Peteĩ familia oñomokirirĩva tembi'u yva ha ka'avo ryru rehegua oporombojopy'va
Tesãi

Mba'asy korasõ ha tembi'u yva ha ka'avo rehegua

Pe tembi'u ojogapova pe mba'asy.

Mba'asy korasõ hetave tapichápe ojukáva yvorape ambue mba'asykuéragui, ha ha'e peteĩ mba'asy oporukáva ha ojeityva umi tekove rembiapo rupive. Umi dieta ojapóva yva ha ka'avo rupi añónte ojehechauka - umi ñeha'ã oñembojevýva jepiva'erã ojehechávaicha - oharu ha omboykéva mba'asykuéra. Umi mba'e ojehechakuaava ha'e umi oñemombaretéva umi mba'ekuaaty tembi'u rehegua mbytépe.

−32%mba'asy korasõ rehegua
−55%CHD mano (kuimba'ekuéra)
ÑemovaiOrnish & Esselstyn
30 minguata ára ha ára

Mba'e jaikuaáva

EPIC-Oxford he'i umi vegetariano oguerekove'ỹha 32% mba'asy korasõ rehegua umi so'o'uha javeve; umi vegano oguereko'ỹve opa mba'ére. Adventist Health Study-2 he'i umi kuimba'e vegano oguerekove'ỹha 55% mba'asy korasõgui omanóva. The Lifestyle Heart Trial (Ornish, 1990, Lancet) ha Esselstyn cardiología rembiapokuéra ohechaukáva mba'asy aterosclerosis okañyha umi tembi'u yva ha ka'avo oñembohysýiva guive, jepi'a'y he'i mba'asykuéra okañyha umi tembi'u yva ha ka'avo oñembohysýiva guive.

Umi irundy tembi'u aty omboguata mba'asy

So'o pytã ha so'o oñembojyva (kyra satura, hierro heme, carnitina→TMAO rape), kamby ryru kyra (kyra satura, IGF-1), rupa (colesterol, colina→TMAO), ha ñandy oñembojopiha ha carbohidrato oñemohypýra (endothelial disfunción, oxidación). Umi mbohapy oñemboykéva ha pe irundyha oñembojepy'avéva ha'e opa mba'e ojapóva pe tembi'u ñeha´ã.

Avena nuez ha yva'i ndive — tembi'u py'a porã ára ha ára rehegua
Avena ha nuez: mba'e ypykuéra oñangarekóva korasõre.

Umi irundy tembi'u aty oñangarekóva

Ka'avo (Hetaiteve umi ka'avo hovy, nitrato ha folato rehegua), Trigo (avena, cebada, arro paraguái — fibra ha beta-glucano), Legumbres (fibra soluble, proteína yva rehegua, magnesio), Nati ha yva kangua (kyra no saturada, vitamina E, arginina). Umi arándano, ajo ha chocolate pytã (≥85%) joguereko michĩmi mba'e porãve.

Ka'avo hovy — nitrato henyhẽva ha oñangarekóva
Ja'u ka'avo hovy heta árape. Peteĩ umi costumbre oguerekóva peteĩ mba'e porãite ojapo'ỹva.

"Umi ñeha'ã Ornish ha Esselstyn opyta umi tembi'u añónte ojehechaukáva omovaitaha mba'asy korasõ ojejapóva cirugia'ỹre."

Mba'epa ja'u va'erã ára ha ára

Embojaja tembi'ukuéra umi irundy aty oñangarekóva jerére. Ejapo ka'avo ha especias yvyra'ỹre. Ejapo limón, vinagre, mostaza térã tahini umi ensalada rehegua; emichĩve aceite oñembojoapýva oguerekóramo mba'asy oñembojoapýva. Ja'u peteĩ po'i de nue cada día. Ja'u avena umi pyhareve hetaveve. Ja'u ka'avo hovy heta ára. Ja'u poroto térã lenteja jepi. Jaguata 30 minutos ára ha ára omongakuaa opa mba'e porã.

Peteĩ ára oñangarekóva korasõre

Pyhareve

Avena yva'i, nuez, lino yvyra'ỹva ha kamby soha ndive.

Arapyte

Jopói poroto-ka'avo ryguasu juky reheve; peteĩ mansana ha michĩmi almendra.

Ka'aru

Garbanzo curry, arro morotĩ, brócoli oñembohysýiva limón ha ajo ndive; peteĩ chocolate pytã'i michĩmi.

Mokumokupy

30 aravo guata; peteĩ mbarete ñeha'ã mbohapy jey peteĩ arapokõime.

Kerayvoty

7–8 aravo. Kere'ỹ omosẽmbaite mba'asy korasõ rehegua.

Mba'asy korasõgui omanóva tembi'u rupi

Adventist Health Study-2, kuimba'ekuéra, 5.79 ary ñembyaty, haumi ombohovy'ava oñembohovy'áva. 1.0 = oñepyrũva'ekue iñambueýva.

Orlich et al., JAMA Internal Medicine 2013

Mba'asy korasõ, papapy rupi

−32%
mba'asy korasõ rehegua
umi vegetariano vs umi so'o'uha, EPIC-Oxford
−55%
CHD mano (kuimba'ekuéra)
umi vegano vs umi ndaha'eivoi, AHS-2
Ñemovai
Ornish & Esselstyn
umi tembi'u añónte oguerekóva mba'asy ojekuaaha
30 min
guata ára ha ára
omomba'e opa mba'e porãva

Mokõi tembi'u yva ha ka'avo ryru rehegua — héra jojapa, mba'e ambuéva

Saludable Plant-Based Index (hPDI) vs. Ndahesaiteí Plant-Based Index (uPDI).

Tembi'uTembi'u ypykuéraRiesgo CHD vs. promedio
Yva ha ka'avo ryru porã (hPDI)Trigo, yva, ka'avo, poroto, nuez−25%
Mezclado convencionalMezcladoyjykua
Yva ha ka'avo ryru mbyasy (uPDI)Trigo refinado, yvapo'íra endulzado, papa frita+32%

Fuente: Satija & Hu 2017.

Pe mba'asy peteĩ tembi'u rembiapo rehegua

Mba'asy korasõ rehegua ndojekuaái umi oñeha'ãva ho'u tembi'u yva ha ka'avo ryru rehegua (China yma guare 1990 mboyve, Tarahumara, Okinawan ñorairõ mboyve, Papúa Nueva Guinea yma guare). Oúvo tembi'u occidental, mba'asy korasõ oguahẽ peteĩ ñemoñare javeve. Pe Cornell-China Project (1983, T. Colin Campbell) ohechauka ko ñemoambue umi dato población rehegua ndive.

Umi mbogue ikatu okuera

1980 ary ro'ykuéra peve, umi cardiólogo kuéra he'i mba'asykuéra okorónava ikatuha oñembohape'a, ha katu ndaikatúi oñembojevýi. Ornish (1990) ha Esselstyn (2014) ombojevy ko mba'e umi angiografía serial reheve ohechaukáva umi tembi'u yva ha ka'avo ryru rehegua omovai stenosis. Pe mba'e: oñemboykévo pe mba'e ojejapóva tembi'u rupi, pe mba'asykuéra oñembohape'a.

Mba'e jajapo va'erã peteĩ jasy javeve

Ejapo so'o pytã ha so'o oñembojyva hekoka. Ejapo opa mba'e ojapóva aceite oñembojopyva (Esselstyn-pe programa ndojejapói avave; Ornish-pe ojejapóva aguacate, nuez, semilla). Ejapo tembi'ukuéra avena, poroto, ka'avo hovy, arándano, lino yvyra'ỹva, nuez reheve. Peteĩ panel lípido ypykuéra, ojejapóva 6 semana rire, ohechaukáta 20–30% LDL ñemichĩmba — mba'e ohechaukáva tembi'u ojapoha pe dato he'ihaicha.

Mba'asy korasõ rehegua tembi'u rupi

Kóhorte ojopýva, 200.000+ umi tekove tesãi mba'apohára EE.UU.-pe, 25 ary ñembyaty.

Fuente: Satija et al., JACC 2017.

Cardiología ha tembi'u yva ha ka'avo ryru rehegua

  1. 1953

    Lester Morrison

    Ñeha'ã clínica ypykuéra omboguejýva MI-pe peteĩ tembi'u kytĩ kyra'ỹva reheve — poapy ary statins oĩ mboyve.

  2. 1983

    Cornell-China Project

    Dato ojekuaáva yva ha ka'avo ryru tembi'u ypykuéra rehegua CHD michĩveve.

  3. 1990

    Ornish Lifestyle Heart Trial

    Angiografía placa ñemichĩmba peteĩ tembi'u yva ha ka'avo ryru rehegua ndive.

  4. 2014

    Esselstyn 20 ary serie

    Jasy mba'asy oguerekóva tapicha kuéra oĩ porã 20 ary javeve peteĩ tembi'u yva ha ka'avo ryru rehegua ndive.

  5. 2017

    Satija et al., JACC

    Jasy mba'asy ojekuaáva: tembi'u yva ha ka'avo ryru porã omboguejy CHD 25%.

Mba'éichapa peteĩ ára oñangarekóva korasõre ojehecha imba'eguasúva

Kere'ỹ

Avena yva'akuérandi, nogales ha lino yvyrakuéra. Fibra soluble, omega-3 ALA, polifenoles, opa mba'e peteĩ mba'yrupe.

Arahaku jave jeko

Peteĩ mba'yru guasu kumanda ha arrocería reheve, hoja verde, mandi'o asado ha peteĩ aderezo tahini-limón reheve.

Karai

Lenteja dahl, arro káva, hoja verde oñembojýva— térã tofu salteado opaichagua verdurakuéra reheve.

Pyharevegua

Yva, peteĩ ku'i nugakuéra, hummus zanahoria reheve. Ani jajo'a umi tembi'u ojapopyre opavave.

Jey

Y, té he'ỹva, café hũ sapy'apy'agua. Umi jey he'ẽva ha'e pe tembi'u vai oĩvéva oñeha'ãva ani korasõ mba'asy.

Porandu jepigua

Opa mba'asy korasõ katu omovai pe tembi'u?

Hẽe, umi ñeha'ãme. Ornish ha Esselstyn mokõivéva ohechauka mba'asy artery okakuaaha umi tembi'u yva ha ka'avo ryru rehegua ndive. Ndaha'éi opa mba'e oñembomo'ãva, ha katu heta mba'e oñembomo'ã, hetaveve mba'asy oñepyrũramo.

Ha che oĩrõma statins-pe?

Kamby pýpe. Embojoaju pe tembi'u vore. Heta tapicha ikatu omboguejy pohã mbeguekatu aja umi cardiologo ndive.

Pe Dieta Mediterránea ha'e piko iporãitevéva?

Iporãve peteĩ tembi'u occidental jepiguágui; ndaha'éi iporãitereíva omboykeke haguã peteĩ tembi'u yva ha ka'avo ryru rehegua. Umi variante mediterránea oñangarekoveva korasõ rehe hetave ka'avo, poroto ha aceite de oliva ha sa'ive so'o ha kesu – yva ha ka'avo ñembo'yvegüive peteĩ jepiguaicha.

Ha mba'e piko pe kyra saturada aceite de coco-gui?

Aceite de coco omongakuaa LDL pe yvo he'ihaicha. Emichĩve jepe peteĩ tembi'u vegano reheve.

Porandu korasõ rehegua

Ha che katu oguerekóma peteĩ ataque de korasõ?

Kóva ha'e pe tembi'u oñemomba'eveva. Esselstyn programa ojejapo específicamente prevención secundaria rehegua — opa mba'asy oguerekóva tapicha kuéra ojeroviáva naima'ẽi mba'e vai. Ejapo peteĩ cardiologo oikuaáva estilo de vida rehegua ndive.

Aceite de pescado ha'e piko oñangarekóva?

Pe mba'e ojehechauka ymave guare gueteri ikangy. Umi ñeha'ã guasu pyahu (VITAL, ASCEND) ndojuhúi mba'e mba'e porãva korasõ rehegua aceite de pescado suplementos-gui. Algas-pe DHA/EPA oguahẽ upe mba'e rete-pe metales pesados yguasu rupi'ỹre.

Ha mba'e piko vino tinto?

Pe 'French Paradox' ha'e peteĩ medición jepiguáva. Umi análisis pyahu (GBD 2019) he'i ndaiporiha mba'e porãva alcohol-gui korasõ tesãi rehegua. Polifenoles iporãve ojejapóramo arándano, uva, chocolate pytã ha té-gui.

Katuete piko estilo de vida añoite ikatu ombojevy pohã?

A veces, ojehecháramo. Heta mba'asy oguerekóva tapicha kuéra yva ha ka'avo ryru rehegua omboguejy térã ohejapa statins, mba'asy mbyai ha metformina. Ojapo akóinte peteĩ cardiologo ndive, araka'eve ha'eño.

Mba'épa he'i umi mba'e ojehecháva

Koraso mba'asy ha'e pe ojukavéva yvóra tuichakue javeve — ha pe tete rembi'u mante ojehechaukami oho jey peteĩ tendápe umi tembiapo ojejapo rupi.

  1. Peteĩ tembi'u ojejapo ka'a ha yvotykuérape mante ikatu ogueru jey térã ombogue koraso mba'asy.

    Ornish (Lancet, 1990; JAMA, 1998) ha Esselstyn (J Fam Pract, 2014, n=198) ohechauka, angiografía ha koraso mba'asy reheve, peteĩ tembi'u michĩva kyra ha ka'a rehegua ombogue térã ombojevy atherosclerotic placa progressión hetaiterei tapicha compliesávape — peteĩ mba'e ojehechava'ekue ndaipóri ambue tembi'u ojoajuhápe umi tembiapo ojejapóvape.[1][2]

  2. Umi tembi'u vegetariano ojapo ~25% sa'ive va'ekue omano isquemia koraso mba'asy rupi.

    EPIC-Oxford (Am J Clin Nutr, 2013, n=44,561) omoherakuã 32% sa'ive riesgo oho haguã tasyo térã omanóva isquemia koraso mba'asy rupi umi vegetariano ha'éva vs umi ho'úva so'o, ojehechakuaávo BMI, tata, víno ha jejapo guapy.[3]

  3. TMAO so'o pytã ha ryguekuéragui ha'e peteĩ factor de riesgo cardiovascular pyahu.

    Pe tembiapo Stanley Hazen ojapova'ekue Cleveland Clinic (NEJM, 2013; Eur Heart J, 2019) ohechakuaa trimethylamine-N-oxide — peteĩ metabolito microbio intestinal ojejapóva carnitina ha colina-gui so'o pytã ha ryguekue ryguasu-pe — ha'e peteĩ predictor independiente eventos cardiovasculares adversos tuicháva rehegua.[4]

Umi mba'e ojejuhuhápe

  1. Ornish D. et al., 'Intensive lifestyle changes for reversal of coronary heart disease', JAMA, 1998
  2. Esselstyn C. et al., 'A way to reverse CAD?', J Fam Pract, 2014
  3. Crowe F. et al., 'Risk of hospitalization or death from ischemic heart disease among British vegetarians and nonvegetarians' (EPIC-Oxford), Am J Clin Nutr, 2013
  4. Tang W. et al., 'Intestinal microbial metabolism of phosphatidylcholine and cardiovascular risk', NEJM, 2013

Eñepyrũ ko'ágã, emedida mbohapy jasy rire

Opa mba'asy pya'e ojekuaáva rehegua ikatu rejapo ko árape, kóva hína pe oguerekóva mba'e porãva apére. Ja'u, jaguata, jake, jahechajey.

Eñe'ẽve tesãi reheguaEñepyrũ 7 árape

Oñembojere ñe'ẽ

Tesãi

Ruguyryry okytereĩva ha tembiʼu ojejapóva kaʼavógui

Omboguejy, sapyʼánte semanaspeveite.

Tesãi

Huguepe iñandyry tuicháva ha tembi'u yvakuéra apu'a

Pe mba'e ojehecháva omyesakãvéva tembi'u rupi.

Tesãi

Diabetes ha tembi'u yva ha ka'avógui ijapóva

Peteĩ mba'asy tembi'u omyatyrõva.

Mba'e mba'e tekotevẽ jaikuaa

  • Mba'asy korasõ ha'e hetave mba'e ikatu oñembohovake dieta rupive; Ornish ha Esselstyn ohechauka ñembopu'ã.
  • Káda 5% caloría grasa saturada-gui oñemoambue grasa insaturada-pe omboguejy CHD riesgo ~25%.
  • LDL 70 mg/dL guive ha'e moõpa placa ñemboguepy oñembohovake ha ipy'a guasuve.
  • Fibre, esteroles yvotykuéra rehegua ha falta de colesterol dietético omboguata ventaja cardiovascular dieta yvotykuéra rehegua.

Eipuruka ko kuatiarogue

Eipuruka X-peEipuruka Facebook-peEipuruka WhatsApp-pe

Porandu jepivegua

Pe mba'e ha'e oñemoambue: grasa saturada ombopu'ã hetave LDL guive colesterol dietético hetave tapicha'pe, ha katu rypy'a ha marisco ombopu'ã gueteri colesterol en sangre peteĩ subconjunto-pe. Umi dieta cardiovascular ipy'a guasuve omboguejy mokõiha.

Jaleemive

Colesterol alto
LDL rehegua mba'e tuicha.
Presión arterial alta
Upe ambue riesgo principal cardiovascular.
Tesãi
Upe base de evidencia pavẽ.