nuez | −25% |
| Techapyrã káda índise-pe g̃uarã | Pundaje michĩvéva káda índise-pe g̃uarã | yjykua |
| Yva ha ka'avo ryru mbyasy (uPDI) | Trigo refinado, yvapo'íra endulzado, papa frita | +32% |
Fuente: Satija & Hu 2017.
Ambuéva tapichakuéra o'úva dieta vegétal oguereko kuri sa'i mba'easy korasõ rehegua, péro mba'easy ndojehechái kuri meme ha umi dieta ndaha'éi kuri vegana. Tapichakuéra mbojoaju oñemoambue rembiapo, kámba, salud ha mba'easy jehecha rehe. China–Cornell–Oxford Project oñepyrũ 1983-pe; idatos noikotevẽi ohechauka hag̃ua dieta añónte omoambue hague mba'easy.
Ornish Lifestyle Heart Trial omombe'u sa'i jejevy mba'easy korasõ rehegua tekove ñemoambue reheve, 1990-pe ha cinco ary rire 1998-pe. Esselstyn 2014 rembiapokue oñemoĩ tapicha oñembo'éva dieta ha pohã rehe; ndaha'éi kuri estudio de angiografía. Avave estudio ndohechaukái dieta añónte oñemonguera hag̃ua.
Erembuevi vaka ro'o oñembojyva'ekue ha eñemomichĩ grasa saturada, eñepyrũ hembi'u avena, kumanda, ka'avo, yva ro'o, flax ha yva ro'o rehe. Mba'e ikatuva reipuru aséite vegétal grasa saturada rangue. Eñe'ẽ lipid panel ha ambue prueba pohãnohára ndive; LDL oñemoambue, ha 20–30% ñemomichĩ noñeimo'ãiva'erã.
Hazard ratios umi puntaje tuichave ha michĩve ári opaite índice-pe. 1.0 = puntaje michĩve; sa'ive ha'e porãve.
hazard ratio
Satija et al., J. Am. Coll. Cardiol. 2017
Peteĩ tembiapo ojehechaukáva oinformata sa'ive korasõ ikane'õ cinco áño rire peteĩ programa vegetarianu tembi'u, jejepokuaa jejapo ha ñeñe'ẽ py'aguapy rehegua ndive.
Umi vegetarianokuéra oreko 32% sa'ive riesgo hospitalización térã ñemano korasõ rasy (ischaemic heart disease) rehe 44,561 tapicha atýpe.
Satija ha iñirũnguéra ojuhu asociación opu'ãva korasõ rasy rehe tembi'u yva ha ka'avo pegua hekopete ha heko'ỹva rehe.
Emotenondeve arinía tuicháva, ka'avo, yva, kumanda ha yva ra'ỹi ndaha'éi jajeroviávo opaite tembi'u yva ha ka'avo pegua ha'eha korasõrã porã.
Eapo nde pohãnohára ndive rehabilitaciones cardíacas, riesgo factores ha pohã rehe. Tembi'u ñemoambue ndosustitúi tratamiento ojejeruréva.
Avena yva'akuérandi, nogales ha lino yvyrakuéra. Fibra soluble, omega-3 ALA, polifenoles, opa mba'e peteĩ mba'yrupe.
Peteĩ mba'yru guasu kumanda ha arrocería reheve, hoja verde, mandi'o asado ha peteĩ aderezo tahini-limón reheve.
Lenteja dahl, arro káva, hoja verde oñembojýva— térã tofu salteado opaichagua verdurakuéra reheve.
Yva, peteĩ ku'i nugakuéra, hummus zanahoria reheve. Ani jajo'a umi tembi'u ojapopyre opavave.
Y, ka'ẽ ñe'ẽkõi ha kafe sa'i ojeipuru ha'e umi mba'e ikatuva rejapoukatu. Eñe'ẽrendu ani hag̃ua re'u jukýva, umívape oĩ asuka oñembojo'áva ha oñemoĩva'ekue oipytyvõva ojejuhu hag̃ua ky'a cardiometabolic rehegua.
Estudio michĩva omombe'u oĩha sa'i jejevy mba'easy ikatuva ojoko korasõ rape. Ornish oipuru'ekue dieta omoirũvo ejercicio, estrére ñeñangareko ha ambue ñemoambue; Esselstyn rembiapokue ha'e kuri serie oñembohovái'ỹva. Dieta ndaha'éi pohã, ha ndojehechái gueteri oñemonguera hag̃ua dieta añónte.
Esegui ha'e kuéra oje'eháicha ha eñemoĩve ambue dieta rehegua. Statins opyta meme iñimportánte dieta omoporãramo jepe LDL, ko'ýte oĩramo mba'easy korasõ rehegua. Nde pohãnohára añónte odesidi va'erã oñemoambuepa va'erã pohã.
Dieta mediterránea-pe oĩ prueba oñembojoajuva'ekue ohechauka hag̃ua omomichĩha mba'easy korasõ rehegua. Ndoĩri prueba ohechaukáva dieta vegétal oĩporãveha oñemonguera hag̃ua. Mokõivéva ikatu omoĩvéva ka'avo, kumanda, grano rehegua ha yva ro'o, dieta mediterránea katu oipuru meme aséite de oliva.
Aceite de coco omongakuaa LDL pe yvo he'ihaicha. Emichĩve jepe peteĩ tembi'u vegano reheve.
Dieta ha'e peteĩ párte iñimportánte prevensión secundaria-pe, pohã oje'úva ha rehabilitasión korasõ rehegua. Esselstyn 2014 serie omombe'u peteĩ stroke ojejapova'ekue 177 tapicha oñe'ẽrendúva apytépe, ndaha'éi zero; ha'e kuri oñembohovái'ỹva. Eremba'apo nde ekipo de kardiología ndive ani hag̃ua reñemoĩ reka rejapo dieta pohã rangue.
VITAL ha ASCEND ndomomichĩri significantemente hembiapokuéra korasõ rehegua omega-3 suplemento-pe, jepe VITAL ojuhu omomichĩhague ambue mba'e. Algal DHA/EPA ha'e fuente vegana, péro ndojehechái gueteri oñeñangareko porãha korasõ. Omega-3 ojejapóva pohãrã oĩ ambue prueba.
Ani reñepyrũ re'u víno pytã reñe'ẽ hag̃ua korasõ resãi. Benefisio ojehecháva estudio-pe ikatu oĩ javy, ha alcohol oguereko heta riesgo salud rehegua. Yva ro'o, ryvoty ha ka'ẽ oguereko polifenoles ndoguerekói ramo jepe alcohol.
Tekove ñemoambue oipytyvõ pohã, ndaha'éi pohã rangue, ko'ýte oĩramo mba'easy korasõ rehegua. Ambuéva dosis ikatu oñemoambue presión térã glukosa oñemoporãramo, péro statins ikatu opyta LDL michĩramo jepe. Eñe'ẽ káda pohã rehe pohãnohára ndive; ani rembogue ndehegui.
Tesape'a korasõ rehegua niko upe mba'asy ombohasýve ha ojuka heta tapichápe yvy ape ári — ha umi tesa'i tembiapo ojejapóva ojehecha hag̃ua mba'épa oiko, umi estilo de vida intensívo oñemohendáva tembi'u ka'avo reheguáre omomichĩ pe korasõ rypy'ũ rembyre jepe'a.
Ornish ha iñirũnguéra (1998) oiporavo 48 hasýva korasõ rasy rupi; 35 omohu'ã umi cinco áño jeporeka angiografía rehe. Umi artéria ikane'õ sa'ive 3.1 puntos porcentuales rupive peteĩ tembi'u vegetarianu grasa sa'ivéva, jejepokuaa jejapo ha ñeñe'ẽ py'aguapy rupive, oñemohenda haĝua 11.8 puntos oñembohetave jave jepokuaa jepiguáicha. Tembi'u rembiapo oñembojoaju'ỹva ndaikatúi oñembotove.[1]
Crowe ha iñirũnguéra (2013) ohecha 44,561 tapicha Británico-gua 11.6 áño pukukue javeve. Umi vegetarianokuéra oreko 32% sa'ive riesgo oñembyaty haĝua hospital-pe térã omanohaguére korasõ rasy (ischaemic heart disease) umi ndaha'éiva vegetariano-gui (hazard ratio 0.68, 95% CI 0.58–0.81).[2]
Satija ha iñirũnguéra (2017) ohesa'ỹijo 209,298 tapicha US-gua. Peteĩ tembi'u yva ha ka'avo rehegua hekopete oñembojoaju 25% sa'ive korasõ rasy rehe, ha upéicha tembi'u henyhẽva arinía, jukysy he'ẽ ha dulce rehegua oñembojoaju 32% guasuve riesgo rehe.[3]
Opa mba'asy pya'e ojekuaáva rehegua ikatu rejapo ko árape, kóva hína pe oguerekóva mba'e porãva apére. Ja'u, jaguata, jake, jahechajey.