Myandyva yvotykuéra: mbaʼépa ohechauka saʼy, ha mbaʼépa koʼág̃a ojehechakuaa léipe
Yvotykuéra reko ohechakuaáva hekove oheja vaʼekue peteĩ tembikuaaty filosófico ha oiko chugui peteĩ mbaʼe añeteguáva. Koʼápe oñemyesakã mbaʼéichapa ojehupyty mamífero guive, sefalópodo peve, ha mbaʼéichapa oñemboguata ko léi. Kóva haʼe pe ñehaʼarõ añeteguáva, mamífero guive cefalópodo peve, ha mbaʼéichapa oñembohovái ko léi.
Mbykymi
- Pe Declaración de Cambridge sobre la Conciencia 2012 heʼi mamífero, guyra ha ambue mymbakuéra orekoha pe conciencia jerova neurología rehegua.
- Pira ohechauka nocicepción, mbaʼeʼasy jekutukuaáva ha mbaʼeʼasy jejoko auto-administrado.
- Reino Unido ohechakuaa decápodo crustáceo ha cefalópodo-kuérape sentiente-ramo 2022-pe, ojejapo rire peteĩ ñehesaʼỹijo sistematiko 300-ve tembiapo-kuéra rehegua.
- Kure ombohasa tarea de recuperación de objetos espejo rupive; ryguasukuéra ohechauka inferencia transitiva ha auto-control.
Papaha tenondegua
Pe ñehaʼarõ neurobiológico
Conciencia-pe ndoikotevẽi peteĩ cortex yvypóra rehegua. Guyrakuéra ohupyty koʼã mbaʼe oñembojojáva pallium rupive, ha circuito subcortical homólogo ojehayhu haguã ojehechakuaa vertebrado-kuérape. Pe Declaración de Cambridge ojapo vaʼekue pe mbaʼe oñembopaha haguã ndojarekói peteĩ neocortex ndoʼéi oheja haguã peteĩ organismo-pe oñandu haguã estados afectivos rehegua.
Ñeha'ãrõgui jehasa ojehechakuaa haguã, nañembohováiva
Nociceptor, receptor opiáceo, comportamiento oñembojere ha mbaʼeʼasy jepurukuaa opavave ojehecha especie-kuérape. Pira ojeityvaʼekue peteĩ estimulo mbaretépe oheja peteĩ oikoʼýva ojehayhúva, ha oñepyrũ jey oiko normal-háicha oñemeʼẽvo ichupe morfina — peteĩ patrón ndojejuhúiva reflex-pe ha oñembojojáva mbaʼeʼasy oñeñandúva rehe. Koʼã mbaʼe ojehecha nociceptor, receptor opioides, comportamiento oñembojere ha mbaʼeʼasy jepurukuaa. Pira oñemeʼẽva peteĩ estimulo kyreʼỹ oheja peteĩ oikoʼýva ojehayhúva ha oñepyrũ jey oiko normal-háicha oñemeʼẽvo morfina — peteĩ patrón ndojejuhúiva reflex-pe ha oñembojojáva mbaʼeʼasy oñeñandúva rehe.
- Ryguasukuéra ohechauka atención sesgada ha juicio pesimista estrés guýpe, marcadore normales mbaʼeʼasy negativo rehegua.
- Kure ohechauka mbaʼeʼasy oñembojojáva empatiakuérape ha oikuaa mbaʼeʼasy oikóva iñirũnguérape.
- Vaka oreko latido del corazón ojehechakuaáva anticipación ha frustración rehegua.
Umi mba'e ojehechaukávagui léipe
Artículo 13 del Tratado de Funcionamiento de la Unión Europea ojerure umi estado miembro-pe oñangareko porã haguã mymbakuéra rekove porãre, umi mymba oñanduhaicha. Pe Ley de Bienestar Animal (Sentencia) del Reino Unido 2022 ombohovái reconocimiento legal umi cefalópodo ha decápodo-pe. Nueva Zelanda, Quebec, Colombia ha ambuekuéra ojapo vaʼekue ñeʼẽ joja.
Pe yvy ojehejava leipe
Sentencia ojehechakuaa rarasiete okambia umi tembiapo granjakuérape, noñembohovái haguére bienestar animal haʼeño 'costumbre de ganadería'. Umi mymba oñeñanduhaicha ojejuka vaʼerã, ojeityʼo anestesiaʼỹre ha ojejuka ikatuʼỹva oiko hekove puku. Sentencia investigación oho mombyryvéma regulación-gui.
Marandeko
Tekove puku ha edad de matanza normal
- Ryguasu (broiler)0.12 ary · ~8 ary
- Kure0.5 ary · ~15 ary
- Vaka camba5 ary · ~20 ary
- Vaka ro'o1.5 ary · ~20 ary
Sapy'aitépe
Mbaʼe ohechaukáva sentiencia rupi grupo-pe
| Grupo | Mbaʼe ohechaukáva | Reconocimiento legal |
|---|---|---|
| Mamífero | Cortical ha subcortical afecto circuito, empatía, ñembohovái | Pukúi |
| Guyra | Pallial cognición, inferencia transitiva, auto-control | Pukúi |
| Pira | Nocicepción, analgesia-oheka, comportamiento ñehaʼãrõ | Parte |
| Cefalópodo | Ñembokatupyry, nociceptiva sensibilización, rasgos individuales | Reino Unido, UE ley de investigación |
| Decápodo | Ñemonguʼe, ñehaʼãrõ motivacional, estado de ansiedad | Reino Unido 2022 |
| Insekto | Mbaʼe ohechaukáva nocicepción ha valencia rehegua | Oñepyrũva |
Ñe'ẽnguéra jepiguáicha
Oje'évaMymbakuéra ndoñanduái mbaʼeʼasy ñandeichagua.
Mba'épa ohechauka marandekoMbaʼeʼasy sistema haʼe yma guare ha oñemantene. Jeroky haʼe expresión ha cognición mbaʼeʼasy rehegua, ndahaʼéi oñeñanduha.
Oje'évaPira oreko mbohapy segúndo memoria.
Mba'épa ohechauka marandekoPira oñongatu mbaʼekuaaty espacial ha social meses-pe, ojepuru herramienta ha ohechakuaa individuo-kuérape.
Oje'évaFarm animals are unintelligent.
Mba'épa ohechauka marandekoPigs outperform dogs on several cognitive tasks, and chickens demonstrate numerical and transitive reasoning.
Porandu jepiguáva
- Ojehechapa científicamente mbaʼeʼasy oñeñandúva mymbápe?
- Vertebrados-pe guarã, añetehápe; koʼág̃a debate oñembohasa invertebrados rehe ha mbaʼéichapa oñeñandu subjetivamente, ndahaʼéi oĩha.
- Mbaʼe tetãnguérapa ohechakuaa legalmente pe sentiencia?
- Unión Europea (Tratado de Lisboa Art. 13), Reino Unido, Nueva Zelanda, Quebec, Colombia ha ambuekuéra, iñambuéva efecto práctico.
- Crustáceos-pe oñandu mbaʼeʼasy?
- Pe ñehesaʼỹijo sistemático LSE 2021-pegua omohuʼã oĩha mbaʼe ohechaukáva mbarete sentiencia decápodos-pe, omokyreʼỹva reconocimiento legal Reino Unido-pe.
- Pe sentiencia ohechauka ñambopaha vaʼerãha jekarúpe mymbakuéra?
- Ojapo pe argumento mymbakuéra ndaikatúiha oñembyai. Pe oikóva haʼe peteĩ juicio ético — ha katu koʼág̃a oñepyrũ vaʼerã pe mbaʼeʼasy oĩhápe.
- Insekto-kuéra oñandu?
- Oĩ mbaʼe ohechaukáva nocicepción ha estados valenciados ovecha ha moscas-pe; pe campo ohechakuaa kóva peteĩ mbaʼe serio ha oikóva.
Tembiporu
Papaha oñemopyenda umi tembiporu oñemyesakãva ko marandeko paha gotyo.
- The Cambridge Declaration on Consciousness (2012)
- LSE — Review of the Evidence of Sentience in Cephalopod Molluscs and Decapod Crustaceans
- Sneddon — Pain in aquatic animals
- UK Animal Welfare (Sentience) Act 2022
- Marino & Colvin — Thinking Pigs
Ko kuatiápe oĩva ikatu ojeipuru jey CC BY 4.0 rupi, oñembohéravo Veg.ac.
Eko'ẽve
Eipe'a marandeko tembi'u arapokõindy japuravóvape
Pe plan de inicio de 7 días omoambue opa mba'e oje'éva peteĩ lista de compras ha receta sencilápe.