Myandyva yvotykuéra: mbaʼépa ohechauka saʼy, ha mbaʼépa koʼág̃a ojehechakuaa léipe
Yvotykuéra reko ohechakuaáva hekove oheja vaʼekue peteĩ tembikuaaty filosófico ha oiko chugui peteĩ mbaʼe añeteguáva. Koʼápe oñemyesakã mbaʼéichapa ojehupyty mamífero guive, sefalópodo peve, ha mbaʼéichapa oñemboguata ko léi. Kóva haʼe pe ñehaʼarõ añeteguáva, mamífero guive cefalópodo peve, ha mbaʼéichapa oñembohovái ko léi.
Mbykymi
- Pe Declaración de Cambridge sobre la Conciencia 2012 heʼi mamífero, guyra ha ambue mymbakuéra orekoha pe conciencia jerova neurología rehegua.
- Pira ohechauka nocicepción, mbaʼeʼasy jekutukuaáva ha mbaʼeʼasy jejoko auto-administrado.
- Reino Unido ohechakuaa decápodo crustáceo ha cefalópodo-kuérape sentiente-ramo 2022-pe, ojejapo rire peteĩ ñehesaʼỹijo sistematiko 300-ve tembiapo-kuéra rehegua.
- Kure ombohasa tarea de recuperación de objetos espejo rupive; ryguasukuéra ohechauka inferencia transitiva ha auto-control.
Papaha tenondegua
Pe ñehaʼarõ neurobiológico
Conciencia-pe ndoikotevẽi peteĩ cortex yvypóra rehegua. Guyrakuéra ohupyty koʼã mbaʼe oñembojojáva pallium rupive, ha circuito subcortical homólogo ojehayhu haguã ojehechakuaa vertebrado-kuérape. Pe Declaración de Cambridge ojapo vaʼekue pe mbaʼe oñembopaha haguã ndojarekói peteĩ neocortex ndoʼéi oheja haguã peteĩ organismo-pe oñandu haguã estados afectivos rehegua.
Ñeha'ãrõgui jehasa ojehechakuaa haguã, nañembohováiva
Pira oguereko nociceptores ha ohechauka kambia hendaitéva hekópe stimuli vai rire; analgésicos ikatu ombogue umi rreaksiõ. Ñehekombo'e ha motivasiõ oñemoambuéva ome'ẽ prueba ohechaukáva mba'e vai ndaha'eiha peteĩ rrefleho añónte, jepe experiencia subjetiva ndaikatúi oñembohekotevẽ hekopete.
- Ryguasukuéra ohechauka atención sesgada ha juicio pesimista estrés guýpe, marcadore normales mbaʼeʼasy negativo rehegua.
- Kure ohechauka mbaʼeʼasy oñembojojáva empatiakuérape ha oikuaa mbaʼeʼasy oikóva iñirũnguérape.
- Vaka oreko latido del corazón ojehechakuaáva anticipación ha frustración rehegua.
Umi mba'e ojehechaukávagui léipe
Article 13 TFEU ojerure EU ha umi tetãme oipykúi hag̃ua hekopete tekove oikovéva jeiko porã umi área de política oñemombykyvape, oñemohendáva umi kualifikasiõ he'íva. Umi UK Animal Welfare (Sentience) Act 2022 omoingue cephalopods ha decapods. Nueva Zelanda, Quebec ha Colombia avei ohechakuaa sentience hembiapoukapykuérape.
Pe yvy ojehejava leipe
Sentience rehegua ñemoarandu léipe ndaikatúi omoĩ mboyve peteĩ ñemboty umi jepokuaa ñemitỹ rehegua. Umi regla de bienestar ha umi excepsiõ oñemoambue juriḍiksiõ rupi; ñemboty, mba'e vai ha juka oñemoneĩ gueteri heta sistema-pe. Evidencia científica ha proteksiõ legal ohechauka porandu oñemoambuéva.
Marandeko
Tekove puku ha edad de matanza normal
- Ryguasu (broiler)0.12 ary · ~8 ary
- Kure0.5 ary · ~15 ary
- Vaka camba5 ary · ~20 ary
- Vaka ro'o1.5 ary · ~20 ary
Sapy'aitépe
Mbaʼe ohechaukáva sentiencia rupi grupo-pe
| Grupo | Mbaʼe ohechaukáva | Reconocimiento legal |
|---|---|---|
| Mamífero | Cortical ha subcortical afecto circuito, empatía, ñembohovái | Pukúi |
| Guyra | Pallial cognición, inferencia transitiva, auto-control | Pukúi |
| Pira | Nocicepción, analgesia-oheka, comportamiento ñehaʼãrõ | Parte |
| Cefalópodo | Ñembokatupyry, nociceptiva sensibilización, rasgos individuales | Reino Unido, UE ley de investigación |
| Decápodo | Ñemonguʼe, ñehaʼãrõ motivacional, estado de ansiedad | Reino Unido 2022 |
| Insekto | Mbaʼe ohechaukáva nocicepción ha valencia rehegua | Oñepyrũva |
Ñe'ẽnguéra jepiguáicha
Oje'évaMymbakuéra ndoñanduái mbaʼeʼasy ñandeichagua.
Mba'épa ohechauka marandekoHetave mymba ohechauka prueba neurológica ha de comportamiento oñemopyendáva mba'e vaíre. Mba'éichapa umi experiencia oñembojojáta opaichagua mymbakuéra apytépe ijetu'u oñembohekotevẽ; expresión ha kognisiõ avei oñemoambue.
Oje'évaPira oreko mbohapy segúndo memoria.
Mba'épa ohechauka marandekoPira oñongatu mbaʼekuaaty espacial ha social meses-pe, ojepuru herramienta ha ohechakuaa individuo-kuérape.
Oje'évaMymba mymbáre oikóva ningo iñakãguapy’ỹ.
Mba'épa ohechauka marandekoKure ohechauka ñehekombo'e ha memoria arandu, ha ryguasu ohechauka razonamiento numérico ha transitivo. Umi mba'e ojejapóva oñemopyenda tembiapo rehe ha ndaha'ei peteĩ ranking año iteligénsiare.
Porandu jepiguáva
- Ojehechapa científicamente mbaʼeʼasy oñeñandúva mymbápe?
- Oĩ pytyvõ hatã conciencia rehegua mamífero ha guyrakuérape, ha prueba guasu ambue vértebrakuérape. Prueba ha incertidumbre oñemoambue opaichagua mymbakuéra apytépe, taha'e invertebrado-kuérape.
- Mbaʼe tetãnguérapa ohechakuaa legalmente pe sentiencia?
- Unión Europea (Tratado de Lisboa Art. 13), Reino Unido, Nueva Zelanda, Quebec, Colombia ha ambuekuéra, iñambuéva efecto práctico.
- Crustáceos-pe oñandu mbaʼeʼasy?
- Pe ñehesaʼỹijo sistemático LSE 2021-pegua omohuʼã oĩha mbaʼe ohechaukáva mbarete sentiencia decápodos-pe, omokyreʼỹva reconocimiento legal Reino Unido-pe.
- Pe sentiencia ohechauka ñambopaha vaʼerãha jekarúpe mymbakuéra?
- Ojapo pe argumento mymbakuéra ndaikatúiha oñembyai. Pe oikóva haʼe peteĩ juicio ético — ha katu koʼág̃a oñepyrũ vaʼerã pe mbaʼeʼasy oĩhápe.
- Insekto-kuéra oñandu?
- Oĩ mbaʼe ohechaukáva nocicepción ha estados valenciados ovecha ha moscas-pe; pe campo ohechakuaa kóva peteĩ mbaʼe serio ha oikóva.
Tembiporu
Papaha oñemopyenda umi tembiporu oñemyesakãva ko marandeko paha gotyo.
- The Cambridge Declaration on Consciousness (2012)
- LSE — Review of the Evidence of Sentience in Cephalopod Molluscs and Decapod Crustaceans
- Sneddon — Pain in aquatic animals
- UK Animal Welfare (Sentience) Act 2022
- Marino & Colvin — Thinking Pigs
Ko kuatiápe oĩva ikatu ojeipuru jey CC BY 4.0 rupi, oñembohéravo Veg.ac.
Eko'ẽve
Eipe'a marandeko tembi'u arapokõindy japuravóvape
Pe plan de inicio de 7 días omoambue opa mba'e oje'éva peteĩ lista de compras ha receta sencilápe.