Mba'épa ñamboyke

Umi poteĩ mba'eapoha ryepýpe.

Hetave yvypóra araka'eve ndoikéi peteĩ mymba ñemongakuaa tenda ko'ag̃aguápe. Ko kuatiarogue ha'e peteĩ jesareko ojehechaukáva moõguipa ou, ñe'ẽ hesakãvape umi poteĩ mba'eapoha rehe omyengoviáva haimete opa mymba ojejukáva tembi'urã: vaka kamby rehegua, ryguasu ombo'áva, kure, ryguasu so'orã ha pira. Ndaipóri mba'eve ñanemondýiva — ojehechakuaáva, mávapa, ha mboýpa.

Papapy rupive

80B+
Mymbakuéra yvy arigua ojejukáva ary pukukue tembi'urã
FAOSTAT
1–2T
Pira ojejukáva ary pukukue (oje'éva)
Fishcount.org.uk
99%
Of US farmed animals live on factory farms
Sentience Institute, 2019
70B
Ryguasukuéra ojejukáva ary pukukue yvy tuichakue javeve
FAOSTAT 2022
Kamby

Vaka kamby rehegua

~270 sua vaka kamby rehegua yvy tuichakue javeve
01

Peteĩ vaka kamby rehegua oñemoñe'ẽkamby memete oñemoñemoñamoña rupi. Imemby ojeipe'a chugui heta aravo térã ára rire ikatu hag̃uáicha oñevende kamby ha'e g̃uarãva. Vaka ra'y kuimba'e oike vaka ra'y so'o apópe térã ojejuka onase riremínte. Hekove pukukue — 20 áño javeve — oñemombyky 4–6 áñope ojejuka mboyve so'o ku'irã.

Jepokuaa mba'eapohápe

  • ·Ñemoñemoña artificial káda 12–14 jasy
  • ·Vaka ra'y ñemomombyry 24 aravo onase rire
  • ·Tuguy ñekytĩ ha akãrague ñekytĩ, py'ỹinte pohã'ỹre
  • ·Jejuka 4–6 áño orekóvo (hekove pukukue: ~20)

Moõguipa ou

Ryguasu rupi'a

Ryguasu ombo'áva

~7.500 sua ryguasu ombo'áva yvy tuichakue javeve
02

Ryguasu ombo'áva ko'ag̃agua oñembotuichave omoĩ hag̃ua ~300 rupi'a ary pukukue (peteĩ ypykue ka'aguygua omoĩva'ekue ~15). Hetavéva oiko karapã térã koty guasu henyhẽvape ha oreko hete rendarã sa'ive peteĩ kuatia A4-gui. Ryguasu ra'y kuimba'e ryguasu ombo'ávagui — opavave oñembo'áva mbyte — ojejuka peteĩ ára orekóvo, py'ỹinte oñemongu'i térã oñemongas rupi.

Jepokuaa mba'eapohápe

  • ·Day-old male chick culling (≈6 billion per year)
  • ·Tĩ ñekytĩ tata rendy akúva térã infrarrojo-pe
  • ·Karapã térã 'enriquecido'-pe ojejapokuaa gueteri hetavéva tetãme
  • ·Jejuka ~72 arapokõindy orekóvo ombo'a sa'ive vove

Moõguipa ou

Kure

Kure

~1.400 sua kure ojejukáva ary pukukue
03

Kure ojehechakuaa iñaranduetereiha — oñembojoja peteĩ mitã 3 áño orekóvare heta prueba kognitíva-pe. Hetavéva oiko yvy perõ ári koty guasu ovetã'ỹva ryepýpe. Kure sy oñemboty kure korápype ipo'íva ndaikatuihápe ojere. Kure ra'y oñembokapapa, huguái oñekytĩ ha hãi oñemongu'i pohã tasýpe g̃uarã'ỹre.

Jepokuaa mba'eapohápe

  • ·Kure korapy (ojejapokuaa gueteri hetavéva tetãme)
  • ·Tuguy ñekytĩ, tãi ñekytĩ, ñembokapapa pohã'ỹre
  • ·CO₂ gas ñembotavy — ojehechakuaa ombohasa asyha
  • ·Jejuka ~6 jasy orekóvo (hekove pukukue: 10–15 áño)

Moõguipa ou

Ryguasu (so'orã)

Ryguasu broiler

~70.000 sua ojejukáva ary pukukue
04

Ryguasu broiler oñembotuichave okakuaa pya'eterei hag̃ua ha ipy ha ikorasõ py'ỹinte ndaikatúi ohupyty. Ohupyty hikuái pe peso ojejukataha 35–42 árape. Hetavéva oiko hekove pukukue yvy'arrastrápe koty guasu henyhẽvape, oguerekóva rengue, apiru'a, ha heta omano osẽ mboyve korágui.

Jepokuaa mba'eapohápe

  • ·Ñemoñemoña jeporavo rupive okakuaa hag̃ua 6× pya'eve 1950-gui
  • ·Stocking density up to 42 kg/m² in EU; higher in US
  • ·Jejuka jepokuápe oñembotyryrýva ojejapokuaa gueteri yvy tuichakue javeve
  • ·Jejuka 35–42 ára orekóvo (hekove pukukue: 6+ áño)

Moõguipa ou

Pira ha mymba ypegua

Pira, shrimp & jatyta

1–2.7 trilión mymba ary pukukue
05

Pira ha'e mymba oñemongakuaáva ha ojeporekavéva, sa'ivéva oñeñangareko hese. Hetavéva ojejuka oñembotavy'ỹre — ojeheja ipytupa hag̃ua yro'ýpe, oñembota ijapytepe pira ñuháme, térã oñemboy'u oikovévo. Salmón, tilapia, ha shrimp oñemongakuaáva oiko koty henyhẽvape ombohetáva mba'asy, yso ypegua, ha kañy guasu ombyaíva tekoha ka'aguy.

Jepokuaa mba'eapohápe

  • ·Asphyxiation, ice slurry, and live-gutting as standard slaughter
  • ·Yguasu rugua ñembyai
  • ·Bycatch: ~38 sua tonelada mymba ambue ojeporavova'ekue'ỹ ary pukukue
  • ·Aquaculture feed still relies on wild-caught forage fish

Moõguipa ou

Vakapi'i

Vakapi'i michĩ

~7 sua vakapi'i ojejuka ary jave (EU + US)
06

Vakapi'i isyrembe’y niko umi mymba kamby rehegua rembyre. Umi vakapi’i kuimba’e kamby apoha ndoiporu mo’ãi, upévare ojeipe’a isýgui heñói riremi, oñemoakãrapu’ã ojehaitypópe térã kueresápe peteĩ kamby hekópe oñembohasáva ndahetái hierro reheve oñongatu hag̃ua hete morotĩ, ha ojejuka 18 ha 26 aravare oje’o rire. Ko ‘vakapi’i morotĩ’ — gueteri ojejapo heta tetãme — oñeikotevẽ hi’ánga'ỹ peteĩva.

Jepokuaa mba'eapohápe

  • ·Ojeipe'a isýgui 24 ara aja heñói haguére
  • ·Haitypekuéra peteĩteĩ térã aty oñembojoajuva'ekue umi 8 arapokõindy oñepyrũramo guare
  • ·Y-yvykuéra ipýpe oñembovaykuaáva toñemombovy hierro toñongatu hag̃ua hete morotĩ (vakapi'i morotĩ)
  • ·Ojejuka 18–26 arapokonindy (tetekatu rekove: ~20 ary)

Moõguipa ou

Rague ha Vaka rague

Rague, vaka rague ha ovecha rague

~100 sua mymba ojejuka ary jave rague añoite rehe
07

Umi mymbakuéra pire rehegua ombyja mymbakuéra, oñemoherakuã haguã haguekuéra. Umi mba’e’yry, jaguarete ha jagua arandúva oiko ikáje’okuérape, upéicha ojeitykua térã ojejoka corriente eléctrica rupive oñongatu haguã ipire. Heta vaka pire niko vaka jejuka rembyre — pe ñemitỹ guasuete oñembohasa heta vaka pire rehe oipytyvõ haguã vaka ro’o ñemba’e. Umi ovecha oñemongakuaáva ovecha rague rehe oñemongakuaa nundo ha opa hembiapo pe jejuka rerova rupive vaka ro’o rehegua.

Jepokuaa mba'eapohápe

  • ·Rague: oiko ka’ípe hekove pukukue, electrocución anal/oral, gas oñe’ẽva
  • ·Vaka rague: curtiembre cromo-VI reheve; ombo’ai umi tembiapo ha ysyry hovyũ
  • ·Ovecha rague: mulesing (pire ojeipe'a rekove jave), huguái oñeikytĩ, oñemohu’ũ oñejejuka hag̃ua
  • ·Pypore ha guyra rague: ojepe’a gueteri ojehecha umi apohára guasu apytépe

Moõguipa ou

Ko'ã mba'eapoha oñemotenonde jeynte ñame'ẽ rupi chupekuéra viru.

Káda tembi'u ha'e peteĩ voto. Marandu porã: pe viru, pe tenedor, pe plato ikatu oipytyvõ peteĩ tembi'u apoha iñambuéva.

Eñepyrũ peteĩ ñemoambue 7 ára pukukueEipapa ne rembiapo