Mba'épa ñamboyke

Umi poteĩ mba'eapoha ryepýpe.

Hetave yvypóra araka'eve ndoikéi peteĩ mymba ñemongakuaa tenda ko'ag̃aguápe. Ko kuatiarogue ha'e peteĩ jesareko ojehechaukáva moõguipa ou, ñe'ẽ hesakãvape umi poteĩ mba'eapoha rehe omyengoviáva haimete opa mymba ojejukáva tembi'urã: vaka kamby rehegua, ryguasu ombo'áva, kure, ryguasu so'orã ha pira. Ndaipóri mba'eve ñanemondýiva — ojehechakuaáva, mávapa, ha mboýpa.

Papapy rupive

80B+
Mymbakuéra yvy arigua ojejukáva ary pukukue tembi'urã
FAOSTAT
1–2T
Pira ojejukáva ary pukukue (oje'éva)
Fishcount.org.uk
99%
Estados Unidospe oikóva mymba ñemongakuaapyrekuéra kuimba'e factory farm-pe
Sentience Institute, 2019
70B
Ryguasukuéra ojejukáva ary pukukue yvy tuichakue javeve
FAOSTAT 2022
Kamby

Vaka kamby rehegua

~270 sua vaka kamby rehegua yvy tuichakue javeve
01

Peteĩ vaka kamby rehegua oñemoñe'ẽkamby memete oñemoñemoñamoña rupi. Imemby ojeipe'a chugui heta aravo térã ára rire ikatu hag̃uáicha oñevende kamby ha'e g̃uarãva. Vaka ra'y kuimba'e oike vaka ra'y so'o apópe térã ojejuka onase riremínte. Hekove pukukue — 20 áño javeve — oñemombyky 4–6 áñope ojejuka mboyve so'o ku'irã.

Jepokuaa mba'eapohápe

  • ·Ñemoñemoña artificial káda 12–14 jasy
  • ·Vaka ra'y ñemomombyry 24 aravo onase rire
  • ·Tuguy ñekytĩ ha akãrague ñekytĩ, py'ỹinte pohã'ỹre
  • ·Jejuka 4–6 áño orekóvo (hekove pukukue: ~20)

Moõguipa ou

Ryguasu rupi'a

Ryguasu ombo'áva

~7.500 sua ryguasu ombo'áva yvy tuichakue javeve
02

Ryguasu ombo'áva ko'ag̃agua oñembotuichave omoĩ hag̃ua ~300 rupi'a ary pukukue (peteĩ ypykue ka'aguygua omoĩva'ekue ~15). Hetavéva oiko karapã térã koty guasu henyhẽvape ha oreko hete rendarã sa'ive peteĩ kuatia A4-gui. Ryguasu ra'y kuimba'e ryguasu ombo'ávagui — opavave oñembo'áva mbyte — ojejuka peteĩ ára orekóvo, py'ỹinte oñemongu'i térã oñemongas rupi.

Jepokuaa mba'eapohápe

  • ·Kuimba'e ryguasu ra'y reko'ỹ (amo 6.000 sua ary ha ary rupi)
  • ·Tĩ ñekytĩ tata rendy akúva térã infrarrojo-pe
  • ·Karapã térã 'enriquecido'-pe ojejapokuaa gueteri hetavéva tetãme
  • ·Jejuka ~72 arapokõindy orekóvo ombo'a sa'ive vove

Moõguipa ou

Kure

Kure

~1.400 sua kure ojejukáva ary pukukue
03

Kure ojehechakuaa iñaranduetereiha — oñembojoja peteĩ mitã 3 áño orekóvare heta prueba kognitíva-pe. Hetavéva oiko yvy perõ ári koty guasu ovetã'ỹva ryepýpe. Kure sy oñemboty kure korápype ipo'íva ndaikatuihápe ojere. Kure ra'y oñembokapapa, huguái oñekytĩ ha hãi oñemongu'i pohã tasýpe g̃uarã'ỹre.

Jepokuaa mba'eapohápe

  • ·Kure korapy (ojejapokuaa gueteri hetavéva tetãme)
  • ·Tuguy ñekytĩ, tãi ñekytĩ, ñembokapapa pohã'ỹre
  • ·CO₂ gas ñembotavy — ojehechakuaa ombohasa asyha
  • ·Jejuka ~6 jasy orekóvo (hekove pukukue: 10–15 áño)

Moõguipa ou

Ryguasu (so'orã)

Ryguasu broiler

~70.000 sua ojejukáva ary pukukue
04

Ryguasu broiler oñembotuichave okakuaa pya'eterei hag̃ua ha ipy ha ikorasõ py'ỹinte ndaikatúi ohupyty. Ohupyty hikuái pe peso ojejukataha 35–42 árape. Hetavéva oiko hekove pukukue yvy'arrastrápe koty guasu henyhẽvape, oguerekóva rengue, apiru'a, ha heta omano osẽ mboyve korágui.

Jepokuaa mba'eapohápe

  • ·Ñemoñemoña jeporavo rupive okakuaa hag̃ua 6× pya'eve 1950-gui
  • ·Mokõi oñeñongatuva katu 42 kg/m² peve EU-pe; hetave US-pe
  • ·Jejuka jepokuápe oñembotyryrýva ojejapokuaa gueteri yvy tuichakue javeve
  • ·Jejuka 35–42 ára orekóvo (hekove pukukue: 6+ áño)

Moõguipa ou

Pira ha mymba ypegua

Pira, shrimp & jatyta

1–2.7 trilión mymba ary pukukue
05

Pira ha'e mymba oñemongakuaáva ha ojeporekavéva, sa'ivéva oñeñangareko hese. Hetavéva ojejuka oñembotavy'ỹre — ojeheja ipytupa hag̃ua yro'ýpe, oñembota ijapytepe pira ñuháme, térã oñemboy'u oikovévo. Salmón, tilapia, ha shrimp oñemongakuaáva oiko koty henyhẽvape ombohetáva mba'asy, yso ypegua, ha kañy guasu ombyaíva tekoha ka'aguy.

Jepokuaa mba'eapohápe

  • ·Natekove'ỹ, yrypy'a jepe'a ha jepe'a guapy ojejuka hag̃ua
  • ·Yguasu rugua ñembyai
  • ·Bycatch: ~38 sua tonelada mymba ambue ojeporavova'ekue'ỹ ary pukukue
  • ·Yvytygua rembi'u katu oñeha'ã gueteri pira yvyguápe

Moõguipa ou

Vakapi'i

Vakapi'i michĩ

~7 sua vakapi'i ojejuka ary jave (EU + US)
06

Vakapi'i isyrembe’y niko umi mymba kamby rehegua rembyre. Umi vakapi’i kuimba’e kamby apoha ndoiporu mo’ãi, upévare ojeipe’a isýgui heñói riremi, oñemoakãrapu’ã ojehaitypópe térã kueresápe peteĩ kamby hekópe oñembohasáva ndahetái hierro reheve oñongatu hag̃ua hete morotĩ, ha ojejuka 18 ha 26 aravare oje’o rire. Ko ‘vakapi’i morotĩ’ — gueteri ojejapo heta tetãme — oñeikotevẽ hi’ánga'ỹ peteĩva.

Jepokuaa mba'eapohápe

  • ·Ojeipe'a isýgui 24 ara aja heñói haguére
  • ·Haitypekuéra peteĩteĩ térã aty oñembojoajuva'ekue umi 8 arapokõindy oñepyrũramo guare
  • ·Y-yvykuéra ipýpe oñembovaykuaáva toñemombovy hierro toñongatu hag̃ua hete morotĩ (vakapi'i morotĩ)
  • ·Ojejuka 18–26 arapokonindy (tetekatu rekove: ~20 ary)

Moõguipa ou

Rague ha Vaka rague

Rague, vaka rague ha ovecha rague

~100 sua mymba ojejuka ary jave rague añoite rehe
07

Umi mymbakuéra pire rehegua ombyja mymbakuéra, oñemoherakuã haguã haguekuéra. Umi mba’e’yry, jaguarete ha jagua arandúva oiko ikáje’okuérape, upéicha ojeitykua térã ojejoka corriente eléctrica rupive oñongatu haguã ipire. Heta vaka pire niko vaka jejuka rembyre — pe ñemitỹ guasuete oñembohasa heta vaka pire rehe oipytyvõ haguã vaka ro’o ñemba’e. Umi ovecha oñemongakuaáva ovecha rague rehe oñemongakuaa nundo ha opa hembiapo pe jejuka rerova rupive vaka ro’o rehegua.

Jepokuaa mba'eapohápe

  • ·Rague: oiko ka’ípe hekove pukukue, electrocución anal/oral, gas oñe’ẽva
  • ·Vaka rague: curtiembre cromo-VI reheve; ombo’ai umi tembiapo ha ysyry hovyũ
  • ·Ovecha rague: mulesing (pire ojeipe'a rekove jave), huguái oñeikytĩ, oñemohu’ũ oñejejuka hag̃ua
  • ·Pypore ha guyra rague: ojepe’a gueteri ojehecha umi apohára guasu apytépe

Moõguipa ou

Ko'ã mba'eapoha oñemotenonde jeynte ñame'ẽ rupi chupekuéra viru.

Káda tembi'u ha'e peteĩ voto. Marandu porã: pe viru, pe tenedor, pe plato ikatu oipytyvõ peteĩ tembi'u apoha iñambuéva.

Eñepyrũ peteĩ ñemoambue 7 ára pukukueEipapa ne rembiapo

Mba'e mba'e tekotevẽ jaikuaa

  • Lechería, rypy'a, acuicultura, lanay ha cuero opavave ha'e umi mba'e oúva pe ñemano guasu rehegua.
  • Upe ñembyaty vertical oñemba'apo hetave umi consumidor-gui pe producción rehegua.
  • Umi 'welfare' rehegua certificación py'ỹi omoporã peteĩ métrica ha katu oheja umi mba'e jepivegua gueteri.
  • Opa industria tuichavéva oreko alternativa yvotykuéra rehegua ojehekuaáva precio ha calidad rehegua.

Eipuruka ko kuatiarogue

Eipuruka X-peEipuruka Facebook-peEipuruka WhatsApp-pe

Porandu jepivegua

Ñemboguepy, mulesing (Australia-pe), ha ñemano peteĩ vove natural lifespan oñemano jave ha'e jepivegua. Lana ha'e peteĩ subproducto pe so'o rehegua.

Jaleemive

Mymbakuéra
Ñemitỹ industrial ñemo hendague.
Ñemo ambue
Ñemo ambue producto rehegua.
Lista
Marcas, vendedores, ha moõ ojejuhúva.
Vegano katu ndaha'éi asu gotyo

Mymba rekora ndojokupytýi mba'evépe

Mba'érepa mymba rekora ndojokupytýi mba'evépe — ha mba'épa he'ise política ñemomba'apo omboyke va'ekue tembiapo.

Esegi →

Inside the four systems

Umi tembiapo jepivegua, ndaha'éi umi ojehechava'ekue

Ñorairõ avano'õme mymbareko rehegua ojehechakuaa jepi umi mba'e vai rehe. Mba'e tuichavéva ha'e umi tembiapo omyangekóiva tapichakuérape ha'e katu oĩ porã léi rupive, ojehechajepi, ojejapo jepi ha ojehecha tekotevẽva economía-pe umi sistema ohechaukáva opa mymbareko rape.

So'o: tembiapo omyakãva opa mba'e

Umi ryguasu so'ogua oñeguenohẽ ko'ág̃a 35 guive 42 ára peve, 1950-pe katu 84 ára aja — kóva ha'e peteĩ ñemombytáva omoheñóiva mba'asy ku'ã ha ñe'ãme, ndaha'éi peteĩ jejavy. Umi kure oñeñongatu jepi koty michĩme ojejoko'ỹva, ha umi tembiapo húra pukukue, tãi kytĩ ha kastrasión ojejapo jepi pohã'ỹre. Mymbakuéra hetakue, tembiapo pya'ekue ha umi mba'e oñeñangarekóva ojehechakuaa léi rupive, upévare umi tembiapo ha'e poravopyre ojejapóva nivel estándar-pe, ndaha'éi tapicha oĩva oma'ẽva.

Kamby: ojeikotevẽ memete oĩ hag̃ua mitã

Vaka kamby omoheñói kamby oñemomemby rire. Umi mitã oñemboja'o jepi 24 aravo pukukue, umi mitã kuimba'e ndaipóri mba'e porã ha ojejuka térã oñemongakuaa so'o ra'ỹi hag̃ua, ha kóva ojejapo jasykue javeve. Vaka kamby omoheñói kamby hetave 1970 guive, ha upéva omoheñói mba'asy kamby ha tetyma rehegua. Vaka oikove 20 ary aja, ha ojejuka jepi 4 guive 6 ary peve kamby oñemboguejy jave.

Rupi'a: aporeko mitã kuimba'e rehegua

Umi ryguasu rupi'a ha so'o ryguasu ndaha'éi peteĩichagua, upévare umi mitã kuimba'e rupi'a ryguasugua ndaipóri mba'e porã ha ojejuka peteĩha árape, ojejapo jepi mba'e pochy rupive térã gas rupive — hetaiterei sua ary javeve. Ko'ág̃a oĩ tecnología ohechaukáva rupi'a pype mitã kuimba'e ha kuña, ha kóva ha'e peteĩ mba'e porã ojehechakuaáva. Umi sistema ojejapóva ka'aguýpe oipe'a mymbakuéra, ha kóva omoheñói mba'asy ambuéva.

Pira jeporu ha pira ñangareko: umi papapy tuichavéva

Peteĩ guive mbohapy trillón peve mymba yguasugua ojejuka so'o hag̃ua ary javeve — kóva ha'e peteĩ mba'e ojeikuaa'ỹva opaite sistema tembi'u rehegua, pira ojejeporu tonelada rupive, ndaha'éi tapicha rupive. Pira jeporu ombyai yguasu yvy, umi pira ojejapóva ndojeipurúiva oĩ gueteri, ha 35% rupi umi pira ojehechakuaáva ojejapóma hetaite. Pira ñangareko, ojehechakuaáva solución ramo, oipuru jepi pira ka'aguy tembi'u ramo, ha kóva omboguejy proteína.

Mba'éicha reforma sistema pype hasy

Umi ganancia mymbareko tembi'u rehegua michĩ ha oñemohenda umi procesador ha vendedor rupive. Umi mymbareko oñangarekóva ndaikatúi omyakã mymbakuéra hetakue, raza genética térã so'o juka ára; umi mba'e oñemohenda contrato ha comprador rupive. Upévare umi campaña mymbareko rehegua oñeha'ã jepi umi vendedor ha procesador rehe, ndaha'éi mymbareko rehe — upépe ojehai especificación.

Umi irundy industria papapy rupive

Papapy opa yvy ape ári, ary ag̃agua; tetã reko oñembohovái.

IndustriaMymba ary javeveÁra oikove vs. ára oikoveva'ekueTembiapo ojehechakuaáva
Ryguasu so'ogua~75 mil millones6 semana vs. 6–8 aryOjeiporavo 40 ára ñemombytáva
Ryguasu rupi'a~7,5 mil millones ryguasukuéra18 jasy vs. 6–8 aryMitã kuimba'e ojejuka peteĩha árape
Kure~1,5 mil millones6 jasy vs. 15–20 aryKoty michĩ, ñemongakuaa pya'e
Vaka kamby~270 millones vaka4–6 ary vs. ~20 aryMemby ary javeve, mitã ñemboja'o
Vaka so'o~300 millones18–24 jasy vs. ~20 aryÑemongakuaa corral-pe
Pira ka'aguy0,8–2,3 trillón piran/aPira jeporu, pira ojejapóva, ñemano
Pira ñangareko~50–170 mil millones piraOñembohováiPira ka'aguy tembi'u, mba'asy hetakue rupive

FAOSTAT · FAO Estado Mundial de Pesca y Acuicultura · fishcount.org.uk

Ehechajey hag̃ua ko'ã mba'e

Opa mba'e oje'éva ko'ápe ikatu ojehecha kuatia ñe'ẽme. Upéva ha'e mba'e.

  1. 1

    Emoñe'ẽ peteĩ kuatia mymba ñemombytáva rehegua

    Umi empresa ryguasu so'ogua omoherakuã umi curva ñemombytáva. Kóva ha'e peteĩ ñe'ẽpoty ohechaukáva mba'éicha sistema oiko.

  2. 2

    Ehecha nde retã léi mymbareko rehegua

    Umi espacio mínimo, mutilación permiso ha so'o juka regla oĩ kuatia ñe'ẽme heta tetãme.

  3. 3

    Ehecha FAOSTAT producción datos

    Papapy mymbakuéra ha tonelada rehegua oĩ reíva, ikatu ojejapyhy ha hasy ojejavy.

  4. 4

    Emoñe'ẽ peteĩ kuatia mymbareko tembi'u rehegua

    Umi kuatia mymbareko rehegua ohechauka tembiapo porãite umi oñangarekóvape, ndaha'éi umi ojehechaukáva consumidor-pe.

  5. 5

    Emoñondive peteĩ ta'anga ñemurã rehegua peteĩ papapy mymbakuéra hetakue reheguáre

    Umi mokõi mba'e ojehechaukáva ojehecha hag̃ua mba'éichapa oiko opa mba'e.

Umi ñe'ẽ oĩva ha umi ndoĩva

Ojehechakuaa porã

  • 99% mymbakuéra Estados Unidos-pe ha 90% rupi opa yvy ape ári oiko sistema intensivo-pe.
  • Umi mitã kuimba'e rupi'a ryguasugua ojejuka oñemomemby jave, in-ovo sexing ndojeipurúiramo.
  • Kamby producción oikotevẽ memete memby ary javeve ha mitã ñemboja'o.
  • Aproximadamente peteĩ mbohapýgui umi pira ojehechakuaáva ojejapóma hetaite.

Ojehechakuaa hetaite térã vai

  • Umi ñe'ẽ he'íva opa mymbareko oñangarekóva ha'e vai — umi tembiapo ha'e sistema rupive ha ojehechakuaa yvategua rupive.
  • Umi ñe'ẽ he'íva mymbareko tembi'u ha'e mbyteve rupi emisiones globales; umi estimación oĩva ha'e 12–20% rupi.
  • Umi ta'anga ojejapóva ka'aguýpe ojehechaukáva mba'e oikóva ko'ág̃a peteĩ empresa rérape.
  • Umi ñe'ẽ he'íva ndaipóri mba'eve oñembo'evéva mymbareko rehe; cage bans ha in-ovo sexing ha'e mba'e porã ojejapóva.

Porandu mymbareko industria rehegua

¿Kóva ha'e añoite umi fábrica mymbareko rehegua?

Umi fábrica mymbareko ha'e sistema: 99% rupi mymbakuéra Estados Unidos-pe ha 90% rupi opa yvy ape ári. Mymbakuéra ka'aguýpe oĩ, hákatu ndaikatúi omoheñói tembi'u ojeipurúva ko'ág̃a precio ko'ág̃a rupive.

¿Umi etiqueta 'free-range' ha 'orgánico' omoĩ porã ko'ã mba'e?

Omoĩ porã umi condición específica ha ha'e mba'e porãve heta mba'épe. Hákatu ndoipysóri mitã ñemboja'o, mitã kuimba'e rupi'a juka, so'o juka ára térã economía yvategua.

¿Mba'épa mymbareko tembi'u omoheñói emisiones?

Umi estimación oĩva ha'e 12–20% rupi emisiones globales, ojehechávo mba'éichapa ojejapo papapy, ha avei oĩ mba'e tuicháva deforestación, yvy jeporu ha y porã.

¿Mba'éichapa oĩ umi papapy pira rehegua?

Hasy ojehecha — pira ojejeporu tonelada rupive, upévare papapy tapicha rehegua ha'e estimación. Umi 1 guive 3 trillón peve ohechauka mba'éichapa hasy ojehecha.

¿Umi mymbareko oñangarekóva ha'e vai?

Umi mymbareko oñangarekóva oiko contrato, raza genética ha precio estructura rupive, ndaha'éi ha'ekuéra omoheñóiva. Upévare reforma oñeha'ã umi vendedor, procesador, subsidio ha compra regla rehe.

¿Oĩ mba'e oñembo'evéva?

Héẽ. EU-pe umi restricción jaula ha kure koty rehegua, in-ovo sexing oipe'áva mitã kuimba'e rupi'a juka heta tetãme, ha umi so'o juka regla oñembo'evéva ha'e mba'e porã — michĩ, ojehechakuaáva, hákatu ndaikatúi omoĩ porã opa mba'e.

Fuentes

  • FAOSTAT — Producción: Ganadería Primaria.
  • FAO (2024). Estado Mundial de Pesca y Acuicultura.
  • Sanders, B. Estadísticas globales de matanza de animales y gráficos — Faunalytics.
  • Poore & Nemecek (2018). Science.