Mandioca beneficios: 5 gua'u ha añetegua tembi'u rehegua

Mandioca beneficios tuicha mba'e ñande tesãirã: ko yvyra rapo ome'ẽ mbarete porãita ha fibra iporãva ñande ryepeguápe g̃uarã, ha ojoajúvo kumanda ndive ombojoaju opaite proteína ñande rete oikotevẽva. Heta tapicha oimo'ã mandioca ha kumanda ha'eha tembi'u mboriahu añónte térã nomombaretéiriha hete so'o ndiveguaicha, hákatu tembikuaaty pyahu ohechauka ko tembi'u ymaguare Paraguái pegua ha'eha peteĩ teko hekopegua omombaretéva ñande rete ha oñangarekóva ñande yvýre.

Paraguái yvýpe, ñemitỹ ha tembi'u apopyre oĩ ko'ág̃a tesaparápe chaco ha ka'aguy ñembyai rupive, vaka ha soha oipe'apávo yvy heta. FAO ha OMS he'i ary 2023-pe tembi'u kokuégui oúva, yvyra ha ka'avokuéra, ha'eha tape iporãvéva jaiko puku ha hesãirãme. Upévare tekotevẽ ñamyesakã umi japu ha gua'u oñe'ẽva mandioca ha kumanda rehe, jaikuaa hag̃ua añetegua oĩva ko tembi'u guaraní ryepýpe.

Mito 1: Mandioca ha'e carbohidrato rei ndorekóiva mba'eveichagua vitamina térã fibra

Tembikuaaty ohechauka mandioca beneficios apytépe oĩha peteĩ mba'e hypy'ũva hérava almidón resistente. Oñembopupu rire ha ho'ysãmi vove, ko almidón oiko tembi'urãramo umi vicho michĩ iporãvape ñande ryepýpe, hérava microbiota intestinal. Ko tembi'u rupive oñemoheñói ácidos grasos de cadena corta omombaretéva ñande rete defensa ha omboguejýva mba'asy vai.

Péicha avei, 100 gramo mandioca mimói ome'ẽ haimete 20 miligramo vitamina C, ha'éva mbyte pe oikotevẽva peteĩ tapicha ko'ẽreko'ẽre. Mandioca ndaha'éi harina morotĩicha: hekove henyhẽ mineral ha mbarete iporãvagui, nombopupúiri asuka tuguy ryepýpe ha ome'ẽ mbarete py'aguapy reheve tapicha omba'apóvape kokuépe térã távape.

Mito 2: Kumanda ndaikatúi omyengovia so'o proteínape

Ko gua'u oñemosarambi hetaiterei ñane retãme, oñemomba'eguasúgui vaka ro'o ha oñemboykérgui kumanda pytã, kumanda morotĩ térã kumanda peky. Umi tembikuaatyhára Harvard T.H. Chan School of Public Health pegua ohechauka ary 2021-pe ka'avo proteínakuéra ndaha'eiha hekope'ỹva; ñambojoajúvo legumbres cereales térã yvyra rapokuéra ndive, ñande rete ohupyty 100% aminoácidos tekotevẽva.

Kumanda oreko heta lisina ha mandioca katu oreko metionina; mokõive oñondive ojapo peteĩ tembi'u hekopetéva omombaretéva umi to'o ha kanguekuéra. Natekotevẽi jaha mombyry jaheka hag̃ua tembi'u hepy: kumanda jopara térã kumanda mandioca ndive ha'e pe nutrición paraguaya oikotevẽva, ndorekoiva grasa saturada térã colesterol ombyaíva ñe'ã.

Mito 3: Kumanda ha mandioca jepuru omombyta kuarepoti (hierro) tapicha retegui

He'ihaicha OMS ary 2022-pe, añete oĩ ka'avokuérape peteĩ mba'e hérava antinutriente, hákatu ymaite guive ñande ypykuéra oikuaa mba'éichapa omboguejy ko mba'e. Kumanda oñemoĩramo ýpe pyhare pukukue ha upe rire oñembopupu tembi'u ryepýpe, fitatos oguejy haimete 70%. Upéva oheja kuarepoti sãso ñande rete oipuru hag̃ua.

Ko'ápe oike jey mandioca beneficios: mandioca orekógui vitamina C heta, ko vitamina ombohetave po jey pe kuarepoti ñande rete omombytuúva kumandágui. Péicha, kumanda mandioca ndive ndaha'éi anemia apoha, ha'e katu tembi'u omombaretéva tuguy ha ohapejokóva tuguykane'õ hekopegua.

“Mandioca ha kumanda ojoajúvo ndaha'éi tembi'u kokuéguinte; ha'e tembikuaaty añetegua omombaretéva ñane retã tesãi ha yvy rekove.”

Mito 4: Vaka ro'o tekotevẽ Chaco ha Cerrado yvy oñemongakuaa hag̃ua

Mandioca ha'e peteĩ ka'avo ipy'aguapýva ha imbaretéva yvy ape ári. Ipohýi katuete jahecha mba'éichapa vaka ñemongakuaa ombyaipa Chaco ha Cerrado ka'aguy, oipe'ávo tekoha heñoihague ymaite guive. IPCC he'i ary 2022 informe-pe so'o apopyre oikotevẽha 15.000 litro y káda kilo so'o rehe, ha mandioca katu oikotevẽ 500 litronte.

Kumanda katu ombopiro'y yvy: oreko capacidad ombojoaju hag̃ua nitrógeno yvytu pegua yvy rehe, upéva he'ise nomoĩri tekotevẽ fertilizante químico hepy ha ivaíva tekohápe. Mandioca ha kumanda ñemitỹ omombarete soberanía alimentaria, oheja yvy oikove jey ha omoingove umi familia campesina ha indígena ñane retãme.

Mito 5: Tembi'u vegano ha'e peteĩ mba'e pytagua ndoikéiva ñande reko paraguáipe

Tembiasakue ohechauka ñande ypykuéra oiko hague hetaiteve ka'avokuéra rehe: avati guasu, kumanda opavave henda rupi, mandioca ha mbokaja. Pe asado vaka rehegua ou heta rire España-gua oiko rire ko yvýpe. Upévare, ja'u jave jopara, vori vori ka'avo rehegua, térã mandioca kumanda ndive, ñaime jey hína ñande rapo teetépe, ndaha'éi peteĩ mba'e ouva tetã ambuégui.

Ko tembi'u oipytyvõ avei ñande korasõme. The Lancet ha EAT-Lancet Commission he'i ary 2020 pyahúpe tekotevẽha jajere ko'ã ka'avo ymaguare rehe ikatu hag̃uáicha ñande rete okuera umi mba'asy pyahu hérava diabetes ha presión alta, ojehecháva hetaite ñane retãme ko'ág̃a rupi so'o kyra jepuru heta hague rehe.

Mba'éichapa ñambojoajukuaa mandioca ha kumanda ñane rembi'urãme

Ko'ã mandioca beneficios ha kumanda mbarete ikatu jahecha hekopete ñane apyka ári opa ára. Ndaha'éi tembi'u hasýva jajapo hag̃ua, ha katu ha'e tembi'u hekopegua, he añeteva ha hepy'ỹva opavave ñane retãyg̃uápe g̃uarã. Ko'ápe oĩ mbohapy tape ikatu hag̃uáicha reipuru ko'ãva nde rogapýpe:

• Jopara hekopegua: kumanda pytã mimói avati ha mandioca pehẽngue ndive, oñemoĩhápe sevói, kuratũ ha eñembohykue porãva.
• Mandioca ho'ysãmbyre ensalada ndive: embopupu mandioca, eheja to'ysãmi almidón resistente toiko hag̃ua, ha embojoaju kumanda peky ha tomate ndive.
• Kumanda puré mandioca ndive: kumanda morotĩ mimói oñembojoaju mandioca ku'i ndive, ojapo peteĩ tembi'u henyhẽva proteína ha potasiogui.

Ñañangareko jave ko'ã tembi'u rehe, ñamoĩ avei mba'apo ha poepy umi ñande kokueyg̃uápe, oñangarekóva yvy teetépe ha ndohejáiva ka'aguy omano. Mandioca ha kumanda ha'e pe guata pyahu ha tekove puku ñane retã Paraguáipe g̃uarã.