24 ñembojojápe oñemotenonde marandu oñehesa'ỹijóva yvypóra rekove rehegua — mba'e iporãvéva yvy ári, y, ha proteína, kilogramo tembi'u térã 100 g proteína-pe.
Vaka ro'o ha'e pe tembi'u omyatyrõva hetave yvyryru yvyku'i rypy'y: vaka rumiánte metano, tembi'u ojapo ha ñú yvate ojapóva. Lentéja omyatyrõ iñatomi nitrogeno, ndoipuruiva'erã tembi'u ñembojehe'a, ha peteĩchagua vaka ro'o ndive proteína-pe.
Soja oñeme'ẽva vakakuérape ombyai heta proteína ha calorías. Soja oje'úva tofu-icha ombojegua pe mba'e'o ñembojehe'a, upévare tofu ñembopyahu ha'e peteĩ mba'e michĩvava vaka ro'o ykére.
Opa kamby ka'avo pegua iporãve kamby mymba pegua mbohapy mba'erepy yvyryru yvyku'i rypy'y rehegua. Avena ha'e pe iporãvéva: ndoipuru hetái y, oñemongakuaa tenda ro'yhápe ha ndaipóri almendra reko ysyry ñemokã.
Kesu ha'e pe mbohapyha tembi'u omyatyrõva hetave yvyryru yvyku'i rypy'y vaka ro'o ha ovecha ro'o rire, oñembojapo haguére peteĩ kilogramo kesu-pe g̃uarã oñeikotevẽpa diez litro kamby. Kesu Nuez pegua omboyke mymbape, jepe'ỹ oje'u'ỹva oñembohysýi y.
Ryguasu ro'o oje'e jepi ha'eha pe ho'uvéva yvytu ha'ỹikuéra, ha ijehegui sa'ive yvakuáguive - ha katu omo'ã seis véces hetave kumandágui peteĩ kilogramo rupi, ha hetave mymba rekove oiko chugui peteĩ kilogramo tembi'úpe, umi mymba guasúgui.
Soja hete fermentada omo'ã hague ha proteína, ha avei omoĩ vitamina B. Kure oñemongaru heta kilogramo hi'upyrã peteĩ kilogramo ro'ópe, upépe oñepyrũ hetave impacto ambiental.
Rupi'a oĩ ko'ã yvytu ha'ỹikuéra mbytépe, ha katu colesterol dietético-pe katu oĩ paha gotyo. Tofu ojejapóva joparápe cúrcuma ha juky hũme ome'ẽ peteĩ tembi'u ojoguáva hetave proteína ha colesterol'ỹre.
Manteka jekamby aséite oliváre ha'e peteĩ umi mba'e iporãvévagui ikatu ojejapóva ñande rekove ñanduti rehegua, ha avei ombosa'i pe costo climático ñandy ñambojy haguã.
Ovicha ro'o oĩ mokõiha teko rendyrykuérape ha peteĩha yvy jeporúpe heta sistémape. Kumanda katu oĩ opuestope opa mba'épe, ha'e la proteína hasy'ỹveva gramo peteĩvare.
Salmón ndojapói EPA ha DHA — oñembyaty algas-gui. Aceite de alga jeporu directo omboyke tembi'u pira jeporu, pe pira yguasu ha'ỹi ha oñemombo hag̃ua problemas redes-gui, ha avei contaminantes carga.
Jangau rerekópe ha'e peteĩ umi marisco oguerekóva hetave carbono, manglar jepohýi rupi, oityva carbono kostape. Hongo yvyrakuéra, oñemai'ũ hatã, ojapo jey pe ho'u porãite.
Mokõivéva ha'e asúka oñembyatýva, upévare nutrición ojogua ojuehe. Pe diferencia ha'e ética: eíra ha'e eiru ryrýi ro'y tembi'u, oñeñombojere asúka jarabe-pe.
Vaka rague ndaha'éi peteĩ mba'e ojeiporuvéva: mymba rague oguereko heta mba'e vaiete mymba rupi, ha chromium ojepohýiva ygua omochavaiete. Kaktus, korcho, hongos ha piña rogue guive ojejapo py'ỹi ryrukuéra ha sapatu.
Ovacha rague oguereko metano ha yvy rembiapo ovecha omoheñóiva. Opaichagua ojehecha ikatúva ojejapo jey, cáñamo ha lyocell ojapo peteĩ mba'e ojojogua heta mba'épe, ha sa'ive ojapo pe ipo'i'ete.
Pe burguer ha'e pe tembi'u ohechaukavéva mba'éichapa oñembojoaju umi mba'e vai. Peteĩ paty kumanda térã lenteha rehegua oguerekóva 3% rupi pe vaka burguer mba'épe, ha oguereko fibra mba'eve kamby ndoguerekóiva.
Umi estudio ojejapóva arveja ha kamby suplementación rehe umi entrenamiento de resistencia-pe ohecha oñembojoaju vove proteína je'u, oñembohetaveha mbarete ha mba'e'apokatu. Arveja oguereko'i leucina peteĩ gramo-pe, upévare peteĩ porción tuichavéva ojapo pe diferencia.
Gelatin ha'e collagen ojepe'áva kure pirégui ha vaka pirégui. Agar, ojepe'áva yvyku'ígui, oñembojere mbareteve ha ndoñembyai yvy kuarahy oĩhápe — iporãve tembiapo jejapópe ha tenda akuvevape.
Soja fermentada oguereko avei umi cultivo vivo kamby yogur-icha, ha umi ojehe'a'ỹva oguereko proteína sa'ive kandido saturado.
Trigo gluten ha'e proteína yvotykuéra pyahuve ha ojogua ro'ópe. Nda'i koeliac-guigua, ha katu ambuépe g̃uarã ha'e pe ojoguaite ro'o vaka ojejapopápe.
Heta chokola pytã 70% kakao ári ndorekói kamby. Oreko hetave flavanol ha po jeyve ñamýi chokola kambýgui.
Lino ra'ỹi ku'ipy iparatomíva ha'e pe ALA reruha ojejerovévava, ha katu pe oñembohasáva EPA ha DHA-pe sa'i. Pe mba'e henyhẽtéva yva ha ka'avógui ojapóva ha'e lino ra'ỹi ALA-pe guarã ha peteĩ algas rogueru michĩmi ára ha ára.
Soja kamby oñemongu'ipyre ha'e pe mba'e ipy'ahúva ojoguavéva vaka kambýre ha ha'e pe kamby ka'avógui ojeipurúva hetave jepokuaa reñe'ẽha mitãmíme guarã peteĩ ary guive.
Mycoprotein oñemongakuaa fermentador-pe, ndaha'éi kokue-pe, upévare pe yvy oikotevẽva sa'iete ojehecha. Emaña pe jehaíre: heta mba'e ojapo hína oñembojoaju gueteri rupive rupívo ryguasúpe.
Jakare yvoty hovy pyahu ojepe'a porãite kure ro'o oñembojy mbeguévaicha ha ojapyhy porã mbojyha barbecue. Ha'e peteĩ carbohidrato, ndaha'éi proteína, upévare eñembojoaju kumanda reheve térã peteĩ tembi'u kumanda rehegua.
Vaka ro'o, ovecha ha ryguasu oñemongakuaáva oguereko hetave mba'e iporãvéva yvy ári kilogramo kádape ha 100 g proteína kádape; kesu ha ambue kamby ruminante oúva. Legumbres, granos, tofu ha heta verdura oĩ peteĩ mba'e'apóva iguýpe.
Umi mba'e oúva Poore & Nemecek 2018 Science meta-análisis-gui ~38.700 ñemongakuaáva 119 tetã rupi, pe marandu pyahuve oĩva yvypóra rekove rehegua, ha avei pe fuente oñe'ẽva káda páhina ñembojojápe.
Sa'i. Transporte jepiveve peteĩ mba'e'apóva michĩva emisiones de alimentos-gui, ha vaka ro'o oñemongakuaáva yvy'ári jepiveve omoheñói hetave metano kilogramo kádape ha oikotevẽ hetave yvy vaka oñemongakuaáva intensivamente-gui. Pe tembi'u ojeiporúva iporãve opa mba'e oñemba'apóva.
How the comparisons work
Ko'ã tovape ojehechaukáva oipytyvõ ha ikatu ojeiporu vai. Ko'ã papapy oúva peteĩ metodología guive, ha umi suposición oje'éva ikatu hag̃ua nde ndoipotái chuguikuéra hekopete.
Umi papapy ambue rehegua oúva Poore & Nemecek (2018) omba'apóva Science-pe, oñembyaty va'ekue umi jehechauka rehegua 38.700 chokokue 119 tetãgui — guasueteva'ekue ko'ãga peve. Ohechauka umi mba'e vai osẽva, yvy poruhápe, y potĩ ha eutrofización oúva chokokue guive ñemuhápe peve. Peteĩ mba'e ndaipóriramo upépe, ojeiporu umi jehechauka tetã rehegua térã umi LCA ojehechakuaáva ha ojehai upéicha.
Peteĩ mba'e ojehechaukáva oñomi heta mba'e ojoavy. Umi 25% oñangarekoveva vakakuéra rehe omboguejy 12 jeyve kilogramo peteĩteĩgui umi 25% oñangareko'ỹvévagui. Ko ojoavy oĩ ha oipytyvõ política-pe. Ndaikatúi oipytyvõ jehechauka: umi vakakuéra oñangarekoveva omboguejyveve umi soja oñangarekoveva, upévare ojeiporúva mba'e ambue omboguejyveve umi mba'e oñangarekóva.
Umi mba'e ojeiporúva ohechauka mba'éichapa oñembojoja. Kilogramo peteĩteĩ oipytyvõ tembi'u henyhẽva y; caloría peteĩteĩ oipytyvõ kyra ha aceite; proteína gramo peteĩteĩ oipytyvõ tembi'u oje'úva proteína ramo. Ko'ã tovape oñembojojávo proteína, proteína ha'e mba'e ojeiporúva; tembi'u oje'úva ramo, volumen. Peteĩ mesa oñemboja'o'ỹva mba'e ojeiporúva oñembohovái va'erã.
Heta tembi'u rehe, producción ha'e mba'e tuichavéva ha ñemu ha'e 6% opa mba'e vai osẽva. Umi mba'e oúva avión rupi ha'e peteĩ mba'e michĩ. Vakakuéra oñangarekóva ko'ápe ndaha'éi mba'e porãve umi legumbre oúva ambue tetãgui; umi oimo'ãva distancia ha'e mba'e tuichavéva ojejavy.
Umi mba'e ambue rehegua oiporu jehechauka física; tesãi rehegua oiporu epidemiología ha heta ensayo. Ko'ã tovape ohechaukáramo peteĩ mba'e ojoavy, ohechauka mba'épa ojehechakuaa, mba'épa ojehecha ha mba'épa ojehechakuaa ensayo rupi — ha ohechauka mba'éichapa tuicha pe mba'e ojoavy.
Opa tetãme, oúva chokokue guive ñemuhápe peve, kilogramo peteĩteĩ. Umi productor ojoavy 10 jeyve.
| Tembi'u | kg CO₂e kg peteĩteĩ | Yvy m² kg peteĩteĩ | Y potĩ L kg peteĩteĩ |
|---|---|---|---|
| Vakakuéra (vaka rehegua) | ~60 | ~164 | ~15.400 |
| Ovechakuéra | ~24 | ~185 | ~10.400 |
| Queso | ~21 | ~88 | ~5.600 |
| Pira oñangarekóva | ~12 | ~2 | ~3.500 |
| Kurekuéra | ~7 | ~11 | ~6.000 |
| Ryguasukuéra | ~6 | ~7 | ~4.300 |
| Rupi'a | ~4,5 | ~6 | ~3.300 |
| Tofu | ~3 | ~2 | ~2.000 |
| Kamby (vaka rehegua) | ~3 | ~9 | ~630 |
| Legumbre | ~0,8 | ~3 | ~1.250 |
| Kamby soja rehegua | ~1 | ~0,7 | ~28 |
Poore & Nemecek (2018), Science · Water Footprint Network · Our World in Data
Po porandu ohechaukáva umi jehechauka vaiete pya'eve.
Kilogramo peteĩteĩ, caloría peteĩteĩ térã proteína gramo peteĩteĩ — ha oĩpa peteĩcha opa renglón-pe?
Chokokue rokẽ, ñemu térã plato? Ojeheja'ỹramo producción ha refrigeración oipytyvõ heta mba'e.
Ñemu oiporu umi mba'e porãveva umi mymba oñangarekóva ha umi mba'e ojehechaukáva ka'a rehegua.
Umi LCA ohepyme'ẽva productor ndaha'éi vaiete, hákatu oiporu mba'e oipytyvõva.
Oñemboja'óramo so'o, vakapi, kamby ha ambue, ikatu oñemboguejy peteĩ papapy 2 jeyve.
Heta mba'e rehe, ha'eháicha biodiversidad local ha carbono yvy oñembyaíva, ikatu porãve. Emisiones kilogramo peteĩteĩ rehe, hákatu vaiete, oñemboguejyveve, ha oiporu heta yvy.
Almendra oiporu heta y, hákatu kamby litro peteĩteĩ rehe, almendra oiporu sa'i y kamby vaka reheguágui. Umi oñembojojáva internet-pe oñembojoja almendra entera peteĩ vaso kamby rehe.
77% soja opaite rehegua oñeme'ẽ mymba kuérape. Soja oje'úva yvypóra — tofu, tempeh, kamby soja rehegua — ha'e michĩ ha oñeñoty ambue tendápe.
Heta mba'e rehe, heẽ; hekopete, nahániri. Papapy tetã rehegua ojoavy tembi'u, energía ha yvy historia rehe. Umi tembi'u oñembojojáva oĩ peteĩcha opa tetã ojehecháva.
Oñeikotevẽ 8-10 litro kamby peteĩ kilogramo queso hatã apóvo, upévare vaka emisiones oñembyaty peteĩ mba'e michĩme.
Umi síntesis oúva 2018 guive ha oñembohéra; oĩramo papapy pyahu tetã rehegua oñembohérava, tovape ohechauka.