Opaite marandekoTekoha8 aravo'i moñe'ẽrã

Y, mongy'a ha tembi'u: acuífero-gui tenda oikove'ỹva peve

Ñemitỹ oiporu amo 70% y potĩ oñenohẽva yvy ape ári, ha mymba ñemongakuaa ha'e pe omoĩvéva nutriente omongy'áva ysyrýpe ha y rembe'ýpe.

Mbykymi

  • Amo 70% y potĩ oñenohẽva oho ñemitỹme, ha upévagui mbohapyha pehẽngue oñeñeikotevẽ mymba ñemongakuaápe.
  • Peteĩ kilo so'o ro'o oguereko peteĩ y rape amo 15.000 litro rupi, tuichaitépe mymbakuéra rembi'urã ñeñotỹme oñeñohẽva.
  • Mymba repoti ha yvyramonoha osyrýva ojapo tenda hypóxica oikove'ỹva, umíva apytépe peteĩ michĩva tetãicha tuicháva Golfo de México-pe.
  • Ñane rembi'u ñambopyahúvo omboguejy y ñenohẽ ha avei mongy'a, ndaha'éi umi tembiapo omboguejýva peteĩntevaicha.

Papaha tenondegua

70%
Y potĩ ñenohẽ oipurúva ñemitỹ
FAO AQUASTAT
15,400 L
Y rape 1 kg so'o ro'ópe g̃uarã
Mekonnen & Hoekstra
1,250 L
Y rape 1 kg kumandápe g̃uarã
Mekonnen & Hoekstra
500+
Tenda oikove'ỹva y rembe'ýpe yvy ape ári
UNEP

Mbohapyichagua y, peteĩ papapy añetegua

Y hovy'ũ ha'e ama; y hovy ha'e ñeñohẽ ha yvyguy; y hũngy katu ha'e pe y retakue oñeikotevẽva ombovevúi hag̃ua mongy'a. Mymba ñemongakuaa rehegua papapy tenondeguáva oje'e jepi 'tuichaitépe amánteha', hákatu y hovy ha y hũngy añoite jepe ohechauka iporãveha ka'avokuérape, ha y hovy ha y hũngy hína umi omboypáva acuífero ha omongy'áva ysyrykuéra.

Acuífero hypa ohóvo mymbakuéra rembi'u rupi

Estados Unidos-pe, Llanuras Altas-pe, hetave y oñenohẽva acuífero Ogallala-gui oñeñohẽ hag̃ua avati ha alfalfa mymbakuérape g̃uarã. Upeichaite ojehu avei India yvatévo, península Ibérica-pe ha China yvatévo. Umi acuífero hypa pya'eve vove oñembopyahúgui, pe y ndojejapurukái, oñembyaipaite katu.

Nutriente mongy'a ha tenda oikove'ỹva

Mymba ñemongakuaa atýra ombyaty mymba repoti hetave ag̃uiguáva yvy ikatu'ỹva oipyhy. Nitrógeno ha fósforo og̃uahẽ ysyrýpe, omongaru alga-kuéra hetaiterei, ha ko'ãva oñembyaívo oipe'apa oxígeno. Upévare oiko tenda hypóxica ndaikatuihápe oikove pira ha mymba michĩ oikóva ýpe, ha péicha ojehu ary ha ary Golfo de México-pe, mar Báltico-pe ha mar de China Oriental-pe.

  • Amoníaco osẽva mymba repotígui avei ogueru yvytimbo omongy'áva ha omoheñóiva mano ara'ỹme.
  • Antibiótico ha hormona rembyre oike avei ysyrýpe nutriente-kuéra ndive.
  • Umi oikóva ag̃ui mymba ñemongakuaa tuichávagui ohasa asy tesãire ha imba'e repy oguejy, ko'ãva ha'e gasto núnka noñemoĩriva ñemuhápe.

Mba'épa oñemoambue oñemoambuévo tembi'u

Umi ñehesa'ỹijo ohechaukáva mba'éichapa oñemoambue tembi'u tetãme g̃uarã ohechauka meme oguejyha y hovy jeporu ha tuichaveha eutrofización mboguejy, ka'avo tembi'u ndoipurúigui pe mymbápe ñembohasa ojehaguehápe hetave y ha nutriente.

Marandeko

Litro y peteĩ kilográmope g̃uarã (su rupive)

  • So'o ro'o15.4 ×1000 L
  • Kure ro'o6 ×1000 L
  • Ryguasu ro'o4.3 ×1000 L
  • Tofu2 ×1000 L
  • Kumandakuéra1.25 ×1000 L

Sapy'aitépe

Y rape ojeipurúva peteĩ kilo tembi'úpe g̃uarã

Tembi'uLitro total/kgY hovy pehẽnguePresión eutrofización rehegua
So'o ro'o15,400YvateYvateiterei
Kesu5,600YvateYvate
Kure ro'o6,000MbytepeguaYvate
Ryguasu ro'o4,300MbytepeguaMbytepegua
Arró2,500YvateitereiMbytepegua
Tofu2,000MichĩMichĩ
Kumandakuéra1,250MichĩMichĩ
Ka'avokuéra320MichĩMichĩ

Ñe'ẽnguéra jepiguáicha

Oje'évaAlmendra ha'e pe y mbyaipaha añetegua.

Mba'épa ohechauka marandekoAlmendra oikotevẽ heta y peteĩ kilográmope, hákatu y oipurúva almendra ñeñotỹ tuichakue michĩeterei oñembojojávo mymbakuéra rembi'urã ñeñohẽvare, alfalfa-icha.

Oje'évaHeta y oipurúva mymba ha'e amánte.

Mba'épa ohechauka marandekoÑañe'ẽ'ỹramo jepe y hovy'ũre, mymba tembi'u oiporu hetave jey y hovy proteína pehẽnguépe kumanda térã sójagui.

Oje'évaUmi tenda oikove'ỹva ijehegui reínte oiko.

Mba'épa ohechauka marandekoIjehu jey jey, ituichakue ha hi'are oho yvyramonoha ha mymba repoti retakue ndive; heta umíva michĩvéva ojehechávo oguejy vove nutriente retakue.

Porandu jepiguáva

Mboy ýpa oikotevẽ peteĩ mburgecha?
Amo 2.300–2.800 litro peteĩ mburgecha so'o ro'o vaka-pe g̃uarã, tuichaitépe mymbakuéra rembi'urã ñeñotỹre.
Kamby ka'avógui ojejapóva piko oikotevẽ heta y?
Almendra kamby ha'e pe oipuruvéva y umi ka'avo kamby apytépe, hákatu oiporu michĩve y vaka kambýgui; avena ha soja katu michĩve jepe.
Mba'épa ombojehu pe tenda oikove'ỹva Golfo de México-pe?
Nitrógeno ha fósforo ouva ñemitỹgui cuenca del Mississippi-pe, oikévo mymbakuéra rembi'urã ñeñotỹ ha mymba repoti, ombojehu peteĩ tenda hypóxica ary ha ary.
Ñemitỹ orgánico piko omyatyrõ nutriente mongy'a?
Omboguejy tembiaporu sintético jeporu hákatu mymba repoti retakue ikatu gueteri hetave pe yvy oipyhývagui; tuichakue ha mymba retakue oñemoĩva peteĩ tendápe iñimportanteve pe téra ojeipurúvagui.
Mba'e ñemoambuépa tembi'úpe ha'e pe y ombohekovevéva?
Jaheja'ivévo so'o ro'o ha kesu, ha'éva umi oguerekóva y hovy ha y hũngy jeporu tuichavéva peteĩ gramo proteína-pe.

Tembiporu

Papaha oñemopyenda umi tembiporu oñemyesakãva ko marandeko paha gotyo.

Ko kuatiápe oĩva ikatu ojeipuru jey CC BY 4.0 rupi, oñembohéravo Veg.ac.

Eko'ẽve

Tembikuaa ára jere reheguaTembi'u pypore ára jerépe, oñeha'ãmbáicha hekopeteElee marandeko Yvy mba'eYvy, ka'aguy ha tekovekuéra hekoambuéva: temitỹ rembiasakue tuichavévaElee marandeko Tesãi maymávaAntibiótico oñehaʼãmbáva ha mbaʼasyvai oporombopajahýi vaíva yvypóra rekove rehe oĩva mymba ñemongakuaápeElee marandeko

Eipe'a marandeko tembi'u arapokõindy japuravóvape

Pe plan de inicio de 7 días omoambue opa mba'e oje'éva peteĩ lista de compras ha receta sencilápe.

Eñepyrũ pe plan de 7 díasEhecha receta-kuéra