Yvy, ka'aguy ha tekovekuéra hekoambuéva: temitỹ rembiasakue tuichavéva
Mymba reñói oipuru yvy temitỹrã oĩva 77%-pe ha ome'ẽ 18% caloria-gui. Upe papaha rupi, yvy puru — ndaha'éi jepia añoitéva — ha'e pe tembiasakue yvy rehegua iñe'ẽrenduvéva.
Mbykymi
- Yvy jaiko haguã ojejapo temitỹrã; mymba ha hembi'u oñemba'apo 77%-pe.
- Temitỹ ha'e pe mba'e tuichavéva ohupytýva ka'aguy jeity, ha vaka reñói katu oity Amazoniape oñemopotĩ haguã.
- Mymba ka'aguy rete oñemomichĩ, ha ko'ágã mymba reñói hetave umi mymba ka'aguy retegui.
- Peteĩ kambia mundial ndoipurúiva mba'e mymbágui oipe'a hag̃ua amo 3 mil millones de hectáreas, omoheñóivo oportunida guasu ecosistema ñemopotĩ ha carbon ñeñongatu hag̃ua.
Papaha tenondegua
Pe eficiencia jepohýi ha'e termodinámica
Tembi'u mymbágui oñemoambuéva oipe'a heta energía dietética. Efisiensia ñemoambue oñemoambue opaichagua mymbakuéra ha sistema de produksiõ rupi. Tembi'u yva ha ka'avo ñe'u reko niko sa'ive oipuru yvy, jepe mymba oikóva ka'aguýpe ikatu oipuru ñana ha tembi'u ambue ndaikatúiva yvypóra o'u.
Ka'aguy jeity oúva tekotevẽgui, ndaha'éi frontera-gui
Amo mbohapy irundyha soy mundial ojeipuru mymba rembi'urã, hetave harina ramo ñeñohẽ rire. Vaka ha soy ha'e motor guasu ka'aguy ñehundi rehe. Ñemu ha ñekotevẽ ikatu omongu'e produksiõ, upévare sertifikasiõ ha regla de importasiõ oikotevẽ diseño ha ñemboaje hekopete.
- Ka'aguy tropical ñehundi oñemoambue heta ary ha región rupi.
- Yvy oñemopotĩva oipe'a carbon oñongatýva pya'e ha ohasáva capacidad de secuestro futuro-pe.
- Tata ojeipuruva oñemopotĩ haguã omoheñói tekove jehasa asy yvy he'õme mombyry yvyrakuéragui.
Tekovekuéra hekoambuéva: hábitat ñemoambue ha'e pe mecanismo tenondegua
IPBES he'i yvy puru ñemoambue ha'eha pe mba'e tenondegua ohupytýva biodiversidad terrestre jejapo asy, tekove ñemoambue rembe'y ári. Temitỹ ha'e pe forma tuichavéva upe ñemoambue. Mymba reñói avei oñembohovái umi mymba ka'aguy y ha yvyra rehe ha omoheñói programa de culling umi mymba jejukaha rupi ambue tetãme.
Yvy ojeipe'áva ñemohenda pyahu ha'e pe apopyrã ojehasáva
Pe carbon oportunidad costo contabilidad ohechauka omongarai jey yvyrakuéra yvýpe ojeipurúva ko'ágã mymba temitỹrã ikatúva oñongatu hetave cientos gigatoneladas CO₂ décadas rupi — ojogua peteĩ década térã hetave emisiones globales-gui, ha ikatu ojehupyty tecnología pyahu'ỹre.
Marandeko
Mamífero biomasa ñembojojahápe, oñemedíva carbon-pe (Bar-On et al., 2018)
- Mymba reñói60 %
- Yvypóra36 %
- Mymba ka'aguy4 % · opa
Sapy'aitépe
Yvy oñekotevẽva ojapo haguã 100 g proteína
| Tembi'u | Yvy m² | Arveja ndive | Presión tenondegua |
|---|---|---|---|
| Vaka (vaka rymba) | 164 | 48× | Ka'aguy jeity, metano |
| Ovecha ro'o | 185 | 54× | Heta je'u |
| Kesú | 39.8 | 12× | Yvyra ro'o |
| Kure ro'o | 11 | 3× | Soja tembi'u |
| Ryguasu ro'o | 7 | 2× | Soja tembi'u |
| Tofu | 2.2 | 0.6× | Sa'i |
| Arveja | 3.4 | 1× | Sa'i |
Ñe'ẽnguéra jepiguáicha
Oje'évaSoja temitỹ ha'e vegano-kuéra rembiapo.
Mba'épa ohechauka marandekoMbohapy kuarta soja global-gui oñeme'ẽ mymba oñemba'apóvape; umi soja tembi'u yvypóra oipurúva ha'e peteĩ michĩva producción-gui.
Oje'évaYvy je'u heta ndikatúi okakuaa temitỹ.
Mba'épa ohechauka marandekoUmi mba'e ndaikatúi — ha katu yvy oñemongakuaava ikatu ojevy ka'aguy térã pastizal-pe, ha upéva ha'e peteĩ mba'e porã yvy rehegua ndaha'éi jepia.
Oje'évaBiodiversidad jejapo asy ha'e hetave tekove ñemoambue rehegua.
Mba'épa ohechauka marandekoIPBES omoĩ yvy puru ñemoambue peteĩhápe, ha temitỹ ha'e pe mba'e tuichavéva omoheñóiva.
Porandu jepiguáva
- Mamo yvy ikatu oñembojevy peteĩ yvyra rehegua yvy?
- 3.000 millones hectárea rupi, 76% yvy temitỹrã oĩva, Poore & Nemecek análisis he'íva.
- Vaka reñói añetehápe oĩ Amazonia jejapo asy aty ári?
- Hee — INPE ñemomba'apóva ha análisis independiente he'i pe tuichavéva jeike ha'e pastureo rehegua, ha tembi'u yvyra ojúri.
- Ñemongarai jey añetehápe oñongatu carbon?
- Hee. Ka'aguy ha pastizal oñemongaraiva oñemomba'apo carbon décadas rupi; pe potencial oñemedi ciento gigatoneladas CO₂-pe.
- Ha mba'épa oĩ je'u porã rehegua?
- Carbon yvy rehegua ñemomba'apo ha'e añeteha ha katu michĩmi, oñemohu'ã décadas rupi, ha heta jey oñembojere metano ha yvy rekotevẽ rupi.
- Je'u kamby sa'ivéva oipytyvõ yvy purúpe?
- Heẽ — kesu oipuru amo doce jey ha kamby amo ocho jey yvy arveja rehe 100 g proteína-pe umi dato mundial-pe.
Tembiporu
Papaha oñemopyenda umi tembiporu oñemyesakãva ko marandeko paha gotyo.
- Our World in Data — Land use
- IPBES — Global Assessment Report on Biodiversity
- Bar-On, Phillips & Milo — The biomass distribution on Earth
- Hayek et al. — The carbon opportunity cost of animal-sourced food
- FAO — Land use in agriculture
Ko kuatiápe oĩva ikatu ojeipuru jey CC BY 4.0 rupi, oñembohéravo Veg.ac.
Eko'ẽve
Eipe'a marandeko tembi'u arapokõindy japuravóvape
Pe plan de inicio de 7 días omoambue opa mba'e oje'éva peteĩ lista de compras ha receta sencilápe.