01
Gaseséva emisión
Ganado ojapo 15% hetave ava omoañéva emisión — vehículo, barco ha avión peteĩ rehe hetave. Metano vacuno 80 akatúa CO₂ peguarõ ára 20 guive.
Pe mba'apo ipu'akavéva clima ñemoambue rehe opaite tapicha ikatu ojapo.
Mymba ñemongakuaa ha'e pe mba'e tuichavéva oguerúva ka'aguy ñehundi, y porã opavave ha mymbakuéra ñehundi ko yvype. Omoheñói hetave gas-kuéra efecto invernadero-pegua opaite mba'yrumýi, kámion, yga ha avión ojoapýramo. Ñañemomba'éramo ka'avóre, ha'e pe mba'e tuichavéva ikatúva jajapo ñamboguejy hag̃ua ñande pypore.
15,000 L
Y 1 kg carne vacuna rehe
Animales agricultura oiporu ñande yvy y mbohapy peteĩ — hetave tekoha y tyre'ỹva-pe.
Water Footprint Network
80%
Amazon yvyra ñemomba'e vacuno rehe
Vacuno ranching ha'e yvyra ñemomba'e rehetáva — pienso cosecha avei hetave.
Yale E360 / WRI
77%
Chacra yvy ganado rehe
Upe rire ganado ome'ẽ añónte 18% yvy ári calorías ha 37% proteína. Número ndojuehéi — ha ndojehuéikuaa'ỹi.
Poore & Nemecek, 2018
37%
Metano animales agricultura guive
Metano 80 akatúa CO₂ peguarõ ára 20 guive. Ganado ñemomba'e ha'e ñepyrũ pohýi yvytu jejavy remboguapy.
IPCC AR6
80%
Antibióticos animales chacra-pe ojeporu
Antibióticos ojeporu sa'y sa'yve oñondukáva-pe resistencia antimicrobiana moañéva — 10 millón ava ojukáva ára rehe 2050-pe.
WHO
60%
Biodiversidad mboguapy tembi'u ndive
Animales agricultura ha'e especie extinción rehetáva yvy ári ha y ári.
WWF
75%
Chacra yvy ojejerurekuaa'va yvyrápe
Yvy ári plantas-pegua tembi'u-pe ojejoko oñemongakuaakuaa'va Estados Unidos, China ha Unión Europea peteĩ — yvyrárare, mymba katupyrýrare, yrárare.
Our World in Data
Poteĩ hendápe umi papapy ndaikatuvéima oñemboyke.
02
Yvyra ñemomba'e
Vacuno ranching ha'e Amazon yvyra ñemomba'e rehetáva. Pienso cosecha ndive, animales agricultura ojapo selva tropical mba'e hetavéva.
03
Y
1 kg carne vacuna ojapóva oiporu 15,000 litro hetave y. 1 kg jety ojapóva oiporu 320 hetave. Yvy y crisis ha'e, hetave mba'erã, animales agricultura crisis.
04
Biodiversidad
Animales agricultura ha'e biodiversidad mboguapy rehetáva yvy ári ha y ári. Mymba yvate rojejoko ganado ndive proporción 15 a 1 biomasa rupi.
05
Yvy ha yvu mba'asykuéra
Estercolero lagoon ha fertilizante ojeporu pienso cosecha rehe omoañe yvu ha lago oxígeno'ỹva-pe yvy ári hetave-pe.
06
Yvy ojejerurekuaa'va yvyrápe
Yvy ári plantas-pegua tembi'u-pe ojejoko ramo, chacra yvy mbohapy peteĩ ñande ñoha'ã ojejerurekuaa'va yvyrápe. Ñande ipópe orekóva yvyra jejevy porãvéva.
Karú karú-rehe
Mba'e ipyrã mundo-pe peteî plato-haguévo.
Klima número oñepyrûhaguépe oĩ jarahague. Peteî karúme ojeguapy — ha ára-ára ñembosuerte oñemomba'e porã mba'e'asy ivate-peguarã.
Vaka burgesa vs. poroto burgesa
Vaka patty ypykuépe oipuru ~6–7 kg CO₂ equivalente. Poroto ha lenteja patty oipuru 0,5 kg-gui ko'ẽmba. Ko'ã ha'e diez a quince veces diferencia, opaite ára, plato peteî peteî-rehe.
Leche vaka vs. leche avena térã soja
Leche vaka vaso peteîme oipuru ~120 litro y ha oñemoñe'ẽ avena térã soja leche equivalente reheguivoi mbohapy vez gas de efecto invernadero. Café, cereal ha cocina-pe, opaite ñemboguata peteî arapysã-nive ndojehecháiva.
Salmón criado vs. tofu
Salmón criado oĩ costo pytúpe: peces silvestres ipytyvõ haguã, antibiótico jeipuru, ha polución costa-peguarã. Tofu imba'asy michî mbovymi — comparable proteína gramo-rehe.
Peteî ary yvoty rembi'u
Mba'e peteî mbopi oñemoañete mbohapy jaspy-pe.
Ko'ã estimación conservadora, omnívoro dieta ha yvoty rembiporu diferencia-rehe, peteî mbopi, peteî ary-pe. Ko'ã ndaha'éi máximo — ha'e piso.
~750.000 L
Y ñemoañete
Heta y ojeporu haguã ganado tembi'u raíz haguã, más mymba ohy haguã ha procesar haguã.
~3.300 m²
Yvytu ñemopu'ã
Canccha tenis peteî ha kimbo'e rupi — yvytu ojuruvy haguã ñu, térã yvytu silvestre-pe.
~1,5 t CO₂e
Gas de efecto invernadero ñemboguata
Comparable vuelo ida y vuelta continente mokoĩ-ndive, opaite ary, nda'evéi ambue mba'eve mboguata, plato-reicha.
~200
Mymba ñemoañete
Heta ku'i ha pira, industria oñemoañetéhaguéicharamo — ha ha'e peteî peteîvoi.
Metano ñemongeta
Mba'érepa ko'ã ha'e apu'a paha ñemoambue klima-peguarã.
Vaka, oveja ha cabra ha'e metano rembiporu tuicha, gas oñepyrûhaguépe 80 vez CO₂ reheguivoi tuicháva 20 ary ventana-me. Oñemoinge mbovy CO₂-pe — ojejavy ko'ã metano kilo oñemoñe'ẽtava hete oñemoatã pya'e, ndaha'éi piri oñemoatã décadas katupyryháme.
Upéicha animales agricultura oñemboguata ko'ã ha'e ñemomba'e klima peteî décadame oñembojevy haguã, ndaha'éi siglo imba'e rehe. Ha'e palanca michĩ mba'épe personal ha planetario peteî ñe'ẽ ndive oĩva, jave hilei.
Yvy jehekýi
Mba'érepa 77% yvyku'i yvyku'i ári omongaru sa'ive tapicha.
Pe mba'e'apo tuichavéva Poore ha Nemecek (2018) análisis-pe ha'e pe yvyku'i jehekýi. Mymba yvyku'i — mokõi yvyku'i oñekakuaáva oñemongakuaa hag̃ua mymba — omoĩpa 77% opa yvyku'i yvyku'i ári yvy ape ári. Upe yvyku'i ojapo 18% umi caloria yvyku'i ári ha 37% iproteína. Pe aritmetika ko mba'e'apo'ỹva ha'e pe tenda yvyku'i ári tembi'u jehupytyvéva ári.
Vaka ro'o
Ojapo 6% umi caloria yvyku'i ári 60% umi yvyku'i yvyku'i ári. Pe yvyku'i yvyku'i ári peteĩ kilogramo vaka ro'o proteínagui ha'e 164 m² — oñembojoajúvo 2.2 m² tofu-pe guarã. Kóva ndaha'éi tuichavéva yvyku'i ári; hetave ha'e yvyku'i oikotevẽva oñekakuaa hag̃ua tembi'u.
Kamby
Oipuruka 10 jey yvyku'i yvyku'i ári peteĩ unidad proteína rehegua oñembojoajúvo avena térã kamby soja. Heta mba'e'apo ambue — yvyku'i oñekakuaáva tembi'u umi vaka kamby rehegua ho'úva, ndaha'éi ovecha oñembohupíva yvyku'i ári.
Kure ha Ryguasu
Sa'ive yvyku'i yvyku'i ári umi vaka ro'o rehegua peteĩ gramo proteína rehegua, ha'e 3–10 jey ipuku'avetava umi legumbre rehegua. Pe jepoko iporãva mba'érepa pe yvyku'i ojehekýiva oñemomombyry opa mymba mba'e'apo — ndaha'éi vaka ro'o añónte — ha'e pe ome'ẽva tekove jehekýi yvyku'i ári.
Yvyku'i oho plantápe
Poore ha Nemecek ojuhu peteĩ ñembohasa yvyku'i ári tembi'u yvaguigua ikatúva oipe'a 75% umi yvyku'i yvyku'i ári — peteĩ tenda ha'eha EE.UU., China, UE, ha Australia ojojaháicha — ha'e avei omongaru umi tapicha yvyku'i ári hetave caloria ojejapóva ári.
Tekove jehekýi
Pe jegueraha guasu ñemono'õha ha ijepoko tuichavéva.
IPBES Global Biodiversity Assessment (2019) ojuhu peteĩ millon mymba ha yva mba'e'apo ojehekýivape — hetave yvy rembiasápe. Pe jepoko tuichavéva ha'e yvyku'i jehekýi, yvyku'i yvyku'i ári ojehekýiva 70% ka'aguy jehaitypóna yvyku'i ári. Mymba yvyku'i — mokõi yvyku'i jehekýi yvyku'i ári ha yvyku'i oñekakuaáva tembi'u rehegua — ojejapo hetaveva upe jehekýipe.
Pe mba'e'apo oikepáva iporãva: umi yvyku'i yvyku'i ári oñemoambue umi yvyku'i monocultivo térã yvyku'i yvyku'i ári, umi mymba oñembohupíva upe yvyku'i ári ndaikatúi oikove. Ndaipóri ambue tenda oho hag̃ua. Umi mymba oñembohupíva tenda oñembohovái; umi mymba oñembohupíva omano. Pe resultado ha'e peteĩ ñembohasaite tekove'apo compleja rehegua tekove'apo simple rehegua. Kóva oikotevẽ yvyku'i ojeipe'a — ha pe apopyrỹ pya'eve oipe'a hag̃ua yvyku'i ipupu'a ha'e oñemoambue tembi'u jehupytyvéva yvaguigua rehegua.
Yguasu ha yvyku'i
Mba'épa ojapo pe tembi'u sistema ygarata guýpe.
Umi yvyku'i yvyku'i ári — tuichavéva Nitrógeno ha Fósforo umi mba'e'apo ojeipurúva tembi'u rehegua — oho ysyry ha upéi yguasu rembe'ýpe, omoheñóihápe eutrofización: alga ñemongakuaa pya'e oipe'áva oxígeno ha ojapo tenda mano rehegua. Ko'áğa oĩ 400 tenda mano rehegua yguasu yvyku'i ári, pe tuichavéva oñembopekóva 70.000 km² Ysyry Mississippi rembe'ýpe. Umi tenda oñembohupa umi tembi'u ñemongakuaávaicha.
Yvyku'i — pira ha tembi'u yguasu ñemongakuaa — ojejapóva peteĩ apopyrỹ umi pira jejukaha rehegua. Umi mba'e'apo ojejapo heta mba'e'apo rehegua. Ha'éramo jepe, umi salmón ha atún ñemongakuaa hetaiterei oikotevẽ 'pira ñemongakuaáva' tembi'urã — he'ise pira salmón ñemongakuaa ojapo avei umi pira jejukaha oñembohovái. Umi yguasu tenda avei omongy'a ha omongy'a umi yguasu rembe'ýpe, ombyai umi pira yguasu tekovekuérape. Umi mba'e'apo yguasu rehegua iporãvéva ha'e umi marisco ha yvyku'i, ndoikotevẽiva tembi'u ha ikatúva omyatyrõ y jehekýi.
Mba'épa he'i umi ciencia rembiapo
Ñe'ẽ teko rehegua, ijeheguiete.
"Ñembohasa umi tembi'u yvaguigua rehegua ome'ẽ heta mba'e'apo yvyku'i ári jehekýirã, yvyku'i ári — yvyku'i yvyku'i ári, yvy jehekýi, y jehekýi, ha omongy'a."
"Ñembohasa peteĩ dieta yvaguigua yvyku'i ári ikatúva ojapo yvyku'i yvyku'i ári jehekýi 70% peve 2050-pe."
"Pe tembi'u sistema ojejapo 25%-ve umi yvyku'i yvyku'i ári yvyku'i ári. Ho'ukua'áva sa'ive mymba mba'e ha'e peteĩva umi mba'e'apo ipu'aka tuichavéva tapicha ikatu'ỹva ojapo."
"Yvy jehaitypóna, tekove jehekýi ha yvyku'i yvyku'i ári ha'e mbohapy mba'e'apo iñambuevéva peteĩ problema tuichavéva rehegua: umi jehupytyvéva tapicha mba'e'apo yvyku'i ári."
"Pe mba'e tuichavéva ikatuva rejapo ko Yvy rehe ha'e re'u sa'ive mymba."
— Joseph Poore, Oxford University (ha'e pe ohai ypy va'ekue pe tembiapo tuichavéva tembi'u ojapóva Yvy rehe ko'ág̃a peve)