Pe porandu mba'épa oiko mymba oñeñangarekóvape ndaha'éi mba'e ojejapóva ramoite. Oĩ heta estudio comparativo-cognitivo, ha ko'ãva ohechauka hetave mba'e umi industria oiporúva ko'ã mymbápe ndoipotaháicha.
Sentimiento ko'ág̃a ha'e peteĩ mba'e jurídico ha científico avei
Pe Cambridge Declaration on Consciousness (2012) he'i pe estructura neurológica oñeñandúva ha'eha ndaha'éi avano'õmante guarã, ha oĩha mymba okambúva, guyra ha ambue mymba, octopus avei. Reino Unido pegua Animal Welfare (Sentience) Act 2022 omoĩ porã decápodos crustáceos ha cefalópodos, peteĩ estudio sistemático rire. UE omoĩ mymba sentiente-ramo tratado jurídicope 1997 guive.
Kure
Kure oiko porã dog ha ambue tembiapo mitã'íva ojapóva rehe, operant learning, spatial memory ha object discrimination-pe. Oipuru espejo oheka hag̃ua tembi'u oñemíva, oaprende video juegos joystick rupive, ohechauka optimismo ha pesimismo ojejapóva hogagua rehe, ha ohechauka empatía iñirũnguéra oñeñandu vai vove. Ojejuka hikuái 6 meses rupi, 15-20 año oikove va'erãramo jepe.
Ryguasu
Ryguasu ohechauka transitive inference, autocontrol tarea oñeme'ẽva rire, 20 purahéi opaichagua oñe'ẽva, ha numeración michĩva ryguasu ra'y oikove rire. Ryguasu kuña ohechauka estrés fisiológico iñemoñare oñeñandu vai vove. Pe idea ryguasu oñembotavyha ha'e peteĩ mba'e cultural ojejapóva ojejokoháicha, ha ndaha'éi estudio científico.
Vaka, ovecha ha kavara
Vaka ohechauka vy'a ha mba'éichapa ipy'a pu'ae oñembohovái peteĩ problema-pe — eureka respuesta — omoĩ amistad largoplazo, ha ohechauka estrés iñemoñare oñeñembohasa vove. Ovecha oikuaa ha oñemomandu'a hetaiterei rostro, ovecha ha avano'õ, año heta, ha oñeñanduva'ekue fotografía-pe. Kavara omaña avano'õre oipytyvõ hag̃ua peteĩ tembiapo ndaikatúiva ojapo, peteĩ mba'e ojehechava'ekue mymba oñeñangarekóvape.
Pira ha mymba invertebrado
Pira oreko nociceptores, ohechauka ojeheja hag̃ua peteĩ tenda oñeñandu vai vove, oipuru analgésicos, ha ohechauka fiebre conductual ha herramienta oipuruva. Cleaner wrasse ohasáma peteĩ prueba espejo rehe. Octopus ohechauka reconocimiento individual, juego, ha solución de problemas complejos. Pe categoría 'pira' oreko diversidad evolutiva tuichave umi vertebrado terrestre opavavégui, upévare generalización oñeñe'ẽva ijetu'u — pero pe afirmación ndoñeñandúiva mba'eve ndaikatúi oñeñangareko evidencia ko'ág̃a rehe.