Tekove ka’avóva
Ára ha ára rembiapo jekaru, ñemu ha jepokuaa peteĩ kocinápe mymba’ỹre.
Tekove ka’avóva ha’e veganismo ñe’ẽrapére, ára ha ára rembiapo: mba’éichapa oñemboheko peteĩ despensa, oñeñembosako’i tembiapópe, oñemyesakã yvyku’i ha kamby, oñekarúvo okápe, ha oñembohasa —ojapópe legumbres, arro, verduras, frutas, nueces ha semillas rehegua.
Mba’ekuéra oñondivepa
Ñe’ẽpoty pyahu
- Mba'épa umi levadura nutricional rehegua: 5 jeyre
Ñamba'apo umi levadura nutricional rehegua rehe, mba'éichapa ikatu ñaipytyvõ ñande rete ha ñande retã jejapo ñaneakãme umi mba'e porãva.
- Mba'éichapa ikatu ñamboheve ñane rembi'u: Fermentación ñande kokuépe
Ñandereko ha ñande yvy ohechauka ñandéve mba'éichapa umi tymbachu'i ikatupyryva ikatu omoambue mandi'o, avati ha yva, ome'ẽvo ñandéve tembi'u hesãiva ha hyakuã porãva.
Mymbakuéra derécho
Mba’e hekópegua oñemongu’e haguã umi mymba oñandu’ívape mba’eve yvateve peteĩ mba’e ndaha’éiva.
Mymbakuéra derécho ha’e pe posición umi mymba ndaha’éiva yvypóra —ko’ápe umi mymba oñandu’íva— orekova’erãha interese moralmente importante, ha’éva noñembyasýva térã noñembopasýva, ha ombohepyva’erãha protecciones legales ha éticas más allá de la normativa de bienestar.
Mba’ekuéra oñondivepa
Ñe’ẽpoty pyahu
Oñemyasãi ñe’ẽpoty pyahu ára ha ára. Ejereje jey pya’e.
Granja industrial
Umi sistema industrial ojaposéva 90% mymba yvýpe oikóva.
Granja industrial (mba’apo mymba rehegua tuicháva / CAFOs) ha’e pe sistema industrial hetave mymba yvýpe ojeporúva tembiaporã: oñembochipa heta, oñembopaguánte antibióticos, umi mymba oñembopyahu ojapo haguã heta, ha oñembyepoti oguahẽ jave ijeiko puku’ỹme.
Mba’ekuéra oñondivepa
Ñe’ẽpoty pyahu
- Pira Kutupa Guasu: Pe ‘Bycatch’ Ndaipóri jave Hesakuérape
Yguasu ruguápe oiko peteĩ ñembyasýva: umi pira ha ambue syryrembe’y oñemombo reíva katuete opytágui jaitypýpe.
Tekoha
Yvy akýva, yvy, y ha tekove oñembojákuri mymba mba’apópe.
Mymba mba’apo oguereko peteĩ 14.5–20% emisiones de gases de efecto invernadero globales, ~77% yvy ñemitỹ, ha pe ojehúva Amazonas jepe’ápe mymba ñemongakuaápe ha poroto tembiaporã.
Mba’ekuéra oñondivepa
Ñe’ẽpoty pyahu
- Pira ka'aguy ñemongu'i: Ñande yguasu rembi'u oñeme'ẽva mymbakuérape
Mba'éichapa pe tembi'u pira oipurúva (fishmeal) ohundi hína ñande yguasu rekove ha omombarete peteĩ jerére oĩva añetehápe mba'asy ha tekoayhu'ỹme.
Tesãi
Evidencia ko’a mymba mba’apo rehegua.
Umi asociación de dietética guasúva (Academy of Nutrition and Dietetics, British Dietetic Association, Dietitians of Canada) ohechakuaa tembiapo vegano oñembosako’íva porã iporãha opaite ára ha oguereko riesgo sa’ive tasyo de korasõ, diabetes tipo 2, hipertensión ha heta cáncer.
Mba’ekuéra oñondivepa
Ñe’ẽpoty pyahu
- Mba'éichapa ikatu jahecha yvyrakuéra reheve
Ñande rembikuaa ñane retãme yvyrakuéra rehegua. Mba'éichapa oñepyrũ ha mba'épa ojehu ko'ág̃a.
- Yvoty Ysypo ha Yva: Selenio renu
Eikuaa mba'épa ojapo tekotevẽháicha ñande retepe guarã yvoty ysypo ha yva ojepytasóva hese, ha mba'éichapa ikatu ñaikytĩ ñandéve guarã
- Ka'avo APO apoha tekotevẽ Zinc-pe
Mba'éichapa ñande yvoty ha ka'avo apoha ruvichakuéra oipuru Zinc ojapo porãve hag̃ua ha ani hag̃ua mba'asy.
Kultura ha historia
Mymbakuéra rekove ha movimientos opa tetã ha sa’ary rupi.
Heta tembiapo oreko heta mba’e ka’avóva —ayuno etíope, Saatvik indio, shojin ryori japonés, tembiapo áfricano occidental, tembiapo mesoamericano jejuhu— oñembohekóva ha ohasáva mba’apo mymba industrial.
Mba’ekuéra oñondivepa
Ñe’ẽpoty pyahu
Oñemyasãi ñe’ẽpoty pyahu ára ha ára. Ejereje jey pya’e.
Siensia ha ética
Filosofía moral ha jeheka empírica omohendáva pe veganismo.
Oñepyrũvo Bentham ñeporandu gui 'Oñembyasy piko hikuái?' guive tembiapokuéra ko’ágãguápe especismo rehegua, argumento marginal ha ética de capacidades, umi filósofos utilitaristas, deontológicos, virtudes, cuidado ha indígenas oñembojapepa umi límite mbarete mymba industrial ñemongu’épe.
Mba’ekuéra oñondivepa
Ñe’ẽpoty pyahu
- Mitã'i Ka'aru: Mba'épa oikóva Aniha Ka'aguasúpe
Ojehecha mbyjakuéra rehegua, oñembojoajuva'ekue ka'aru jave, ha oñembohape pyahu omoheñói haĝua heta mba'e porã yvyra guasu rupi.
- Mba'épa Yvoty'ỹre Heta Mymba Rapi'ã?
Ñaha'ãkuaa mba'éichapa umi proteína lácteakuaa ojapóva yvoty'ỹre ikatu ombohasy'ỹ umi mymbarepi'ã ha omoambue yvoty'ỹre ñane retãvore.
- Mandi'o Jukua'aty: MITA ha Hefal
Mba'épa añetépa ha mba'épa japú mandi'o jukua'aty rehe; tekoha, pirapire ha ñande rembi'u rehegua henonde.
- Mba'éichapa ikatu jajapo tembi'u yvoty
Ñanemandu'a ñande raperã rehe ha mba'éichapa ikatu ñaipytyvõ ñane retãme tembi'u yvoty rupi.