Proteína
Vaka ro'o vs Lentéja
Lantejas ombojoaju nitróheno vakapíra rupive ha oheja rei pe mymba rembi'u ñembo'y py.
Oñondive
Umi número, peteĩ jeheka
24 ñembojojápe oñemotenonde marandu oñehesa'ỹijóva yvypóra rekove rehegua — mba'e iporãvéva yvy ári, y, ha proteína, kilogramo tembi'u térã 100 g proteína-pe.
Proteína
Vaka ro'o vs Kumanda kesu (tofu)
Tofu ojehekýi vaka ñemongakuaa rehegua. Umi promedio global ojehecháva-pe, tofu oreko sa'ive impacto climático ha yvy rehegua vaka ro'ógui.
Y'uha
Vaka kamby vs Avena kamby
Opa kamby ka'avo pegua iporãve kamby mymba pegua mbohapy mba'erepy yvyryru yvyku'i rypy'y rehegua. Avena ha'e pe iporãvéva: ndoipuru hetái y, oñemongakuaa tenda ro'yhápe ha ndaipóri almendra reko ysyry ñemokã.
Kamby
Kesu kamby pegua vs Kesu kasu pegua
Vakapíra kesu oguereko peteĩ mba'e guasu oheja yvýpe pe kamby ñemopu'ã ha'égui tembi'u oikotevéva heta mba'e. Kaju-re ojejapo katu ojehekýi kambýgui, péro yva ro'o ñembyaty, aséite oñembojo'áva ha ñemba'apo ohecha pe hembiapo ha hembi'u ryru.
Proteína
Ryguasu ro'o vs Kumanda
Ryguasu jepivónte oguereko yvyra ha tekove ñangareko rechaukaha sa'ive vakapíra guýpe, péro kumanda aty ha'e sa'ive gueteri. Kumanda kavara oñembo'ypýva oguereko sa'ive protéina 100 g-pe ryguasu guýpe ha ome'ẽ avei fíbra.
Proteína
Kure ro'o vs Tempe
Tempeh ojejapo soja ñemongueréi rupive ha oguereko protéina ha fíbra. Kure ñemopu'ã omoinge yva rembi'u ñembo'ypy ha kure ruguy ñangareko; tempeh ojeiporúva ohecha hembipuru ha ñemba'apo.
Ñembosako'i
Rupi'a vs Tofu joparáva
Rupi'a oĩ ko'ã yvytu ha'ỹikuéra mbytépe, ha katu colesterol dietético-pe katu oĩ paha gotyo. Tofu ojejapóva joparápe cúrcuma ha juky hũme ome'ẽ peteĩ tembi'u ojoguáva hetave proteína ha colesterol'ỹre.
Ñandy
Manteka vs Aséite oliva
Reemplazo de grasas saturadas como la manteca por aceites insaturados ikatu omboguejy LDL colesterol. Aceite de oliva oguereko monounsaturated fat; i-huella ambiental oñemoambue oñeñotỹ ha oñembosako'i haguére.
Proteína
Ovicha ro'o vs Kumanda piru
Lamb oguereko peteĩ huella climática tuicháva ha oipuru yvy tuichave opaite tembi'u apytépe oĩva dataset. Kurepi guive yvyra'ỹi ome'ẽ proteína ha fibre; kurepi guive yvyra'ỹi iporã ha hepy sa'i.
Omega-3
Salmón oñemongakuaáva vs Aceite de alga
Omega-3 marino oúva hetave microalgae-gui ha osẽ tembi'u reko ypeguápe. Algal supplements ikatu ome'ẽ DHA ha sapy'ánte EPA directamente; mba'e oĩva ha ipotĩ oñemoambue producto-gui.
Marisco
Jangau oñemongakuaáva vs King oyster hongo
Prawn farming sapy'ánte omyengovia yvyramáta, omosẽvo carbono oñeñongatuva'ekue. Seared king oyster mushroom stems ome'ẽ peteĩ mordida ojogua ha'ỹiva seafood-pe, péro ndaha'éi nutricionalmente ojogua ha'ỹiva prawn-pe.
Edulcorante
Eíra vs Jarabe de arce
Honey ha maple syrup ha'e endulzantes concentrados. Honey ojejapo eira ryguasu rembi'u-ramo; umi apicultor omono'õ ha ome'ẽ ichupekuéra azúcar oñeikotevẽva.
Ñañembojeguakaha
Vaka rague vs Kapi'i rague
Leather production oipuru kure ha mymba, omoambue mba'éichapa oñemboja ha oñembosako'i. Plant- ha fungal-based alternativas oñemoambue heta, oñemohenda ha ojeipuru haguére plástico-fósil.
Ñañembojeguakaha
Ovacha rague vs Algodón orgánico
Wool production oipuru ovecha, emisión de metano ha yvy puru. Cotton, hemp, lyocell ha synthetic insulation ome'ẽ alternativas, péro hakukue, durabilidad ha impacto ambiental oñemoambue pe ao ojejapo hague rupive.
Tembi'u
Vaka burguer vs Kumanda burguer
Bean térã lentil patty ikatu oguereko peteĩ huella climática michĩvéva beef-gui. Aceite oñemoĩva, binders, pe porción ha pe tembi'u oñembosako'i haguã omoambue nutrition ha impacto ambiental.
Suplementos
Kamby protéina vs Arveja protéina
Oĩ mbyky entrenamiento de resistencia rehegua ohecháva gánsiya ojoguáva pea ha whey suplemento-pe. Pea oguereko sa'ive leucine gramo-pe, ha osẽva oñemoĩ heta mba'épe, tembi'u ha entrenamiento-pe.
mba'e oĩva ipype
Gelatina vs Agar agar
Gelatin oñeguenohẽ animal collagen-gui, sapy'ánte kure pire térã vaka pire. Agar oñeguenohẽ red seaweed-gui ha ojapo peteĩ gel mbaretevéva oguerekóva peteĩ temperatura de fusión yvatevéva; mokõivéva oñeha'ã ambueichagua receta-pe.
Kamby rehegua
Yogur kamby vs Yogur soja
Soy yoghurts ikatu oguereko cultivos vivos ha proteína heta. Proteína, grasa saturada, azúcar oñemoĩva ha calcio oñemoĩva oñemoambue heta umi producto apytépe.
Proteína
Vaka ro'o vs Seitã
Seitan ojejapo trígo glúten-gui ha ogueraha porã umi salsa ha marinada. Ndojoguai tembi'u ojejapóva trígo-gui umi tapicha orekóvapeve mba'asy celíaca térã ipy'a-rasýva trígo-gui; proteína ha juky hetave térã sa'ive oteĩ tembi'u apopy rehe.
Jekaru'i
Chokola kamby vs Chokola pytã
Chokoláte hũ heta jey oreko hetave jero ha cacao-pe chokoláte kambýgui. Kamby ha flavanol reko ambue ambue ojejapoháicha, upévare ehecha etiqueta.
Omega-3
Pescado rogueru vs Lino ra'ỹi
Flaxseed ojeity ojejapóva ome'ẽ ALA, péro pe tero oconverti sa'i EPA ha DHA-pe. Aséite de algas ha'e peteĩ fuente vegana directo omega-3 puku-gui; suplemento oikotevẽva ambue.
Jey'urã
Vaka kamby vs Soja kamby
Leche de soja oñemombareteva ha'e peteĩ alternativa kambýpe g̃uarã, proteína ojoguaite vaka kambýpe. Ehecha kalso, vitamina D ha B12; yodo ndojejapóiry opaite vove.
Proteína
Vaka ro'o vs Mycoproteína
Mycoprotein ha'e proteína fúngica oñemongakuaáva fermentación rupive. Hembiapo omongy'a yvy katuete depende producción ha procesamiento-re, ha heta producto final oreko tupi'a rague térã kamby.
Tembi'ukuéra
Kure ro'o oñembojehe'áva vs Jakare yvoty
Jackfruit hovy oñeikytĩva ojogua vaka ro'o ojepe'áva ha ogueraha porã barbecue sauce. Sa'i oreko proteína, upévare eñemoĩ poroto, lenteja térã tofu rembi'u hekopete g̃uarã.
Jerureaty ojejapóva jepi
¿Mba'épa umi tembi'u oguerekóva mba'e iporãvéva yvy ári?
Vaka ro'o, ovecha ha ryguasu oñemongakuaáva oguereko hetave mba'e iporãvéva yvy ári kilogramo kádape ha 100 g proteína kádape; kesu ha ambue kamby ruminante oúva. Legumbres, granos, tofu ha heta verdura oĩ peteĩ mba'e'apóva iguýpe.
¿Moõgui ou ko'ã número?
Umi mba'e oúva Poore & Nemecek 2018 Science meta-análisis-gui ~38.700 ñemongakuaáva 119 tetã rupi, pe marandu pyahuve oĩva yvypóra rekove rehegua, ha avei pe fuente oñe'ẽva káda páhina ñembojojápe.
¿Omoambue piko mba'e'apóva local térã vaka ro'o ñembojojápe?
Sa'i. Transporte jepiveve peteĩ mba'e'apóva michĩva emisiones de alimentos-gui, ha vaka ro'o oñemongakuaáva yvy'ári jepiveve omoheñói hetave metano kilogramo kádape ha oikotevẽ hetave yvy vaka oñemongakuaáva intensivamente-gui. Pe tembi'u ojeiporúva iporãve opa mba'e oñemba'apóva.
Mba'éichapa omba'apo umi ñembojoja
Omoñe'ẽ peteĩ jehechauka oñondivegua rehegua ani hag̃ua oñemondoho
Ko'ã tovape ojehechaukáva oipytyvõ ha ikatu ojeiporu vai. Ko'ã papapy oúva peteĩ metodología guive, ha umi suposición oje'éva ikatu hag̃ua nde ndoipotái chuguikuéra hekopete.
Moõpa ou ko'ã papapy
Umi papapy ambue rehegua oúva Poore & Nemecek (2018) omba'apóva Science-pe, oñembyaty va'ekue umi jehechauka rehegua 38.700 chokokue 119 tetãgui — guasueteva'ekue ko'ãga peve. Ohechauka umi mba'e vai osẽva, yvy poruhápe, y potĩ ha eutrofización oúva chokokue guive ñemuhápe peve. Peteĩ mba'e ndaipóriramo upépe, ojeiporu umi jehechauka tetã rehegua térã umi LCA ojehechakuaáva ha ojehai upéicha.
Mba'épa ikatu ha ndaikatúi ohechauka peteĩ mba'e opa tetãme
Food footprints oñembojoavy tuicha umi oñembosako'íva apytépe. Poore and Nemecek ojuhu umi animal rembi'u sa'i oipytyvõva ohasa ka'avo rembi'úre, ko'ýte yvy ha emissions rehe. Ha'e peteĩ patrón, ndaha'éi he'iséva opaite beef producer ohupytýha ka'avo protein producer umi mokõi mba'épe.
Kilogramo peteĩteĩ, proteína gramo peteĩteĩ, caloría peteĩteĩ
Umi mba'e ojeiporúva ohechauka mba'éichapa oñembojoja. Kilogramo peteĩteĩ oipytyvõ tembi'u henyhẽva y; caloría peteĩteĩ oipytyvõ kyra ha aceite; proteína gramo peteĩteĩ oipytyvõ tembi'u oje'úva proteína ramo. Ko'ã tovape oñembojojávo proteína, proteína ha'e mba'e ojeiporúva; tembi'u oje'úva ramo, volumen. Peteĩ mesa oñemboja'o'ỹva mba'e ojeiporúva oñembohovái va'erã.
Ñemu ha'e peteĩ mba'e michĩ
Heta tembi'u rehe, producción ha'e mba'e tuichavéva ha ñemu ha'e 6% opa mba'e vai osẽva. Umi mba'e oúva avión rupi ha'e peteĩ mba'e michĩ. Vakakuéra oñangarekóva ko'ápe ndaha'éi mba'e porãve umi legumbre oúva ambue tetãgui; umi oimo'ãva distancia ha'e mba'e tuichavéva ojejavy.
Jehechauka tesãi rehegua oiporu regla ambue
Umi mba'e ambue rehegua oiporu jehechauka física; tesãi rehegua oiporu epidemiología ha heta ensayo. Ko'ã tovape ohechaukáramo peteĩ mba'e ojoavy, ohechauka mba'épa ojehechakuaa, mba'épa ojehecha ha mba'épa ojehechakuaa ensayo rupi — ha ohechauka mba'éichapa tuicha pe mba'e ojoavy.
Papapy ojeiporúva umi tovape oñembojojáva
Opa tetãme, oúva chokokue guive ñemuhápe peve, kilogramo peteĩteĩ. Umi productor ojoavy 10 jeyve.
| Tembi'u | kg CO₂e kg peteĩteĩ | Yvy m² kg peteĩteĩ | Y potĩ L kg peteĩteĩ |
|---|---|---|---|
| Vakakuéra (vaka rehegua) | ~60 | ~164 | ~15.400 |
| Ovechakuéra | ~24 | ~185 | ~10.400 |
| Queso | ~21 | ~88 | ~5.600 |
| Pira oñangarekóva | ~12 | ~2 | ~3.500 |
| Kurekuéra | ~7 | ~11 | ~6.000 |
| Ryguasukuéra | ~6 | ~7 | ~4.300 |
| Rupi'a | ~4,5 | ~6 | ~3.300 |
| Tofu | ~3 | ~2 | ~2.000 |
| Kamby (vaka rehegua) | ~3 | ~9 | ~630 |
| Legumbre | ~0,8 | ~3 | ~1.250 |
| Kamby soja rehegua | ~1 | ~0,7 | ~28 |
Poore & Nemecek (2018), Science · Water Footprint Network · Our World in Data
Mba'éichapa oñembohovái peteĩ jehechauka tembi'u rehegua
Po porandu ohechaukáva umi jehechauka vaiete pya'eve.
- 1
Mba'épa pe mba'e ojeiporúva?
Kilogramo peteĩteĩ, caloría peteĩteĩ térã proteína gramo peteĩteĩ — ha oĩpa peteĩcha opa renglón-pe?
- 2
Moõpa opa pe sistema?
Chokokue rokẽ, ñemu térã plato? Ojeheja'ỹramo producción ha refrigeración oipytyvõ heta mba'e.
- 3
Ha'e peteĩ mba'e ojehechaukáva térã peteĩ mba'e porãve?
Ñemu oiporu umi mba'e porãveva umi mymba oñangarekóva ha umi mba'e ojehechaukáva ka'a rehegua.
- 4
Mávapa ohepyme'ẽ?
Umi LCA ohepyme'ẽva productor ndaha'éi vaiete, hákatu oiporu mba'e oipytyvõva.
- 5
Oñemboja'ópa umi mba'e oúva?
Oñemboja'óramo so'o, vakapi, kamby ha ambue, ikatu oñemboguejy peteĩ papapy 2 jeyve.
Jehechauka porã ha vai
Mba'e porã
- Oñembojoja proteína fuente proteína gramo peteĩteĩ, ndaha'éi kilogramo peteĩteĩ.
- Oje'e año, tetã ha dataset peteĩteĩ papapy rehe.
- Ohechauka umi mba'e ojoavy, ndaha'éi mba'e ojehechaukáva año, oĩramo heta productor ojoavy.
- Oñemboja'o umi mba'e ambue, tesãi ha ética rehegua, ndaha'éi peteĩ papapy año.
Mba'e vai
- Oñembojoja umi vaka oñangarekóva porãveva umi soja industrial ojehechaukáva ha oje'e ha'eha representativo.
- Oiporu papapy y rehegua oñemboja'o'ỹva y pytã, hovy ha morotĩ.
- Oheja yvy oportunidad costo, moõpa oĩ umi carbono ojoavy.
- Oiporu peteĩ estudio porãva oñembohovái hag̃ua heta estudio oñembyatyva.
Porandu metodología rehegua
¿Vakakuéra oñangarekóva ka'a rehe ndaha'éi porãve?
Heta mba'e rehe, ha'eháicha biodiversidad local ha carbono yvy oñembyaíva, ikatu porãve. Emisiones kilogramo peteĩteĩ rehe, hákatu vaiete, oñemboguejyveve, ha oiporu heta yvy.
¿Kamby almendra rehegua ndoiporúi heta y?
Almendra oiporu heta y, hákatu kamby litro peteĩteĩ rehe, almendra oiporu sa'i y kamby vaka reheguágui. Umi oñembojojáva internet-pe oñembojoja almendra entera peteĩ vaso kamby rehe.
¿Soja oñemboguejy ka'aguy?
77% soja opaite rehegua oñeme'ẽ mymba kuérape. Soja oje'úva yvypóra — tofu, tempeh, kamby soja rehegua — ha'e michĩ ha oñeñoty ambue tendápe.
¿Ko'ã papapy oiko che retãme?
Heta mba'e rehe, heẽ; hekopete, nahániri. Papapy tetã rehegua ojoavy tembi'u, energía ha yvy historia rehe. Umi tembi'u oñembojojáva oĩ peteĩcha opa tetã ojehecháva.
¿Mba'érepa queso tuicha?
Oñeikotevẽ 8-10 litro kamby peteĩ kilogramo queso hatã apóvo, upévare vaka emisiones oñembyaty peteĩ mba'e michĩme.
¿Mboy jeypa oñembohéra ko'ã papapy?
Umi síntesis oúva 2018 guive ha oñembohéra; oĩramo papapy pyahu tetã rehegua oñembohérava, tovape ohechauka.
Fuente
- Poore, J. & Nemecek, T. (2018). Science, 360(6392), 987–992.
- Our World in Data — Environmental Impacts of Food Production.
- Mekonnen & Hoekstra (2012). A global assessment of the water footprint of farm animal products.
- FAO (2023). Pathways towards lower emissions — global livestock assessment.