Peteĩ ética opyta'ỹva pe rango político-pe.
Tembi'u ka'aguyguáva oñemohenda jepi política progresista-pe, tuichaitépe EE. UU.-pe, hákatu upe joaju ndohechái pe ética rembiapo. Mborayhu mymbakuérare, yvy ñeñangareko, tesãi ha tembiapo reko'ỹ oñemoĩ peteĩ ñe'ẽme conservador, progresista ha jerovia rehe. Ko peléha oheka upe ñemoĩha oñondive oñembojoajúva oñeme'ẽ'ỹre tembi'u peteĩ aty polítikope.
Vegetariano reko oñemopu'ã India ha Mediterráneo kuarahyresẽ ngotyo sa'ary peteĩha BCE-pe. Pythagoras ha iñirũnguéra oñemohenda so'o jejoko Grécia ymaguarepe. Sapy'a kristiáno mongaru oheka so'o, ha Séptimo Día Adventista — ko'ãgagua aty, ndaha'éi mongaru — omokyre'ỹ vegetariano tembi'u. Opa teko rekopy oipuru mymbakuéra jeporu tembiapo morál ramo.
Teko yma, tesãi, ogapy, tapicha rembiapo ha ñeñangareko ikatu ome'ẽ conservador-pe iñepyrũmby mymba reko ética-pe. Industrial rembiapo kokuépe omopu'ã porandu mymba reko, tapicha joaju, tekombo'e ha pohã jeporu rehe. Conservador-kuéra ndaijojái mba'épa iporãve: kokuépe tembiapo porã, so'o sa'ive térã veganismo; mymba mborayhu ndojerureíri oñemoĩ peteĩ ñe'ẽme polítika ambue rehe.
Peteĩ progresista rembiapo ikatu oñemopyenda mymba jehasa asy, yvy jeiko porã ha tembiapo derecho rehe. Kure ra'y ñemongakuaa rendápe rembiapo ogueru jejopy, ha tembiapo ohechauka mba'e rasy ha py'apy ñeñandu tembiapoharakuéra apytépe. Tembiapo ñeñangareko ha mymba reko oñemongeta va'erã oñondive.
"Mymba poriahuvereko, yvy puru porã, tesãi jejapo porã — tujaitevéva pe rango político-gui, ipukuve oimeraẽva atýgui."
Hindu ha Jain ahimsa, Buddhist mborayhu, kristiáno ñeñangareko, Judío tza'ar ba'alei chayim ha Islámico mborayhu ome'ẽ mba'e ojehekýi hag̃ua mymba jehasa asy. Iñe'ẽ oñembojoaju, ha avave ndojehechaukái'erã veganismo omoĩva peteĩ ñe'ẽme. Jerovia rembiapoharakuéra ikatu omohenda tembi'u ka'aguyguáva ko'ã tembiapoukapy rupive ndoje'éi'ỹre opa jeroviahára ohupytýva upeichagua.
Veganismo ojejapo jave peteĩ aty polítiko rembiapo, sapy'a tapicha oipe'a upe porandu ohesa'ỹijo mboyve. Peteĩ tape hekopegua ha'e oñemongeta mba'e tapicha oikuaámava — ñeñangareko, tesãi, mborayhu ha ogapy tesãi — oñemoĩ'ỹre polítika reko omomýiha avave rembiapo.
Heta tembiapoukapy ha arandu rekopy oĩ iñepyrũmby guive mborayhu mymbakuérare.
Tembi'u ka'aguyguáva hekopegua ikatu oipytyvõ py'a ha tye rembiapo porãme ha omboguejy sapy'a kánser reko, jepeve mba'e polítiko rehe oñembojoaju'ỹre.
Yvy, y ha emisima sa'ive oipytyvõ umi conservador rembiapo jaheja haguã peteĩ ko'ãgãve iporãvéva.
Yvaku’i ñembo’yrenda mba’e omba’apóva derecho rehegua ndoguerekóiva tembi’u ética.
Papapy 1,094 US-pegua tapichakuéra oĩva peteĩ ñe'ẽme survey 2017-pe.
% oĩva peteĩ ñe'ẽme
Sentience Institute, Animal Farming Attitudes Survey, 2017
| Ñepyrũha | Razón | Conclusión |
|---|---|---|
| Kristianismo | Jejapo porã; poriahuvereko ha'e viru. | Ombyaty térã omoĩ mymba jejavy. |
| Conservadurismo | Responsabilidad personal; tradición granja familiar. | Ojeheja confinamiento industrial. |
| Libertarismo | Ombyaty ganadería subsidio rehegua; tojehecha precio añete. | Ehesa'ỹijo tembi'u repy suvidio ha mba'e okápegua repy ojekuaa porãháicha. |
| Asu / progresivo | Solidaridad umi ndoguerekóiva mbaraete. | Ombohasyve círculo moral pe especie-gui. |
| Budista / Jain | Ahimsa — aníke jajavy. | Eipytyvõ ñemboguejy jehasa asy; tembi'u jepokuaa oñemohenda umi teko rekopy. |
| Medio ambiente | Oñemboguejy hetave mba'e omo'ãva yvy, oñemohendáva tembi'u ha tembiapo rape rupive. | Basado en plantas ha'e estrategia climática. |
Pythagoras, oikovéva sa'ary VI BCE, oñemohenda occidental vegetariano reko iñepyrũme, hákatu ndopoi jehai oikovéva. India-pe, ahimsa oiko mba'e guasu Jain, Buddhist ha Hindu jeroviápe cristiáno mboyve. Ko'ã tembiasakue ohechauka mborayhu mymbakuéra jehasa asy rehe oiko hague polítika mboyve, omoĩ'ỹre opa tembiapoukapy yma guare veganismo ñe'ẽme.
Veganismo ñemohenda peteĩ teko ijysaja'ỹva térã derécha rembiapo ikatu omomombyry upe porandu ética-gui. Tapicha opa política rape guare ikatu oñeporandu umi mymba jeipuru oguerúpa jehasa asy ikatuva'ekue ojehekýi. Upe porandu ndojerurei oñeñe'ẽ peteĩ ñe'ẽme opa léi rehe, ha iporãve oñemongeta oñemoĩ'ỹre peteĩ aty polítiko rape.
Tapicha rembiapo oñe'ẽva tembiapo iporãva rembiapokue rehe. Ñeñangareko jerovia rembiapópe. Kokuépe tembiapo suvidio ha tave'ỹ repy ñehesa'ỹijo. Mborayhu kokuépe rembiapo industrial-gui. Ko'ã mba'e ikatu omomýi porandu mymba rembiapo rehe, jepeve conservador-kuéra ndaijojái upe tape porãvépe.
Peteĩ ka'aguyguáva ha peteĩ táva mymba rembiapo omoirũva ikatu oñemoĩ peteĩ ñe'ẽme oĩha tembiapo omoĩva jehasa asy ikatúva ojehekýi, jepeve ndaijojái so'o rehe. Sentience Institute he'i amo 99% EE. UU. mymbakuéra oiko fábrica-pe; ko'ãva ha'e EE. UU. kypy'y, ndaha'éi yvy tuichakuére so'o rape.
Papapy EU-pegua tapichakuéra oĩva peteĩ ñe'ẽme.
% EU-pegua tapichakuéra
Special Eurobarometer 533, European Commission, 2023
Upe arandu griegu omoirũva ndo'úiva so'o; 'Pythagorean diet' opyta hérape vegetarianismo 1840-pe peve.
Upe griegu ohairóva ohai On the Eating of Flesh, oporandu tapichakuérape mba'érepa ojukaséva mymbakuéra tembi'urã.
Teólogo ha pohãnohára omohenda 'reverence for life' peteĩ etika guicha; ohupyty Nobel Peace Prize 1952-pe.
Animal Liberation omohenda peteĩ arguménto oñemboyke hag̃ua mymbakuéra jehasa asy ndojejapóiva tekotevẽme.
Peteĩ ohaiva'ekue President George W. Bush-pe g̃uarã ohai Dominion, peteĩ kristiáno rembiapo fábrika-kokuakuéra kóntrape.
84% EU-pegua tapichakuéra he'i mymbakuéra kokuapegua oñeñangareko porãve va'erãha hetãme.
Umi vegano, heta conservador yma guareicha, omoĩ tekojoja umi mba’e peteĩteĩva ojejapo ára ha árape, Ndoikói léipe añoite.
Religión ha teko ñemomba'eguasu ikatu ohecha ñeñangareko ramo tembiapo. Upéva ome'ẽ peteĩ tape oñeporandu hag̃ua tembiapo kokuépe oguerúva jehasa asy ikatuva'ekue ojehekýi.
Mborayhu umi ndaikatúiva oñangareko ijehe ikatu ojejoko mymbakuérare, umi mba'e oikotevẽva tapicha jepysy léi ha tetã reko rupive.
Umi moñañyvokoi rembi’u oĩva iñemovãi ha oñembohapekuaáva ojerreityse umi kadena mbykyvéva, umi yvyku’i iporãvéva, ha seguridad alimentaria ndojepokóiva peteĩ pandemia global oho porãvare.
Nahániri. Umi kuatiañe'ẽ ymaitevéva oñe'ẽva vegetarianismo rehe opyta política rehegua hetaite ary ymave ha ou umi tradición religiosa ha filosófico opa tetã rupi.
Peteĩ tapicha isãsóva remiandu ikatu oñepyrũ tembiapo kokuépe, tave'ỹ repy ha mymbakuéra reko léi jehepyme'ẽ. Suvidio ñemondoro ikatu ombohepy tembi'u, hákatu upe mba'e oñemohenda tetã, tembiapo ha léi rupive.
Hee. Yvypóra oñehendu umi mba'e ojehechakuaáva. Ehechauka chupekuéra iñe'ẽme — jejapo porã, jepy'apy, poriahuvereko, tesãi — ndaha'éi nde mba'épe.
Claro. Veganism ha'e mymba jejavy jehejava'erã; ndoikotevẽi mba'eveicha impuesto rehe, inmigración térã política extranjera-pe.
EE. UU. ñembohovái ohecha vegetarianismo ojeikuaaveha liberal-kuéra apytépe conservador-gui, hákatu oĩ avei conservador ojehecháva vegetariano térã vegano ramo. Mymba reko ikatu oñehesa'ỹijo heta tape polítiko rupive; ndojejerurei peteĩ aty polítiko mba'e.
Veganismo oñeha'ã ohekýi mymba jeipuru ikatuháicha. Tekove aty oikóva tekotevẽme ohasa ambue tembi'u rape, tekoha ha teko rekopy, umi ojoguávagui oĩhápe heta mba'e. Oĩhápe kokuépe tembiapo ojepe'áva, ha'eháicha Ártico, kure ra'y ñemonda ha pira ñemonda ikatu ha'e pe tape ojeipurúva; hetave supermercado-pe oguãhẽvape g̃uarã, upe porandu ha'e ambue.
Veganismo rembiapo ikatu oñepyrũ tembiapoukapy jerovia rupive, hákatu vegetarianismo ha veganismo noñemoambueiva'erã. Heta Jain, sapy'a Buddhist, Adventista ha Hare Krishna no'úi so'o hákatu oipuru kamby térã ambue mymba mba'e. Cristianismo, Judaismo ha Islam pegua avei ohecha mborayhu ha ñeñangareko ramo mba'érehe oiporavo veganismo.
Tembi'u jejogua ha'e peteĩ teko ára ha ára: tembi'u ka'aguyguáva jeporavo omoambue rejogúiva ha oipytyvõ umi tembi'u rembipota. Ikatu oñembojoaju voto, ñe'ẽmyenyhẽ ha teko ñemoambue rehe, ndaha'éi oñemoĩva hekovia.
Mayma tetã ha jokuaikuaa rehegua jepokuaa rupi, mymbakuéra reko porã jepytaso tuichave umi ñe'ẽvai oje'éva yma guive he'íva rangue.
Special Eurobarometer 533, osẽva 2023-pe, ohechauka 84% EU-pegua tapichakuéra oimo'ãva tekotevẽha oñeñangareko porãve mymbakuéra rehe, ojejapo háicha kokuápe, hetãme. Upe EU-pegua papapy noñemohendái política reheguápe.[1]
Sentience Institute, ojejapo va'ekue jasypa 2017-pe 1,094 US-pegua tapicha ndive, ohechauka 49% oĩha peteĩ ñe'ẽme oñemboyke va'erãha fábrika-kokuakuéra ha 47% osupportáva oñemboyke hag̃ua ka'atyhápe mymbakuéra ñehundi. Ko'ãva ha'e resposta oñeme'ẽva survey-pe.[2]
Upe 2017 survey-pe, 70% he'i ndaiporiha py'aguapy mba'éichapa oipuru mymbakuéra indústria tembi'urãme, ha 75% oimo'ã ojogua hague tembi'u mymbakuéra oñeñangareko porã hague rehe — oĩ peteĩ ñemomombyry py'apy ha tembiapo apytépe.[2]
Ndaipóri mba'eve nde política térã nde jerovia, pe paso práctico ha'e peteĩteĩ — eju eñe'ẽvo umi mba'e nde reipotáva rehe.
Mba'érepa mymba rekora ndojokupytýi mba'evépe — ha mba'épa he'ise política ñemomba'apo omboyke va'ekue tembiapo.
Esegi →